ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ କଥା ଆସେ, ଦିତି ନିତ୍ୟ ସଫା, ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଗୁଣରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ସକାଳେ ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ନାରୀମାନେ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଲୋକମାନେ ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହିପରି, ଜଣେ ନାରୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଅନୁଭବ କରି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ୍। କଶ୍ୟପଙ୍କ ଉପଦେଶାନୁସାରେ, ଏହି ଅଟୁଟ ପୁଂସବନ ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ, ଦିତିଙ୍କୁ ଏମିତି ପୁଅ ହେବେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବ। ଦିତି ଏହି କଥାକୁ ମନଃପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କରି, “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି ସ୍ବୀକାର କଲେ। ସେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ତୀର୍ଥ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ଓ ବ୍ରତକୁ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କର ମାମୀ ଦିତିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ମନୋଯୋଗରେ ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ବନରୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫୁଲ, ଫଳ, ଦର୍ଭା, କୁଶ, ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, ମାଟି ଓ ପାଣି ଆଣି ଦିଅଥିଲେ। ଏଭଳି ଦିତି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଭଗବାନ ହରି ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଏକ ଚତୁର ମୃଗ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ପରେସ୍ତି କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦିତିଙ୍କ ନିଷ୍ଠାରେ କୌଣସି ଦୁର୍ବଳତା ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, ଯାହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ—କେମିତି ନିଜ କାମ୍ୟ ସଫଳ କରିବେ? ଏଭଳି ଏକ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ, ଦିତି ବ୍ରତର କ୍ଷୟ ଦେହରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ଖାଇ ସୋଇପଡ଼ିଲେ; ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୋଇ ନଥିଲେ, ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଜଳରେ ପରିଷ୍କୃତ ହୋଇନଥିଲା। ଏହି ସୁଯୋଗରେ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭଜ୍ରଦ୍ୱାରା ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଭଳି ତେଜସ୍ବୀ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ପୁନିପୁନି କହିଲେ—“କାନ୍ଦନି।” ଏହିଭଳି ଭାଗ କରାଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ—“ଇନ୍ଦ୍ର! ଆମେ ତୁମ ସହୋଦର, ମାରୁତ। ଆମକୁ କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” କୌଶିକ ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ଭୟ କରନି, ଭାଇମାନେ! ତୁମେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ତୁମେ ମୋର ସେବକ, ମାରୁତ ଦଳ, ମୋ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତ।” ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ କୃପାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା ନାହିଁ; ଭଜ୍ର ଘାତରେ ମଧ୍ୟ ଯେପରି ତୁମେ ଦ୍ରୋଣାସ୍ତ୍ର ରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେଇପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଅମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ଏକଥା ଯେ, କେବଳ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମତ୍ୱ ଲାଭ ହୁଏ; ଦିତି ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହିପରି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ସେଇ ପଞ୍ଚାଶି ଦେବତା ମାରୁତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମାଆର ଦୋଷ ଦୂର କରି, ହରି ତାଙ୍କୁ ସୋମପାନର ଅଧିକାର ଦେଲେ। ଦିତି ଉଠି ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଏମାନେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ, ଦେବୀ ସହ ନିର୍ଦୋଷ ଭାବେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମୋ ପୁତ୍ର, ମୁଁ ଏହି କଠିନ ବ୍ରତ କରିଥିଲି, ଯାହା ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି, ଏକ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ। ଏକ ପୁଅ ଆଶା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଗଲା—ଏହା କିପରି? ଯଦି ତୁମେ ଜାଉଛ, ସତ୍ୟ କହ, ମୋତେ ଠକାଅନି।” ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ—“ମାଆ, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି। ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ମୋ କାମ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ, ଧର୍ମ ଭାବ ଛାଡ଼ି, ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ଭାଗ କରିଦେଲି। ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କଲି, ସେଠାରୁ ସାତ ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ପୁଣି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡକୁ ସାତ ଭାଗ କଲି, କିନ୍ତୁ କେହି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳ ଦେଖି, ମୁଁ ବୁଝିଲି ଏହା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ, ଯାହା ଏପରି ସିଦ୍ଧି ଦେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ କିଛି ଚାହିଁନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀ; କିନ୍ତୁ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପୂଜା କରୁଥିବା ଏମିତି ନୁହେଁ। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ଯେଉଁଠାରେ ଅପରିମିତ ଆତ୍ମା ଦାତା ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିପାରିବେ, ସେଠାରେ ମୂଢ଼ ଗୁଣମୟ ବିଷୟ ସଂସ୍ପର୍ଶ କାହିଁକି କରିବେ? ତେଣୁ, ମାଆ, ମୋର ଏହି ଦୁର୍ବୃତ୍ତିକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି ଖ୍ଷମା କର; ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମର ଗର୍ଭ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇଛି।” ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଦିତିଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳି, ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ମାରୁତମାନେ ସହ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ମାରୁତମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜନ୍ମର କଥା, ସେ ସବୁ କୁହିଦେଲି; ଏଉଁଠି ଆଉ କଣ କୁହିବି? ଏବେ କଥା ଆସେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କ। ସୂତ କହିଲେ—ରାଜା ଏହି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ ମନରେ ଭାବି, ଯାହା ନିଜେ କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତଃକଳେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ—“ହାୟ, ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ ଓ ଗୁପ୍ତଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଦେଲି!” ସେ ଭାବିଲେ—“ନିଶ୍ଚୟ, ଦେବମୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଉପରେ ବଡ଼ ଅପଦ୍ରବ୍ୟ ଆସିବ। ଏହା ଯେପରି ଆସିବ, ଆସୁ—ଏହି ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ହେବ, ଯାହା ଫଳରେ ଆଉ ଏପରି କରିବି ନାହିଁ।” “ଆଜି, ଏହି ତାପସ୍ୟାଗ୍ନି ମୋ ରାଜ୍ୟ, ଶକ୍ତି ଓ ଧନକୁ ଭସ୍ମ କରୁ, ଯାହା ଫଳରେ ଆଉ କେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତା ଓ ଗାଈ ପ୍ରତି ଏପରି ଦୁଷ୍କଳ୍ପ ମନେ ଆସିବ ନାହିଁ।” ଏଭଳି ଭାବି, ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ, ଋଷିପୁତ୍ର ତକ୍ଷକ ନାମକ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଦେଇଛନ୍ତି। ସେ ଏହାକୁ ଶୁଭ ଭାବିଲେ, କାରଣ ତକ୍ଷକ ଏହି ଅତି ଆସକ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ବିରକ୍ତି ଦେବେ। ତାପରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଛାଡ଼ି, ସେମାନଙ୍କର ଅନିର୍ଥକତା ଭାବି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ସେବାର ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଅମୃତ ନଦୀ ତଟରେ ଉପବାସର ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ନେଲେ। ଏହି ନଦୀ, ଯାହାର ଜଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ମିଶି, ଗଙ୍ଗାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ତାଙ୍କର ଅଧିପତିମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ କିଏ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରିବେ ନାହିଁ? ଏପରି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ରାଜା ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ମନ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ମହାମୁନିଙ୍କ ଭଳି ଉପବାସ ନେଲେ।