ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଏକ ଦିନ ବେଳେ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଇଲେ, ସେଠାରେ ନାରଦେବ ନାମକ ରଥଚକ୍ରଧାରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଲୋକମାନେ ଦୂରକରିଦେଲେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଏ ଜଗତ୍ ଚୋରମାନେ ଭରିଯିବ, ଏବଂ ରକ୍ଷା ନଥିବାରୁ ଏହା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବ, ଯେପରି ଅରାକ୍ଷିତ ଛାଗମାନେ ଚେପା ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ଏହିପରି ଦିନରେ, ଅପରାଧ ଅବିରତ ଭାବେ ଆସୁଛି — ଲୋକେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ରକ୍ଷକ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଧନ ଲୁଟିଯାଉଛି; ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି, ଶାପ ଦେଉଛନ୍ତି, ଚୋରି କରୁଛନ୍ତି, ଗାଈ, ନାରୀ ଓ ଧନ ଦଖଳ କରୁଛନ୍ତି । ଏପରି ଅସ୍ଥିର ଦିନରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ହ୍ରାସ ପାଇଯାଏ, ଏବଂ ତିନି ବେଦ ଉପଜିତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଆଚାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ପରେ, ଧନ ଓ ଭୋଗରେ ଲିନ ଲୋକେ କୁକୁର-ବାନର ପରି ଚରିତ୍ର ହୀନତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଜାତି ମିଶ୍ରଣ କୁ ଆନେ । ଏହି ଦୁଃସମୟରେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ଭୃହତ୍ଶ୍ରବା ନାମକ ମହାନ ରାଜା ରହିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଏକ ରାଜରୁଷି ଓ ପରମ ଭକ୍ତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଅପରାଧ ଘଟିଗଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଏହି ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ଏକ ଅପକ୍୵ା ବାଳକ । ଏହି ଅପରାଧ ପ୍ରତି ଭଗବାନ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା, କ୍ଷମା କରୁନ୍ । ଭକ୍ତମାନେ ଯେତେବେଳେ ଅପମାନ, ଠକା, ଶାପ, ନିନ୍ଦା କିମ୍ବା ହତ୍ୟା ପରି ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇନାହାନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ । ଏହିପରି, ପୁତ୍ରଙ୍କ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ମହାର୍ଷି ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ; ଯଦିଓ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଅନ୍ୟାୟ ଭୋଗିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହି ଅପରାଧ କୁ ମନେ ରଖିନଥିଲେ । ସାଧୁମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ କରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ସ୍ଵରୂପ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି । ଏଠାରେ ଆହୁରି କିଛି ଆଚାର ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଏ: ଜଣେ ଅପରିଷ୍କୃତ ପାଦ ନେଇ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଜଳରେ ଭିଜା ପାଦ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନିର୍ବସ୍ତ୍ର ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଉଷା କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଶେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ସଫା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରି, ଖାଇବା ପୂର୍ବରୁ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀ, ଏବଂ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ନାରୀମାନେ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମୀ ଲୋକେ ମାଳ୍ୟ, ଗନ୍ଧ, ଦ୍ରବ୍ୟ, ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍; ନାରୀ ତାଙ୍କର ସ୍୵ାମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ବିଚାର କରି ଧ୍ୟାନ କରିବେ । ଏହି ଅଟୁଟ ପୁଂସବନ ବ୍ରତ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ପାଳନ କଲେ, ଏଭଳି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ଜୟ କରିପାରିବ । ଦିତି ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣି 'ଏଉଁ ହେଉ' ବୋଲି ସ୍୵ୀକାର କଲେ, ଏବଂ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କରି, ସ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ବକ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ମାମୀଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ଦିତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମରେ ସେବା କରିବାକୁ ଆସିଲେ । ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଅନୁସୂଚିତ ସମୟରେ ବନରୁ ଫୁଲ, ଫଳ, ଦୁର୍ବା, କୁଶ, ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, ମାଟି ଓ ଜଳ ଆଣିଦେଉଥିଲେ । ଏଭଳି ଦିତି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ହରି ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଏବଂ ଏକ ମୃଗ ପରି ଚାଲାକି କରି ସେବା କଲେ । ତଥାପି, ଦିତି ଏହି ବ୍ରତରେ ଏତେ ଏକାଗ୍ର ଥିଲେ ଯେ, ଇନ୍ଦ୍ର କୌଣସି ତ୍ରୁଟି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କେମିତି କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ବ୍ରତର କ୍ଲାନ୍ତି ଓ ଭୋଜନ ପରେ, ପାଦ ଧୋଇନଥିବା ଏବଂ ଶରୀର ଅପରିଷ୍କୃତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଦିତି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଘୁମିଗଲେ । ସେଇ ସମୟରେ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ତାଙ୍କର ବଜ୍ରାୟୁଧ ଦ୍ୱାରା ଦିତିଙ୍କ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଙ୍ଗର ଗର୍ଭକୁ ସେ ସାତ ଭାଗ କଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଂଶ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ସେ 'କାନ୍ଦନାହାଁ' ବୋଲି କହିଲେ । ଏହି ଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଗ କରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ: 'ଇନ୍ଦ୍ର, ଆପଣ ଆମେ, ଆପଣଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ମାରୁତମାନେ, କାହିଁକି ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?' ତେବେ କୌଶିକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଭୟ କରନାହାଁ, ଭାଇମାନେ; ଆପଣମାନେ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ଆପଣମାନେ ମୋର ସେବକ, ମାରୁତ ଗଣ, ମୋତେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ।' ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ମରିଲା ନାହିଁ, କାରଣ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଦୟା; ବଜ୍ର ଘାତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେପରି ଆପଣ ଦ୍ରୋଣାସ୍ତ୍ର ଠାରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ସେପରି ସେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ । ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସମତା ମିଳେ; ଦିତି ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ଧରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲେ । ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଅନ୍ୟ ପଞ୍ଚାଶି ଦେବତା ମିଶି, ସେମାନେ ମାରୁତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମାତୃ ଦୋଷ ଦୂର କରି, ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ସୋମପାନ କରାଇଲେ । ଦିତି ଉଠି ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନିପରି ଉଜ୍ୱଳ, ଦେବୀ ସହିତ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି । ତେବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଏହି ଦୁଃସାଧ୍ୟ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିଲି, ଯାହା ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି, ଏକ ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ ।' 'ମୁଁ ଏକ ପୁଅ ଚାହିଁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସେ ସାତଟି ହୋଇ, ପୁନଃ ସାତଗୁଣ ହୋଇଗଲେ—ଏହା କିପରି? ତୁମେ ଜାଣିଥିଲେ, ମୋ ପୁଅ, ସତ୍ୟ କହ, ଠକିବା ନୁହେଁ ।' ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ମା, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ମୁଁ ଆସିଥିଲି; ସୁଯୋଗ ଦେଖି, ମୁଁ ଗର୍ଭକୁ ଭାଗ କରିଦେଲି, ମୋ ମନ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଧର୍ମରେ ନୁହେଁ ।' 'ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କଲି, ତାହାରୁ ସାତ ପୁଅ ହେଲେ; ପୁଣି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାଗକୁ ସାତ କଲି, କିନ୍ତୁ କେହି ମରିଲେ ନାହିଁ ।' 'ତାପରେ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳାଫଳ ଦେଖି, ମୁଁ ବୁଝିଲି ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଏପରି ସିଦ୍ଧି ମିଳେ ।