ଏକ ସମୟର କଥା, ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖର ଆବାଜ ଶୁଣି, ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ । ତାଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଏକ ମୃତ ସର୍ପ ଦେଖି, ସେ ସର୍ପଟିକୁ ଫେଲିଦେଲେ ଏବଂ ପୁଅ ସାଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ବତ୍ସ, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? କିଏ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କଲା?” ପୁଅ ସବୁ କଥା କହିଦେଲା । ସେ ଶୁଣିଲେ ଯେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଶାପ ଦିଆଯାଇଛି । ଏହା ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପିତା ତାଙ୍କ ପୁଅ ଉପରେ ଗର୍ବିତ ହେଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ସେ କହିଲେ, “ହାୟ, ଆଜି ତୁମେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧ କରିବା ଦିନ କରିଦେଲା । ତୁମ ଅପରାଧ ସାଧାରଣ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାସ୍ତି ଭୟଙ୍କର ଦିଆଯାଇଛି । ବାଳକ, ତୁମେ ଏପରି ଅପରିପକ୍ୱ ମନରେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ରାଜାଙ୍କ ଅପରାଜିତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ନିରାପତ୍ତା ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଯଦି ଏହି ନରଦେବ, ରଥଚକ୍ରଧାରୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରାଯାଏ, ତେବେ ପୃଥିବୀ ଚୋରମାନେ ଭରିଯିବେ, ଏବଂ ରକ୍ଷା ନଥିବା ଦେଖି ମେଷ ଦଳର ପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଯିବ । ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପାପ ଅବିରତ ଭାବେ ଆସିଥାଏ, ଲୋକେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଧନ ହରଣ କରନ୍ତି, ହତ୍ୟା, ଶାପ, ଚୋରି, ଗୋ, ନାରୀ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଦଳନ କରନ୍ତି । ଏପରି ହେଲେ ଧର୍ମ, ଚତୁର୍ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଚଳାଚଳ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଯାହା ତିନି ବେଦ ଉପରେ ଆଧାରିତ । ତା’ପରେ ଲୋକେ କେବଳ ଧନ ଓ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ଶୁଆ କୁକୁର, ବାନର ସମାନ ଚାଲିଚାଲି ଜାତି ମିଶ୍ରଣ କରିଦେଇଥାନ୍ତି । ଏହି ରାଜା ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ବୃହତ୍ଶ୍ରବା, ଏକ ରାଜରିଷି ଓ ଭକ୍ତ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ । ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ତୁମ ପ୍ରମାଦରୁ ଦୋଷ ହୋଇଛି, ପ୍ରଭୁ ଏହି ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ । ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଅପମାନ, ଠକା, ଶାପ, ଅପବାଦ କିମ୍ବା ହତ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଉନ୍ଥିବେ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ଶକ୍ତି ଥାଏ । ଏଭଳି, ପୁଅଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ମହାମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନୁତାପରେ ଭରିଗଲେ, ଯଦିଓ ସେ ନିଜେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲେ, ଏହି ଅପରାଧକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ । ଏହି ସଂସାରର ଶିଳ୍ପୀ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନିଜ ଗୁଣ ଉପରେ । ଏହି ଶିକ୍ଷା ପରେ, ସେ କହିଲେ: ରାତିରେ ପାଦ ଧୋଇ ନ ଶୁଅ, ଭିଜା ପାଦ କିମ୍ବା ଭିଜା ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଶୁଅ ନାହିଁ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଖାଅ ନାହିଁ, ନଙ୍ଗା ହୋଇ ଶୁଅ ନାହିଁ, ଉଷା ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ ଶୁଅ ନାହିଁ । ସଦା ପବିତ୍ର ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବରେ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ । ନାରୀମାନେ ଓ ପ୍ରାକ୍ରମୀମାନେ ମାଳା, ଗନ୍ଧ, ନୈବେଦ୍ୟ, ଆଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବେ; ନାରୀ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ଗର୍ଭରେ ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବେ । ଏହି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ପୁଂସବନ ବ୍ରତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମାତିଦେବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଜନ୍ମିବେ । ଦିତି ସେଥିରେ ସମ୍ମତି ଦେଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ,” ବୋଲି କହି କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ବ୍ରତକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର, ତାଙ୍କ ମାମୀ ଦିତିଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ମନରେ ବହୁତ ସେବା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫୁଲ, ଫଳ, ଦୁର୍ବା, କୁଶ, ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, ମାଟି ଓ ପାଣି ନିୟମିତ ଭାବେ ଆଣି ଦେଉଥିଲେ । ଏଭଳି, ଦିତି ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ହରି ତାଙ୍କ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ । ଇନ୍ଦ୍ର ଏହା ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, କିପରି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିବେ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଲେ । ଏକ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳେ, ବ୍ରତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଭୋଜନ କରି, ପାଦ ଧୋଇନଥିବା ଏବଂ ଶରୀର ପାଣିରେ ଶୁଦ୍ଧ ନହୋଇ, ଦିତି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଘୁମିଗଲେ । ଏହି ସୁଯୋଗରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଯୋଗବଳରେ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେ ତାଙ୍କ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସୁନା ବର୍ଣ୍ଣର ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ; ଯେପରି ଏକ ଖଣ୍ଡ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ସେ କହୁଥିଲେ, “କାନ୍ଦନି ।” ଏହିପରି ଭାଗ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ସମ୍ବଲିତ ହସ୍ତରେ ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଇନ୍ଦ୍ର, ଆମେ ତୁମ ଭାଇ ମାରୁତ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?” କୌଶିକ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଭୟ କରନି, ଭାଇମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ । ତୁମେ ମୋ ସେବକ, ମାରୁତ ଗଣ, ମୋ ଉପାସକ ।” ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ମରିଲା ନାହିଁ, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଦୟାରେ, ଯେପରି ତୁମେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରୁ ବଞ୍ଚିଥିଲ । କେବଳ ଏକଥର ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ ସମତା ମିଳେ; ଦିତି ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ସେହି ପଞ୍ଚାଶି ଦେବତା ମାରୁତ ହେଇଗଲେ; ସେମାନେ ମାଆଙ୍କ ଦୋଷ ଦୂର କରି, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୋମପାନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ । ଦିତି ଉଠି ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଅଗ୍ନି ସମାନ ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଦେବୀ ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ସମେତ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି । ତେବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ବତ୍ସ, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି, ଯାହା ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି, ପୁଅ ପାଇବା ଆଶାରେ । ଏକ ପୁଅ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲି, ଏବେ ସେ ସାତ ଭାଗ ଓ ସାତ ଗୁଣ ହୋଇଯାଇଛି—ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା କିପରି? ଯଦି ଜାଣ, ସତ୍ୟ କହ, ମୋତେ ଠକିବା ନାହିଁ ।” ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ, “ମା, ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି, ମୁଁ ଆସିଥିଲି । ଅବସର ଦେଖି ମୁଁ ଗର୍ଭକୁ ଭାଗ କରିଦେଲି, ମୋ ମନ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଲିନ୍ ଥିଲା, ଧର୍ମରେ ନୁହେଁ । ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଭାଗ କରିଲି, ସେଠାରୁ ସାତ ପୁଅ ଉପଜିଲେ । ପୁନି ପ୍ରତ୍ୟେକକୁ ସାତ ଭାଗ କରିଲି, ତଥାପି କେହି ମରିଲେ ନାହିଁ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଫଳ ଦେଖି, ମୁଁ ବୁଝିଲି ଏହା ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କ ପୂଜାର ଫଳ, ଯାହା ଏପରି ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।