ଏଠାରେ ଭକ୍ତ, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଦେହ ଓ ଦେହର ସମ୍ପର୍କରୁ ବିରକ୍ତି ହୋଇ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ଅହିଂସା ଓ ଶାନ୍ତିର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ହଂସ ସଦୃଶ ମୁନିମାନେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଏମିତି ଉଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ଉପଲବ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲାବେଳେ, ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ, “ଏ ଆର୍ୟମାନଗଣ! ମୁଁ ମୋ ଅନୁଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଆକାଶରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଉଡନ୍ତି, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ଅନୁଯାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।” ଏକଦିନ ଏକ ରାଜା ଶିକାର କରିବାକୁ ଅଟବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ତିନି ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ହୋଇ ଏକ ମୃଗକୁ ଧାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଚେଷ୍ଟାରେ ଖୁବ କ୍ଳାନ୍ତ, ଭୂକ୍ତ ଓ ତିର୍ଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ହେଇପଡ଼ିଲେ। ସେ ଜଳ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ ଏଠାରେ ଏକ ମୁନି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମୁଦ୍ରିତ। ଏହି ମୁନି ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ସଂୟମ କରି, ତିନି ଲୋକ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ସ୍ଥିତିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମ ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ ଲୀନ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅବୃତ, ରାଜା ତିବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣାରେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜଳ ମାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଘାସ, ମାଟି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦାନଦ୍ରବ୍ୟ, ଦୟା ଓ ଜଳ କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଅପମାନିତ ଲାଗିଲେ ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭୂକ୍ ଓ ତିର୍ଷ୍ଣାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବେ କଦାଚିତ୍ ହୋଇନଥିଲା, ଏବେ ତାଙ୍କର ମନରେ ମୁନି ବିରୁଦ୍ଧରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତେଣୁ କ୍ରୋଧାବେଗରେ ଏକ ମୃତ ସର୍ପକୁ ଉଠାଇ ମୁନିଙ୍କ ଗଳାରେ ରଖିଦେଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରି ଯାଇଲେ। ଏହି ଘଟଣା ଦେଖି ରାଜାଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ନେଇ ସନ୍ଦେହ ହେଲା—ଏହି ମୁନି ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଚକ୍ଷୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ, କିମ୍ବା ଏହା କେବଳ ଏକ ଢୋଙ୍ଗ? କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ କେଉଁପରି ହୋଇପାରନ୍ତି? ଏହି ସମୟରେ ମୁନିଙ୍କ ପୁଅ, ଅସାଧାରଣ ତେଜସ୍ୱୀ, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେ ଜଣିଲେ ଯେ ରାଜା ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ କହିଲେ: “ହାୟ! ରାଜମାନେ କେତେ ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ତିଆରିର ଭୋକାଳେ ହବିଷ୍ୟ ଖାଏ। ମାଲିକଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଚାକରମାନେ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ଦ୍ୱାରପାଳ କିମ୍ବା କୁକୁର ମାଲିକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିବା ସମାନ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହର ରକ୍ଷାକାରୀ କରିଛନ୍ତି, ଏପରି ଦ୍ୱାରପାଳ କେମିତି ଗୃହର ଧନ ସେବନ କରିପାରିବେ? ‘କୃଷ୍ଣ, ଧର୍ମର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନିୟମକ, ବିଦାୟ ନେଇଛନ୍ତି, ଏବେ ମୁଁ ଏହି ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି, ଦେଖ, ମୋର ଶକ୍ତି।’ ଏପରି କହି, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ସେ ତାଙ୍କ ସହଖେଳିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଶିକୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶାପ ରୂପୀ ବଜ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—‘ମୁଁ ଯେଉଁ ଶୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଂଶନାଶକୁ ତକ୍ଷକ ମୋର ଉଦ୍ୟୋଗରେ ସପ୍ତମ ଦିନରେ ଦଂଶିବ।’ ତାପରେ ଶିଶୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ, ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଗଳାରେ ସର୍ପ ଦେଖି ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଆଙ୍ଗିରସ ଗୋତ୍ରୀୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦୁଃଖର ସ୍ୱର ଶୁଣି ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିଲେ, ଗଳାରେ ମୃତ ସର୍ପ ଦେଖି ସେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ ପଚାରିଲେ, “ବାପା, କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? କିଏ ତୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଇଛି?” ଶିଶୁ ସବୁ କଥା ଖୋଲି କହିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୁଣିଲେ ଯେ ରାଜା ଅନ୍ୟାୟ ଶାପ ପାଇଛନ୍ତି, ସେ ପୁଅରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ ନାହିଁ। ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, “ହାୟ! ତୁମେ ଏକ ଛୋଟ ଅପରାଧ କରିଛ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଫଳ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର। ତୁମେ ରାଜାଙ୍କୁ ନିର୍ଣ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଏ ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି। ରାଜାଙ୍କ ଅପରାଜୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୋକେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ସୁଖ ଓ ନିରାପତ୍ତା ଭୋଗ କରନ୍ତି। ନରଦେବ ନାମକ ଏହି ଚକ୍ରଧାରୀ ରାଜା ଅବମାନିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ଅବିଳମ୍ବରେ ଅନାଥ ମେଷ ପରି ନାଶ ପାଇଯିବ। ଏବେ ଅନନ୍ତ ଅପରାଧ ଆମ ପରି ଆସିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରକ୍ଷକ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଲୋକେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନ ହରି, ମାରି, ଶାପ ଦେଇ, ଗାଁ ଓ ଜନାନୀ ଓ ଧନ ହରିନେଉଛନ୍ତି। ଏପରି ହେଲେ ଧର୍ମ, ଵର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ଓ ବେଦ ଆଧାରିତ ଆଚରଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ, ତାପରେ ଲୋକେ କୁକୁର ଓ ବନର ବାନର ପରି ଧନ ଓ ଭୋଗରେ ଲୀନ ହୋଇ ଜାତି ମିଶ୍ରଣ କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ରାଜା ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ବୃହତ୍ଶ୍ରବା ନାମକ ଏକ ମହାରାଜା, ରାଜର୍ଷି ଓ ଭକ୍ତ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏକ ଅପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜାଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅପରାଧ ଘଟିଛି; ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଏହି ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଅପମାନ, ଠକା, ଶାପ, ଅପମାନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏପରି ଭାବେ, ପୁଅଙ୍କ ଅପରାଧରେ ମହାମୁନି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହାର ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ। ପୃଥିବୀର ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତ ଲୋକମାନେ ସଦା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ଗୁଣରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଧାର୍ମିକ ଆଚରଣ ମଧ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ—ପାଦ ଧୋଇବା ବିନା ଶୋଇବା ନୁହେଁ, ଭିଜା ପାଦ କିମ୍ବା ଭିଜା ମୁଣ୍ଡ ନେଇ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇବା, ସନ୍ଧ୍ୟା କିମ୍ବା ପ୍ରଭାତ ବେଳେ ଶୋଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ସଦା ପବିତ୍ର, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସହିତ ଗାଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ପରେ ଦିନ ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ।