ଏହି କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ପରମ ପୁରୁଷ, ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣର ମାଳିକ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭଗବାନଙ୍କର ବିଶିଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଭଗବାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଶରଣ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ଭଗବାନଙ୍କର ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ଅସୀମ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ତିନି ‘ଅନନ୍ତ’ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦିଆଯାଇଛି, ତାହା ପ୍ରଚୁର। ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦ ଧୂଳି ପାଇଁ ଏମିତି ଲୋକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ନିଜେ କେବେ ଏପରି ପୂଜା ଚାହାନ୍ତିନି। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦର ନଖ ଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଜଳ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ଏପରି ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା କିଏ ପବିତ୍ର ନହେବ? ଏଠି, ଭକ୍ତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଓ ଦେହର ଆସକ୍ତିକୁ ଛାଡି, ଶ୍ୱେତ ପକ୍ଷୀର ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଅହିଂସା, ଶାନ୍ତି ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ରହିଥାଏ। ମୁଁ ଆର୍ୟମାନମାନେ ଆପଣମାନଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବି, ମୋ ଅଭିଜ୍ଞତା ଅନୁସାରେ। ଯେପରି ଚିଡ଼ିଆ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଆକାଶରେ ଉଡ଼େ, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ଅନୁଭବ ଅନୁଯାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଥକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ଏକଥା ଏକ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଏକଦିନ ରାଜା ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଧନୁ ଉଠାଇ ଏକ ମୃଗକୁ ଦୌଡ଼ିଲେ, ତେଣୁ ଏକାନ୍ତ ଥକି ଏବଂ ଭଳି ଭୁଖା ଓ ପିଆସି ହେଲେ। ସେ ଜଳ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ଏକ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏଠି ଏକ ମୁନି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମୁଡ଼ିଥିଲା। ମୁନି ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶ୍ୱାସ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦରେ ଏକତା ପାଇଥିଲେ, ଅଚଳ ହୋଇଥିଲେ। ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଏହି ମୁନି ପାଖରେ, ରାଜା ଜଳ ପାଇଁ ଭିକ୍ଷା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଗ୍ରାସ, ମାଟି, ଅନ୍ୟ ଦାନ, ଜଳ ଓ ମିଠା କଥା କିଛି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରି, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭୁଖା ଓ ପିଆସି ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଦୁଃଖ ପୂର୍ବେ କେବେ ଆସିନଥିଲା; ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରତି ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଏକ ମୃତ ସାପକୁ ମୁନିଙ୍କ ଗଳାରେ ରଖି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ମୁନି ସତ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଅଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ଏହା ଅଭିନୟ? କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି କି? ଏହି ମୁନିଙ୍କର ପୁଅ, ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲେ; ରାଜା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପିତା ଉପରେ ଅପମାନ ହେବା ଶୁଣି, ସେ ଏଠି ଏହିପରି କହିଲେ। ‘ହାୟ, ରାଜାମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ! ଏମିତି ମାଲିକଙ୍କୁ ଦାସମାନେ ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱାରପାଳ କିମ୍ବା କୁକୁର ମାଲିକଙ୍କୁ ଅପମାନ କରିଥିବା ପରି। କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହର ରକ୍ଷକ କରିଛନ୍ତି; ଏପରି ଦ୍ୱାରପାଳ କିପରି ଗୃହର ଧନର ଭାଗୀ ହେବେ? କୃଷ୍ଣ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ନାୟକ, ବିଧାନର ରକ୍ଷକ, ବିଦାୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ଧର୍ମର ସେତୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ମୋ ଶକ୍ତି ଦେଖିବାକୁ। ଏପରି କହି, ତେଜସ୍ବୀ ଶିଶୁ ତାଙ୍କ ସଂଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ, କ୍ରୋଧରେ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ ହୋଇ, କୌଶିକୀ ନଦୀରେ ଶୁଧି ନେଇ, ଶବ୍ଦର ବିଜୁଳି ପରି ଶାପ ଦେଲେ। ‘ଏହି ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ଉନ୍ମତ୍ତ କରିଥିବା ଟକ୍ଷକା ସାପ, ଏହି ବଂଶ ନାଶକ ରାଜାକୁ ସାତ ଦିନରେ ଡସିବେ।’ ଏପରି ଶାପ ଦେଇ, ଶିଶୁ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲା, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଗଳାରେ ସାପ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ହାହାକାର କରି ଚିତ୍କାର କଲା। ‘ଓ ଆଙ୍ଗିରସ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋ ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲା; ଗଳା ଉପରେ ମୃତ ସାପ ଦେଖି, ସେ ତାହାକୁ ଫେଲିଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ପୁଅ, କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? କିଏ ତୁମକୁ ଅପମାନ କଲା?” ଶିଶୁ ସମସ୍ତ କଥା ଖୋଲି କହିଲା। ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ରାଜା ଉପରେ ଶାପ ଦିଆଯାଇଛି ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅର ଉପରେ ଆନନ୍ଦ ମନାଇଲେ ନାହିଁ; ଦୁଃଖ କଲେ, “ହାୟ, ତୁମେ ଏକ ଦିନ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦେଇଛ, ଅପରାଧ ସାଧାରଣ, କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତି ଭୟଙ୍କର। ତୁମେ ରାଜାକୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ, ଅପକ୍ୱ ମନ ଥିବା; ତାଙ୍କ ଅଜୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଆନ୍ତି। ରଥଚକ୍ର ଧାରୀ ନରଦେବ ରାଜା ଅପମାନିତ ହେଲେ, ଆଦର୍ଶ ପୁଅ, ଜଗତ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହେବ, ରକ୍ଷା ନ ଥିଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମେଉଁ ପରି ନଷ୍ଟ ହେବ। ଏବେ, ଅପରାଧ ଅନ୍ତରାୟ ନାହିଁ, ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷକ ହରାଇ ଧନ ଚୋରି କରନ୍ତି, ଏକାଉଁ ମାନେ ଦିନେ ଦିନେ ହତ୍ୟା, ଶାପ, ଚୋରି, ଗାଉ, ଜନନୀ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ହରଣ କରନ୍ତି। ଧର୍ମ ଏବେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ରୁତ ଭାଙ୍ଗିଯିବ, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ଆଚାର ତିନି ବେଦର ମୂଳରେ ଗଳିଯିବ; ଏପରି ଧନ ଓ ଭୋଗ ମଧ୍ୟରେ ଲୋକମାନେ କୁକୁର ଓ ବାନର ପରି ମିଶ୍ରଣ କରିବେ। ଏହି ରାଜା ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ବୃହଚ୍ଛ୍ରବ ନାମକ ମହାସାମ୍ରାଟ, ରାଜର୍ଷି, ଭକ୍ତ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଏକ ଅପକ୍ୱ ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମଳ ରାଜା ଉପରେ ଅପରାଧ ହୋଇଛି; ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ନାଥ, ଏହି ଅପରାଧକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଭକ୍ତମାନେ ଅପମାନ, ଧୋଖା, ଶାପ, ଅପବାଦ, ହତ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେନ୍ତିନି, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏଭଳି, ପୁଅର ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ମୁନି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ନିଜେ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ। ସାଧୁମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବରେ ପଡ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଓ ଆନନ୍ଦ କେବେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନିଜ ଗୁଣରେ।