ପରିକ୍ଷିତ୍, ଏକ ମହାଭକ୍ତ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ମନଃସ୍ଥିତି ଥିଲା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା କହିଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଭଗବାନଙ୍କର ଚରଣରେ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି କଥା ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଏବଂ ଯୋଗମୟ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଚିପା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯାହା ପରିକ୍ଷିତ୍ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ—ଦୟାକରି ଆମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ସୂତ ମହାରାଜ କହିଲେ, “ଆଜି ଆମେ, ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଧନ୍ୟ ହେଲୁ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାମାନେଙ୍କର ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଦୂର୍ବଳ କୁଳ ଓ ମନ ଦୁଃଖ ସହଜରେ ଦୂର ହୁଏ। ତେଣୁ, ଯେଉଁ ଜଣେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆତ୍ମାମାନେଙ୍କର ଶରଣ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଅତି ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଭଗବାନଙ୍କର ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଏବଂ ଗୁଣ ହେତୁ ସେ ଅସୀମ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଭଗବାନଙ୍କର ଚରଣ ଧୂଳି ପାଇଁ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ଭଗବାନ ସେହି ପୂଜାରେ ଆଗ୍ରହୀ ନୁହେଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ଚରଣ ନଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜଳ ସାରା ଯଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ତେଣୁ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଚରଣ ଆଶା କରିଥିବା ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ଅପବିତ୍ର ରହିପାରିବ? ଏଠାରେ, ଭକ୍ତମାନେ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀର ଏବଂ ତାହାର ସମ୍ପୃକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହଂସମାନେଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅହିଂସା, ଶାନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ଵଧର୍ମ ବ୍ୟପ୍ତ ଅଛି। ମୁଁ, ଆର୍ୟମାନମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ଏଉଁପରି ମୋ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଉଡନ୍ତି, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏକଥା ଏପରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା—ପରିକ୍ଷିତ୍ ଏକଦିନ ଶିକାର କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିଲେ, ଧନୁ ଉଠାଇ ଏକ ମୃଗକୁ ଦୌଡ଼ି ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଅତିକ୍ରମିତ ଶକ୍ତିରେ ଶ୍ରମିତ ହେଲେ, ଭାରି ଭୋକ ଓ ତିଆଁ ଲାଗିଲା। ସେ ଜଳ ଖୋଜି ବିକ୍ଷା ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ନିଅନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ଋଷି ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିଲେ, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦିଥିଲେ। ଋଷି ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଶ୍ୱାସ, ମନ, ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତିନି ଲୋକରୁ ଉପରେ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଏକତା ପାଇଥିଲେ; ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡା ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଋଷିଙ୍କ ଉପରେ, ପରିକ୍ଷିତ୍ ତିଆଁରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ଜଳ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ। କିନ୍ତୁ ଘାସ, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଏବଂ ଋଷିଙ୍କର ଉତ୍ତର ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଏହାରେ ଅପମାନ ଅନୁଭବ କରି, ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭୋକ ଓ ତିଆଁରେ ଆଗରୁ କେବେ ଏପରି ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖରେ ଋଷିଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ ଓ କ୍ରୋଧ ଆସିଲା। କ୍ରୋଧରେ, ପରିକ୍ଷିତ୍ ଏକ ମୃତ ସାପକୁ ଋଷିଙ୍କ ଘାଉରେ ରଖି ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଋଷି, ଯେଉଁଠାରେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରିଥିଲେ, ସତ୍ୟ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ କି ଏହା କୃତିମ? କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି କି? ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ, ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ, ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖେଳୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତାରେ ରାଜା ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେଠାରେ ଏହିପରି କହିଲେ—“ହାୟ, ଶାସକମାନେ ଏପରି ଅନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି, ଯେପରି ଭୋକାଳିଆମାନେ ଭୋଗାର୍ଥ ହୋମକୁ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି! ମାଲିକଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପାଇବା ଦାସମାନେ ଦ୍ୱାରପାଳ କିମ୍ବା କୁକୁର ପରି ଅପରାଧ କରନ୍ତି। କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହିପରି ଦ୍ୱାରପାଳ କିପରି ଗୃହର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ? କୃଷ୍ଣ, ନାଥ, ଚାଲିଗଲେ—ପଥଭ୍ରଷ୍ଟଙ୍କ ପାଇଁ ନାୟକ—ମୁଁ ଏବେ ଧର୍ମର ସେତୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା ମାନେଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି; ମୋ ଶକ୍ତି ଦେଖ। ଏହିପରି କହି, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା, ଯୁବକ ଋଷି କୌଶିକୀ ନଦୀରେ ଶୁଧ୍ଧି ନେଇ, ଶବ୍ଦର ଅସ୍ତ୍ର ନିକ୍ଷେପ କଲେ—“ଏପରି ଅତିକ୍ରମ କରି, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତକ୍ଷକ ଏହି ବଂଶନାଶକୁ ସପ୍ତମ ଦିନରେ ଦଂଶିବେ।” ତାପରେ, ଶିଶୁ ଋଷି ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ପିତାଙ୍କ ଗଳାରେ ସାପ ଦେଖି, ବିପରିତ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ। ଆଙ୍ଗିରସ କୁଳର ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଅର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଧୀରେ ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି ମୃତ ସାପ ଦେଖି, ସାପକୁ ଫିଙ୍ଗିଲେ ଓ ପୁଅକୁ ପଚାରିଲେ—“ପୁଅ, କାହିଁକି କନ୍ଦୁଛ? କିଏ ତୁମକୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛି?” ପୁଅ ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲା। ରାଜା ଅନ୍ୟାୟ ଭାବରେ ଶାପିତ ହେଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ପୁଅରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ନାହିଁ; “ହାୟ, ତୁମେ ଆଜି ବଡ଼ ଅପରାଧ କରିଛ; ତୁମ ଅପରାଧ ଛୋଟ, କିନ୍ତୁ ଦଣ୍ଡ ବଡ଼। ରାଜାକୁ ତୁମେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅପକ୍ୱ ମନବଳ ଥିବା ପୁଅ; ତାଙ୍କର ଅଜୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଶୁଭ ଓ ନିରାପଦ ରହନ୍ତି। ନରଦେବ ନାମକ ରାଜା, ଚକ୍ରଧାରୀ, ଅପମାନିତ ହେଲେ, ଲୋକ ଚୋରମାନେରେ ବ୍ୟପ୍ତ ହେବେ, ଅସୁରକ୍ଷିତ ହେଇ, ମେଷମାନେ ପାଳକ ବିନା ନଷ୍ଟ ହେବା ପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଷ୍ଟ ହେବେ। ଆଜି, ଅପରାଧ ନିରନ୍ତର ଆସିବାରେ, ଲୋକ ରକ୍ଷକ ହରାଇଥିବାରୁ ଧନ ଚୋରି, ହତ୍ୟା, ଶାପ, ଚୋରି, ଗଂଧ, ଜନନୀ ଓ ଧନ ଦଳାଇବେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ଏବଂ ବର୍ଣ୍ଣ-ଆଶ୍ରମ ଚାଳିଥିବା ପ୍ରଥା ନଷ୍ଟ ହେବ, ତିନି ବେଦ ଉପରେ ଆଧାରିତ; ତାପରେ, ଧନ ଓ ଭୋଗରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ କୁକୁର ଓ ବାନର ପରି ବର୍ଣ୍ଣ ମିଶ୍ରଣ କରିବେ। ରାଜା, ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ବୃହତ୍-ଶ୍ରବା, ଏକ ରାଜଋଷି, ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ, ଅଶ୍ଵମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ। ଅପକ୍ୱ ମନବଳ ଥିବା ଶିଶୁ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟ ରାଜା ଉପରେ ହେଲା; ଭଗବାନ, ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ। ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଅପମାନ, ଚେତାନ, ଶାପ, ଅପବାଦ କିମ୍ବା ହତ୍ୟା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅପରାଧକୁ ପ୍ରତିଶୋଧ ଦେଇ ନାହିଁ, ଏହି ଶକ୍ତି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ଏଭଳି, ପୁଅର ଅପରାଧରୁ, ମହା ଋଷି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ନିଜରେ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅପରାଧକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ।