ତକ୍ଷକ ନାମକ ନାଗ ଦ୍ୱାରା, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣର କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ମନ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣ ନେଇଥିବାରୁ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଅଜୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଶୁକଦେବ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଯେମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ମହିମାମୟ କଥାମୃତରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଏନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମନ୍ୟୁପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ ଏଇ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ କଳି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାରିତ ହେଇପାରିଲା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦିନ ଭଗବାନ ଏହି ଭୂମିରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଧର୍ମର ମୂଳ କଳି ଏଠାରେ ଆସିଗଲା। ଏମ୍ପେରର ପରୀକ୍ଷିତ କଳିକୁ ଘୃଣା କରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ମଧୁମକ୍ଷୀକା ପରି ଫୁଲର ରସ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳିଥାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ନୁହେଁ। କଳି ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ଠାରେ ଦୁଷ୍ଟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଠାରେ ଭୟଭୀତ; ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟଙ୍କୁ କଳି କି କରିପାରିବ? ଅସାବଧାନ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ନେଉଆ ପରି ଘୁରେ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଗଥା କହିଛି, ଯାହା ଭାସୁଦେବଙ୍କର ଚରିତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ। ଭଗବାନଙ୍କ ଯେଉଁ କଥା, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ସେଗୁଡିକୁ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ ଜୀବନ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: "ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତି ପାଉ, କାରଣ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାମୃତ ମଧୁ ପାନ କରାଉଛ।" ଏହି ଅନିଶ୍ଚିତ ସଂସାରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମୂଢ଼ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ତୁମେ ଆମକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକମଳର ମଧୁମଦୁ ପାନ କରାଉଛ। ଭଗବତ୍ଭକ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ସହିତ ବଦଳାଯିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ତେବେ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକର ଅନ୍ୟ ଉପକାର କଣ? ଯିଏ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କଥା ଶୁଣିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେ ସତତା ତୃପ୍ତି ହେବା ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମାର ମୁଖଯୋଗେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣାତୀତ ଭଗବାନଙ୍କ ଅନନ୍ତ ଗୁଣର ସୀମାକୁ ପହଁଚିପାରିନାହାନ୍ତି। ସେହିପାଇଁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ଆମ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ପବିତ୍ର ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟକଥା କୁହ, ଯେଉଁଥିରେ ଶୁଣିବା ପ୍ରତି ଆମର ଆଗ୍ରହ ଅଛି। ପରୀକ୍ଷିତ, ଏହି ମହାଭକ୍ତ, ତାଙ୍କ ଅଚଳ ଧ୍ୟାନ ମୁକ୍ତି ଉପରେ ଥିଲା, ବ୍ୟାସପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି ଅଦ୍ଭୁତ, ଶୁଭ, ଯୋଗମୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅର୍ଥ ନ ଥିବା ଲୀଳାକଥା, ଯାହା ପରୀକ୍ଷିତ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉଥିଲେ, ଆମକୁ ଆଉ କୁହ। ସୂତ କହିଲେ: ଆଜି ଆମେ ନିମ୍ନ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୃଦ୍ଧମାନେ ଦେଖାଇଦେଇଲେ, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଓ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ କୁଳ ଓ ମନସିକ ଦୁଃଖ ଶୀଘ୍ର ଦୂର ହୁଏ। ତେବେ ଯିଏ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା କରେ, ସେଠାରେ କିଏ ଅଧିକ ଶୁଭ ପାଇବ ନାହିଁ? ଅନନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଗବାନ ଅପାର ଗୁଣରେ ଅପାର ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପାଦଧୂଳିକୁ ତ୍ୟାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ହେଲେ ଭଗବାନ ଏହାକୁ ଆଶା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଅର୍ପିତ ଜଳ, ଯାହା ତାଙ୍କର ପାଦନଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଇ ଜଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଏହି ଭୂମିରେ କିଏ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଦକୁ ଆଶା କରି ଶୁଦ୍ଧ ହେବେ ନାହିଁ? ସେଠି ଭକ୍ତମାନେ, ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ଲୋକମାନେ, ଏହି ଦେହ ଓ ତାହାର ସମ୍ପର୍କରେ ଆସକ୍ତିକୁ ଅଚାନକ ତ୍ୟାଗ କରି, ହଂସସଦୃଶ ମୁନିମାନେ ଥିବା ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଅହିଂସା, ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱଧର୍ମ ପ୍ରବଳ। ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଆମି ଯେତେଦିନ ସମ୍ବୋଧନ କରିପାରିବି, କହିବି। ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ନ୍ତି, ସେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ଉପଲବ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ବିଷ୍ଣୁପଦକୁ ପହଁଚନ୍ତି। ଏକଥା, ପରୀକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିକାର କରୁଥିବାବେଳେ, ଧନୁଷ୍ଧାରଣ କରି ଏକ ମୃଗକୁ ଧାଉଥିଲେ, ତେବେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ, ଭୁଖା ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ସେ ଜଳ ଖୋଜି ଏକ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଏକ ଋଷି ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ଧ୍ୟାନରତ ଥିଲେ। ସେ ଋଷି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଅତିତ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ମୁଣ୍ଡ ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ଧାରି, ଜଳ ଅଭାବରେ କଣ୍ଠ ଶୁଖି ଯାଇଥିଲା, ରାଜା ତାଙ୍କଠାରେ ଜଳ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ। ତାଁଠାରେ ଘାସ, ମାଟି ଓ ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣୀୟ ବସ୍ତୁ, ଜଳ ଓ ଶିଷ୍ଟ ବାଣୀ ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଏଥିରେ ରାଜା ଅପମାନିତ ବୋଧ କରି କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। କେବେ ଏତେ ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୋଇନଥିଲା; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମନରେ ଇର୍ଷ୍ୟା ଓ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା। ତେଣୁ, କ୍ରୋଧରେ ସେ ଏକ ମୃତ ସାପକୁ ଋଷିଙ୍କ କନ୍ଧରେ ରଖି, ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଧ୍ୟାନୀ ଋଷି ଏହିପରି ମନୋନିବେଶରେ ଅଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ଏହା କୃତ୍ରିମ? କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଏପରି କରନ୍ତି କି? ଋଷିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଅସାଧାରଣ ତେଜସ୍ୱୀ, ସେତେବେଳେ ଶିଶୁମାନେ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ; ବାପାଙ୍କୁ ରାଜା ଅପମାନ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣି, ସେ ସେଠାରେ କହିଲେ: "ହାୟ, ରାଜାମାନେ କେମିତି ଅନ୍ୟାୟ କରୁଛନ୍ତି! ଯେପରି ଭୋଗାଡ଼ିଆ ଯଜ୍ଞ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ମାଲିକଙ୍କୁ ଦାସମାନେ ଅପମାନ କରିଲେ, ଯେପରି ଦ୍ୱାରପାଳ କିମ୍ବା କୁକୁର ମାଲିକପ୍ରତି ଅପରାଧ କରନ୍ତି।" "ଏହି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜନ୍ମର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗୃହର ରକ୍ଷକ କରିଛନ୍ତି; ତେବେ ଏହି ଦ୍ୱାରପାଳ କିପରି ଗୃହର ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିପାରିବ?" "କୃଷ୍ଣ ନାଥ ବିଦାୟ ନେଇଛନ୍ତି—ପଥଭ୍ରଷ୍ଟଙ୍କ ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ; ଏବେ ଧର୍ମର ସେତୁ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବାମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେଖନ୍ତୁ, ମୋର ଶକ୍ତି ଦେଖ।