ମୁକ୍ତ ଜନ ଏଭଳି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି, ଘରେ ଅତିଥି ଭଳି ବାସ କରନ୍ତି—ଏହି ଘର ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେ ନାହିଁ, ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ଓ ଅହଙ୍କାରରୁ ସେ ମୁକ୍ତ। ସେ ମନେ ମୋ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଘରର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଚାହିଁଲେ ଘରେ ରହିପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ଘର ଛାଡି ଭିକ୍ଷୁ ଭଳି ଘୁଞ୍ଚିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଘର ପାଇଁ ଆସକ୍ତ, ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ପାଇଁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଜନନୀ ପ୍ରତି ମୋହିତ, ଦୟନୀୟ ଭାବରେ ଭାବି, ମୋର ଓ ମୁଁ ଭାବରେ ବାନ୍ଧି ପଡିଥାଏ। ସେ ଚିନ୍ତା କରେ—ମୋର ବୃଦ୍ଧ ଜନକ ଓ ଜନନୀ, ମୋର ଭାର୍ୟା, ମୋର ନବୀନ ପୁଅ ଓ ଝିଅ—ମୁଁ ନଥିବାରେ ଏମାନେ ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖୀ, କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ? ଏଭଳି ଘର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ହୃଦୟ ବାନ୍ଧି, ମନ ଭ୍ରମିତ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା, ମୃତ୍ୟୁରେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସୂତ ଏହିପରି କହିଲେ—ଯିଏ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦହି ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମାଁ ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥିଲେ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ କୃପାରେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ଯିଏ ତକ୍ଷକ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ବିପଦରେ ପଡିଥିଲେ, ଏହା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ତଥାପି ମୃତ୍ୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇନଥିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡି, ଅଜୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝି, ବ୍ୟାସଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ଶରୀର ଛାଡିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗୁଣମୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାରେ ଯେଉଁମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁଅ, ମହାଭକ୍ତ ପରୀକ୍ଷିତ ଭୂମିରେ ଶାସନ କରନ୍ତି, କଳି ଯଦିଓ ସ everywhere ଅଛି, ତଥାପି ବ୍ୟାପି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ। ଯେ ଦିନ ଏବଂ ଯେ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ସେ ସମୟରେ କଳି, ଅଧର୍ମର ଉତ୍ସ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ସମ୍ରାଟ ପରୀକ୍ଷିତ କଳିକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମଧୁମକୁ ଫୁଲର ରସ ନେବା ଭଳି; ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳିଥାଏ, ଅନ୍ୟମାନେ ନୁହେଁ। କଳି ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନିର୍ଭୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭୟଭୀତ; ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟଙ୍କୁ କଳି କି କରିପାରିବ? ଅସାବଧାନ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ଉଲା ଭଳି ଚଳିଥାଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କର ପବିତ୍ର କଥା କହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଉପାଖ୍ୟାନ ଭରିଛି, ତୁମେ ଚାହିଥିଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣମୟ କଥା ଅଛି, ସେଗୁଡିକୁ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବନ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଓ ମୂଦୁ ସୂତ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତ୍ତି ରହୁ, କାରଣ ତୁମେ ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳାମୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛ। ଏହି ଅନିଶ୍ଚିତ ଜଗତରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକଙ୍କର ମନ ଭ୍ରମିତ, ତୁମେ ଆମକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ମଧୁର ରସ ପାନ କରାଉଛ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଭକ୍ତଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ମେଉଁ ମାନ୍ୟ ରହିବାକୁ ଚାହିବି ନାହିଁ—ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଚାହିବି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ଲାଭ ତ ଅଧିକ କଥା। ପ୍ରଭୁ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟ, ତାଙ୍କର ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ଯେଉଁ ମନ ତୃପ୍ତି ହୁଏ, ସେ ନିଜେ ଅନନ୍ତ ଗୁଣର ଅନ୍ତ ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଜନ୍ମିତ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ଆମ ପାଇଁ ହରିଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ କର। ପରୀକ୍ଷିତ, ଏହି ମହାଭକ୍ତ, ଯାହାର ଅଟୁଟ ଧ୍ୟାନ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଥିଲା, ବ୍ୟାସପୁତ୍ରଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡଂକ ପତାକାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତେଣୁ, ଆମ ପାଇଁ ସେହି ଅତି ଶୁଭ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଯୋଗମୟ ଉପାଖ୍ୟାନ କହ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଗୁପ୍ତ ନୁହେଁ, ଯାହା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅନନ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ପରୀକ୍ଷିତ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ। ସୂତ କହିଲେ—ଆଜି ଆମେ, ତଳ ଜନ୍ମରେ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ଧନ୍ୟ ହେଲୁ। ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଶବ୍ଦ ସାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦୃତ ଭାବରେ କୁଟୁମ୍ବ ଅଶୁଦ୍ଧି ଓ ମନସିକ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ। ତେଣୁ, ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରୟର ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କେତେ ଅଧିକ ଫଳ! ଅନନ୍ତ ପ୍ରଭୁ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଅସୀମ, ସେ ନିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା 'ଅନନ୍ତ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅପୂର୍ବ ଓ ଅତିଶୟ ଗୁଣ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଥା ଯଥେଷ୍ଟ। ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ଧୂଳିକୁ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ଯଦିଓ ପ୍ରଭୁ ଏମିତି ପୂଜା ଚାହିଁନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୂଜା ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଜଳ, ଯାହା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦନଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଏଠି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ ମୁକୁନ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହେବାରେ କି ଅନ୍ୟ କଥା? ଏଠି, ଭକ୍ତମାନେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ, ଦୃତ ଭାବରେ ଶରୀର ଓ ତାହାର ସମ୍ବନ୍ଧ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ହଂସଯୋଗୀମାନେ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଅହିଂସା, ଶାନ୍ତି ଓ ସ୍ୱଧର୍ମ ବ୍ୟାପି। ଆପଣମାନେ ଆମକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ମୋର ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଖଗମାନେ ଆକାଶରେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଉଡନ୍ତି, ଏଭଳି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ନିଜ ବୁଝିବା ଅନୁଯାୟୀ ବିଷ୍ଣୁପଥ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏକ ଦିନ, ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ହସ୍ତିଧନୁ ଉପରେ ଦେଖି, ଏକ ମୃଗକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ସମ୍ରାଟ ପରୀକ୍ଷିତ ଖୁବ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଭୋକା ଓ ପିଆସାରେ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ହେଲେ। ସେ ଜଳ ଖୋଜି ବନ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏଠି ଏକ ଋଷି ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମୁଦ୍ରା କରାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ସମ୍ୟତ, ସେ ତିନି ଲୋକ ଉପରେ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ନିର୍ବିକାର ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦରେ ଏକତା ପାଇଥିଲେ।