ଏହି ଉତ୍କଳିତ କଥାରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଯେ, ଜଣେ ନର, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରେ ନିବେଶିତ, ରାଜା, ଜନପ୍ରତିନିଧି କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଅନୱାର୍ଯ୍ୟ ଉପାୟରେ ନିବେଶିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତାଙ୍କର ଶ୍ରେୟସ୍ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏହା ଏକ ନିଷେଧ। ଏହି ଉପଦେଶ ପରେ, ଧର୍ମର ରକ୍ଷାକାରୀ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ଶୃଙ୍ଗ ଭାଗ୍ୟରେ ନିଃସ୍ତନ୍ତ ହୋଇଥିବା ବୃଷ ର ତିନିଟି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ପାଦ—ତପ, ପବିତ୍ରତା ଓ କରୁଣା—କୁ ପୁନର୍ବାସ କରି, ବୃଷ କୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଲେ, ଓ ପୃଥିବୀ କୁ ଉନ୍ନତ କରିଲେ। ଏବେ ସେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପୁରୁବୃଦ୍ଧ ପିତାମହଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଅରଣ୍ୟ ଗମନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, କୌରବ ମହାରାଜାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହୁଛନ୍ତି, ଆଲୋକିତ ଓ ସ୍ଵାଧୀନ। ଏହି ରାଜା, ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ପୃଥିବୀ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଏହି ମହାଯଜ୍ଞ ଚାଲୁଛି। ଏଠି, ଏହି ରାଜା ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ସୁଖରେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି। ଏଠି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଦୁଃଖରେ ପଡିଯାନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ତାଲିକା ବିକ୍ରୟ କରିବେ, କିମ୍ବା ଅତି ବିପଦରେ ତଳୱାର ଚାଲାଇବେ, କିନ୍ତୁ କୁକୁର ମত ଜୀବିକା ଧାରଣ କରିବେ ନାହିଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ବୈଶ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଶିକାର କରିବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭୂମିକା ନେଇପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କୁକୁର ମତ ଜୀବିକା ନେଇବେ ନାହିଁ। ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇପାରିବେ, ଶୂଦ୍ର ଦାସ କ୍ରିୟା କରିପାରିବେ; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲେ, ଅପମାନଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ ନେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦୈନିକ ଭାବେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ପିତୃ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ଭୂତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିବେଦନ, ଦାନ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ଏହି ସମସ୍ତେ ମୋର ରୂପ। ଯାହା ନିଜ ଉପାର୍ଜନ, ନିଷ୍ପାପ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସମ୍ବଳିତ ଲୋକମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପରିବାରରେ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜନାନ୍ତି ଜେ ଏହି ସଂସାର ଅସ୍ଥାୟୀ, ଦୃଶ୍ୟ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ୱର ଭାବି ଦେଖନ୍ତି। ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ନିକଟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆତ୍ରୀକ ଯାତ୍ରୀ ଭଳି, ଏକ ସମୟରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାନ୍ତି; ଦେହରୁ ବିଦାୟ ନିଦ୍ରା ପରେ ସ୍ଵପ୍ନ ଭଳି। ଏପରି ବିଚାର କରି, ମୁକ୍ତ ଜନ ଗୃହରେ ଅତିଥି ଭଳି ରହନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ଓ ଅହମ୍ ନାହିଁ। ମୋ ପାଇଁ ଭକ୍ତିରେ ନିବେଶିତ ହୋଇ ନିଜ ଗୃହ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଗୃହେ ରହିବା, ଅରଣ୍ୟ ଯିବା କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସନ୍ୟାସ ନେଇ ଭିକ୍ଷୁ ଭଳି ଘୁଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ମନ ଗୃହରେ ଆସକ୍ତ, ପୁତ୍ର ଓ ଧନ ଆଶାରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ, ନାରୀ ମୂହରେ ମନ, ଦୟନୀୟ ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତଃକରଣ, ସେ 'ମୋ' ଓ 'ମୁଁ' ଭାବରେ ବନ୍ଧିତ। 'ହାଁ, ମୋର ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା, ପତ୍ନୀ, ଅପରିପକ୍ୱ ପୁତ୍ର ଓ ଝିଅମାନେ—ମୋ ବିନା ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ—କେମିତି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ?' ଏପରି ଗୃହାସକ୍ତିରେ ମନ ମୂହିତ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ଦିନରେ ଦିନ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏଠି, ସୂତ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିଲେ: ଯେଉଁ ପରୀକ୍ଷିତ, ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାତୃଗୃହରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କୃପାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଟକ୍ଷକ ନାଗରେ ବିପଦରେ ପଡିଲା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ତଥାପି ମୃତ୍ୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡି, ଅଜୟ ଦଶାକୁ ବୁଝି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପରୀକ୍ଷିତ ତାଙ୍କ ଦେହ ଗଙ୍ଗାରେ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗୁଣଗାନର ଅମୃତରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହେନ୍ତି ନାହିଁ; ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କର ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରାଜ କରନ୍ତି, କଳି ଯଦିଓ ସ everywhere ରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଦ୍ୱାରା ବିଜୟ ହେବା ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ସେଇ ସମୟରେ କଳି, ଅଧର୍ମର ଉତ୍ସ, ପୃଥିବୀରେ ଆସିଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ କଳିକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ମଧୁମକ୍ଷୀ ଫୁଲର ରସ ନେଇଥିବା ଭଳି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ମିଳେ, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇ ନାହିଁ। କଳି, ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଦେଖି ନିର୍ଭୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟଭିତ; ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟଙ୍କୁ କଳି କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଅସାବଧାନ ଲୋକମାନେ ଭିତରେ, କଳି ଏକ ନରରେ ବଘ ଭଳି ଚଳିଥାଏ। ସୂତ କହିଲେ: ଆପଣମାନେ ଯେପରି ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ପରୀକ୍ଷିତ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥା ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଶକ୍ତି, ତାଙ୍କର ଦୀନ, ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ ଉପରେ ଆଧାରିତ କଥା, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତ ଜୀବନ ଚାହନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ଓ ଶାନ୍ତ ମନ୍, ସୂତ, ଆପଣ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେଉନ୍ତୁ, ଶୁଭ ଖ୍ୟାତି ଅବିନାଶୀ ହେଉ; କାରଣ ଆପଣ ମାନବମାନେ କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ଅମୃତ ପାନ କରାଇଲେ। ଏହି ଅନିଶ୍ଚିତ ଜଗତରେ, ଯେଉଁଠି ମନ ଭ୍ରମିତ, ଆପଣ ଆମକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ମଧୁ-ମଦ ପାନ କରାଇଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ସହିତ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମିଳନକୁ ସ୍ଵର୍ଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ବିନିମୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମାନବ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଫଳ ତ କଥା ହେବା ନୁହେଁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ଅମୃତ ଶ୍ରବଣରେ କିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାରେ? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁଣର ଶେଷ ପାଇନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆପଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ, ମଧ୍ୟମାନେ, ହରିଙ୍କର ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ଦୀନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତୁ, ଏହି ଶ୍ରବଣ କୁ ଉତ୍ସୁକ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ।