ଉତ୍ତରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ୍, ଅଧର୍ମର ଉତ୍ସ ହେବା ପାଞ୍ଚଟି ସ୍ଥାନ କଳିକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରି କଳି ସେଠାରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହିପରି ଅଧର୍ମର ସ୍ଥାନକୁ କେହି ଭଲ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକ କେବେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା, ନେତା କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷକ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ତିନିଟି ହରାଯାଇଥିବା ଉଷ୍ଟ୍ରର ପାଦ—ତପ, ପବିତ୍ରତା ଓ ଦୟା—ପୁନଃ ସ୍ଥାପିତ କରି ତାହାକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଉନ୍ନତ କଲେ। ବଡ଼ପୁରୁଷଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଠାକୁରା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ। ଏ ମହାରାଜା, କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ତେଜରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶ୍ରୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ତାଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ଏ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆପଣମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଲିନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏ ରାଜା, ଦୁଃଖ ଛାଡି ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ଅତି ଆପତ୍କାଳରେ ତଳୱାର ଧରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ କେବେ ମାଉତ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆପତ୍କାଳରେ ବୈଶ୍ୟର କାମ କିମ୍ବା ଶିକାର କରିପାରିବେ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣର କାମ କରିପାରିବେ, କିନ୍ତୁ ମାଉତ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ ନୁହେଁ। ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ରର କାମ ନେଇପାରିବେ, ଶୂଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର କଳା କରିପାରିବେ; ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଦୁଷ୍ଟ କାମ ନେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହିପରି, ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ପିତୃ ଦେବତା ଏବଂ ଋଷିଙ୍କୁ ଦାନ, ଆହାର ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଏବଂ ଜନ୍ତୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ରୂପ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ନ୍ୟାୟସମ୍ପାଦିତ ଧନ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ନିର୍ଭର ଲୋକମାନେ ଓ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପରିବାର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଅସ୍ଥିର ଜଗତକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ମାନି ଦେଖନ୍ତି। ପୁତ୍ର, ପତ୍ନୀ, ନିକଟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଯାତ୍ରୀ ଭଳି ମିଶିଥିବା ସମୟରେ ଏକ ଶ୍ୱପ୍ନ ପରି ଶରୀର ଛାଡି ଦିଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ମୁକ୍ତ ଲୋକ ଗୃହରେ ଅତିଥି ପରି ବସନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ଓ ଅହଂକାର ଛାଡି ନିଜର ମାନି ନାହିଁ। ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗୃହସ୍ଥ କାମ କରି ଗୃହରେ ରହିପାରିବେ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇପାରିବେ, କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇ ଭିକ୍ଷା ମାଗିପାରିବେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ମନ ଘରେ ଆସକ୍ତ, ପୁତ୍ର ଓ ଧନ ରେ ଆଶା ରଖି, ନାରୀ ପ୍ରତି ମୋହିତ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଭ୍ରମିତ, ସେମାନେ 'ମୋ' ଏବଂ 'ମୁଁ' ଭାବରେ ବନ୍ଧିତ। 'ଆହା, ମୋର ବୃଦ୍ଧ ଜନକ-ଜନନୀ, ପତ୍ନୀ, ନବୀନ ପୁତ୍ର ଓ କନ୍ୟାମାନେ—ମୋ ଛାଡି ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ—କିପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ?' ଏପରି ଘର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ସୂତ ଏହିପରି କହିଲେ: ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ବାଣରେ ଦହିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୃପାରେ ସେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ। ଏହି ପରୀକ୍ଷିତ୍, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ରୋଷରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ତକ୍ଷକ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତାଙ୍କ ମନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡି, ଅଜେୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ବୁଝି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଶରୀର ଛାଡିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାର ଅମୃତରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହେବା ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଚରଣକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଯେଉଁଯାଁ ଭୂମିରେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଯାଁ କଳି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଧିକାର ନେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦିନ ଏବଂ ସମୟରେ ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀ ଛାଡିଲେ, ସେଉଁଯାଁ କଳି ଅଧର୍ମର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ କଳିକୁ ଘୃଣା କରିନାହାନ୍ତି, ମଧୁମକୁ ଫୁଲର ରସ ନେଇଥିବା ପରି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ଆସେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ। କଳି ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ଠାରେ ନିଷ୍ଠୁର, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ଠାରେ ଭୟଭୀତ; ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଭୟହୀନଙ୍କୁ କଳି କି କରିପାରିବ? ଅସଚେତନ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ଉଲ୍ଲୁ ପରି ଘୂରେ। ସୂତ କହିଲେ: ଆପଣମାନେ ପ୍ରସ୍ନ କରିଥିବା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଏବଂ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାର ଏହି ପବିତ୍ର ଉପାଖ୍ୟାନ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗୁଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯେଉଁ କଥା ଅଛି, ଜୀବନ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେମାନେ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ଶାନ୍ତ ସୂତ, ଆପଣ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତିରେ ସ୍ଥିର ରୁହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ମାନବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଅମୃତ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ଅସ୍ଥିର ଜଗତରେ, ଯେଉଁଯାଁ ମନ ଭ୍ରମିତ, ଆପଣ ଆମକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣର ମଧୁ ଦେଉଛନ୍ତି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ବଦଳାଯିବାଠୁ ଉତ୍ତମ; ଅନ୍ୟ ଉପକାର ତ କଥା ହେବା ନୁହେଁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କଥାର ଅମୃତ ଶ୍ରବଣରେ କେ ତୃପ୍ତି ପାଇପାରିବ? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅସୀମ ଗୁଣର ଶେଷ ପାଇନାହାନ୍ତି। ଏହିପରି, ଆପଣ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରବଣ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ୍ତ। ପରୀକ୍ଷିତ୍, ଏ ମହାଭକ୍ତ, ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଅବିଚଳିତ ଧିରେ ସମ୍ପୃକ୍ତ, ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣ ପାଇଲେ। ଏହିପରି, ଆପଣ ଆମକୁ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ଯୋଗ-କେନ୍ଦ୍ରିତ କଥା କହନ୍ତୁ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଚିହ୍ନିବା ଅସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଯାହା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇଥିଲେ।