ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଁ କଳି ବହୁତ ଭୟଭୀତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ କଳି କହିଲେ, “ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ଯେଉଁଠି ବସିବି, ସେଉଁଠି ଆପଣଙ୍କୁ ଧନୁଷ ବାଣ ସହ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖୁଛି । ତେଣୁ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଳକ, ଦୟାକରି ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ରହିପାରିବି ।” ତାଙ୍କର ଏହି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତ କଳିଙ୍କୁ ଚାରିଟି ସ୍ଥାନ ଦେଲେ—ଜୁଆ, ମଦପାନ, ଅନ୍ୟାୟ ନାରୀ ସଙ୍ଗ, ଓ ହିଂସା—ଏଠି ଅଧର୍ମର ଚାରିଟି ରୂପ ଅଛି । କଳି ପୁନି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତେଣୁ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ । ଏହିଠାରୁ ମିଥ୍ୟା, ମଦ, କାମ, ରୋଷ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଜନ୍ମ ନେଲା । ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ପରୀକ୍ଷିତ କଳିଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଓ ସେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ସେଠି ବସିବାକୁ ଲାଗିଲା । ଏହିଠାରୁ ଶିଖିବାକୁ ମିଳେ—ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କିଂବା ରାଜା, ନେତା ଓ ଆଚାର୍ୟମାନେ । ପରୀକ୍ଷିତ ତିନିଟି ହରାଇଯାଇଥିବା ବୃଷଭଙ୍କ ଚରଣ—ତପ, ଶୂଚିତ୍ୱ ଓ ଦୟା—ପୁନଃ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଶାନ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଲେ । ଏବେ ସେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ ତାଙ୍କ ଠାକୁରଦା, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ । ଏହି ରାଜର୍ଷି, କୌରବ ଭୂଷଣ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପରୀକ୍ଷିତ, ଏବେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହୁଛନ୍ତି । ଏହି ପରାକ୍ରମୀ ରାଜା ଭୂମିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରୁଥିବାବେଳେ, ଆପଣମାନେ ମହାୟଜ୍ଞରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାର ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ ଏହି ରାଜା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ଶୁଭ ଜୀବନ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା ଚାଲାଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଳି କାମ ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । କ୍ଷତ୍ରିୟ କଷ୍ଟରେ ବୈଶ୍ୟ କାମ କିମ୍ବା ଶିକାର କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣ କାମ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଳି ଜୀବିକା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ର କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ମେନିଆଲ କାମ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ନ ଥିଲେ ନିନ୍ଦନୀୟ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ । ଦୈନିକ ଭାବେ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ, ପିତୃଦେବତା ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ, ଦାନ, ଓ ଯଥାସମ୍ଭବ ଭୋଜନ ଦେଇ, ମୋ ରୂପ ଭାବି ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ, ଓ ଜନ୍ତୁମାନେଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ । ଯେପରି ଧନ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଉପାର୍ଜନ କିମ୍ବା ଅପେକ୍ଷାରେ ମିଳିଥାଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପରିବାର ପାଳନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ, ଯଥାନ୍ୟାୟ । ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରିବାର ଉପରେ ଅତିରିକ୍ତ ଆସକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ତି ଅଜଣା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି । ପୁଅ, ଝିଅ, ଜନନୀ, ପିତା, ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତର ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ପର୍ଯ୍ୟଟକଙ୍କ ଦେଖା ଭଳି ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସ୍୵ପ୍ନ ପରି ଚାଲିଯାନ୍ତି । ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତ ଜୀବ ଅତିଥି ଭଳି ଗୃହରେ ରହନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ । ମୋ ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କର୍ମ କରି, ଗୃହେ ରହି, ବନକୁ ଯାଇ, କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇ ଚାରିଦିଗରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିପାରିବେ । କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଗୃହରେ ଆସକ୍ତ, ପୁତ୍ର ଧନ ଆଶାରେ ଦୁଃଖିତ, ନାରୀ ମୋହିତ, ମମତା ଓ ଅଭିମାନରେ ଆବୃତ, ସେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥାଏ । “ହାୟ! ମୋ ବୃଦ୍ଧ ମା-ବାପା, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଛୋଟ ପୁଅ-ଝିଅମାନେ, ମୋ ବିନା ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ—କିପରି ବଞ୍ଚିବେ?” ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଆବୃତ ଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଗାଢ଼ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି । ଏହି ପରୀକ୍ଷିତ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱଥାମାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ତଥାପି ମାଆଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ନାହିଁ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କୃପାରେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ । ପରେ ତକ୍ଷକ ନାଗ ଦ୍ୱାରା ବିପଦ ଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଥିଲା, ତେଣୁ ମୃତ୍ୟୁ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଲା ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଅଜୟ ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଗଙ୍ଗାରେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କଲେ । ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରିତାମୃତରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦ ମନେ ପକାନ୍ତି । ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭକ୍ତ ପରୀକ୍ଷିତ ଭୂମିରେ ରାଜ କରନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କଳି ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ନାହିଁ । ଯେ ଦିନ ଭଗବାନ ଭୂମି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେହି ସମୟରେ କଳି ଅଧର୍ମ ନେଇ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ପରୀକ୍ଷିତ କଳିଙ୍କୁ ଘୃଣା କରିନଥିଲେ, ଯେପରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ଫୁଲରୁ ମଧୁ ନେଇଥାଏ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ, ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ । କଳି ଦୁର୍ବଳଙ୍କ ଭୀତରେ ଦୃଢ଼, ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଭୟଭୀତ; ଜଡ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ କୁକୁର ସଦୃଶ ଚଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନିର୍ଭୟଙ୍କୁ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ । ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଏହି ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର କଥା କହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଲୀଳା ରହିଛି । ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯେଉଁ କଥା ରହିଛି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ କର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ତାହାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀବନ ଚାହାନ୍ତି ସେମାନେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ । ତେଣୁ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଛି । ତାପରେ ଋଷିମାନେ କହିଲେ—“ହେ ସୂତ, ଆପଣ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଅନ୍ତୁ, ଶୁଦ୍ଧ କୀର୍ତି ତିରୁହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତାମୃତ ପ୍ରକାଶ କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ଅନିଶ୍ଚିତ ଜଗତରେ ଯେଉଁଠି ମନ ଅନ୍ଧକାରିତ, ଆପଣ ଆମକୁ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦ ପାନ କରାଉଛନ୍ତି । ଭଗବତ୍ଭକ୍ତଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵର୍ଗ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତି ସହ ବଦଳାଯିବ ନୁହେଁ; ମାନବ ଲୋକର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ତ ଅନ୍ୟ କଥା । କିଏ ଭାଗବତ କଥା ଶୁଣି ତୃପ୍ତି ହୁଏ? ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନବଜାତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣାତୀତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣ ଶେଷ ପାଇନାହାନ୍ତି ।