ନାରଦ ମହାଋଷିଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଜଣା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ମାନବମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ କିଏ ଏହାକୁ କିପରି କହିପାରିବ? ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ରୁଷିମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଠିଲା, ଏବଂ ଏହାକୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ବୋଲି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହେଲା ଓ ଘୋଷିତ ହେଲା। ଏହା ଦେଖି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ନାରଦ ବଦରୀବନକୁ ଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ—ସୂର୍ଯ୍ୟର କୋଟି କୋଟି ପ୍ରଭା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସନକାଦି ମୁନିମଣ୍ଡଳୀ ବସିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଋଷି କଥା କହିଲେ। ନାରଦ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, “ମହାଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଆଜି ମୁଁ ଆପଣମାନେ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରିପାରିଲି। ହେ କୁମାରମଣ୍ଡଳୀ, ଦୟାକରି ଦ୍ରୁତ କଥା କହନ୍ତୁ, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ।” “ଆପଣମାନେ ଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂୟମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଗ୍ରଜ। ଏମିତି ଆପଣମାନେ ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ଲୀନ ଓ ତାଙ୍କ ଲୀଳାମୃତରେ ମଦମତ୍ତ, ଏବଂ ତାଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ମାନେ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ହରିନାମକୁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ନିତ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବୟସ୍କୁ କେବେ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କୁମାରମଣ୍ଡଳୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ତୁରନ୍ତ ପାଦପଦ୍ମରେ ପତିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ କୃପାରେ ସେମାନେ ଫେରି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯାଇପାରିଲେ। ମୁଁ ମୋର ଯୋଗସଉଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲି; ମୁଁ ଦରିଦ୍ର, ଆପଣମାନେ ଦୟାଳୁ, ଦୟାକରି ମୋପରି କୃପା କରନ୍ତୁ।” “ଯାହା ଦିଗନ୍ତର ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିଲା, ସେହି ଉପାୟ କ’ଣ? ଏହା କିପରି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ, ଦୟାକରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତୁ। ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖ କିପରି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ? ସମସ୍ତ ବର୍ଗର ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଏହା ଏକତା ସହିତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ?” ତେବେ କୁମାରମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ, “ଦେବ ଋଷି, ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ। ଏଠାରେ ଏମିତି ଉପାୟ ଅଛି, ଯାହା ସହଜରେ ସାଧ୍ୟ। ହେ ନାରଦ, ଆପଣ ଧନ୍ୟ, ବୈରାଗ୍ୟର ମୁକୁଟମଣି, ସ୍ରୀକୃଷ୍ଣଭକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ। ଆପଣ ସଦା ଭକ୍ତିର ପଥରେ ଚଲନ୍ତି, ତେଣୁ କୃଷ୍ଣସେବକଙ୍କ ଭକ୍ତି ସ୍ଥାପନ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ୱାଭାବିକ। ବିଭିନ୍ନ ଋଷିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଥ ଉପଦେଶିଛନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଶ୍ରମସାଧ୍ୟ, ଅଧିକାଂଶରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ ଦେଉଛି। କିନ୍ତୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବା ଏହି ପଥ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି; ଏହାର ଶିକ୍ଷକ ଦୁର୍ଲଭ, ସାଧାରଣତଃ ସୁଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମିଳେ। ପୂର୍ବରୁ ଆକାଶବାଣୀ ଯେଉଁ କର୍ମ ଆପଣଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ଏବେ ଏହାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରାଯିବ; ଆପଣ ଏହି କଥାକୁ ଧ୍ୟାନ ଓ ପ୍ରବଳ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ। କିଏ ବଳିଦାନ ଦ୍ୱାରା, କିଏ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, କିଏ ଯୋଗ ଓ କିଏ ପାଠ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କରେ—ଏସବୁ କର୍ମ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ। ଏହାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ ଏକ ଉତ୍ତମ କର୍ମ ଭାବେ ବିବେକୀମାନେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି। ଏହାର ପ୍ରଚାର ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ବିଶେଷ ଶକ୍ତି ଆସେ; ଦୁଃଖ ଦୂରିଯାଏ ଓ ଭକ୍ତରେ ଆନନ୍ଦ ଆସେ। ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପଥର ଶବ୍ଦ ହେଲେ କଳିଯୁଗର ସମସ୍ତ ଦୋଷ ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ସିଂହର ଦହାଡ଼ରେ ନିଆର ଭଳି କୁକୁରା ଦୂରେଇଯାଏ। ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରେମର ରସ ନେଇ ଗୃହେ ଗୃହେ, ଲୋକେ ଲୋକେ ଖେଳିବ। ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଯେତେବେଳେ ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଘୋଷଣା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୀତା ପାଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି-ଜ୍ଞାନ-ବୈରାଗ୍ୟ ତ୍ରୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ—ତେବେ କିପରି ଏହା ହେବ?” କୁମାରମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ, “ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ଅର୍ଥ ବୁଝିଯିବ; ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦରେ ବେଦର ଅର୍ଥ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ। ହେ ଅଦୃଢ଼ଦର୍ଶୀ, ଦୟାକରି ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ କୃପା କରନ୍ତି, ଏଠାରେ ବିଳମ୍ବ ହେଉ ନାହିଁ।” କୁମାରମଣ୍ଡଳୀ କହିଲେ, “ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦର ସାରରୁ ଭାଗବତ କଥା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହିପରି ନିଜସ୍ୱ ଫଳରୂପରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେପରି ମୂଳରୁ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରସ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ପୃଥକ କଲେ ମାତ୍ର ଉପଭୋଗ କରାଯାଏ, ଏହିପରି ଭାଗବତ ରସ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ। ଦୁଧ ମଧ୍ୟରେ ଘୀ ଲୁଚିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ଅଲଗା କଲେ ଦେବତାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼େ; ଏହିପରି ଭାଗବତ କଥା। ଅଖିରା ମଧ୍ୟରେ ଚିନି ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଅଲଗା କଲେ ମାତ୍ର ମିଠା ଲାଗେ; ଭାଗବତ କଥା ମଧ୍ୟ ଏପରି। ଏହି ପୁରାଣ ନାମ ଭାଗବତ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମାନିଥିବା, ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ। ବେଦ ଓ ବେଦାନ୍ତରେ ପରିଚିତ, ଗୀତାକାର ଭି ଯେତେବେଳେ ବିଷାଦରେ ପଡ଼ିଲେ, ଭ୍ରମର ସାଗରରେ ଡୁବିଲେ। ତାହାପରେ ଆପଣ ଚାରିଟି ଶ୍ଲୋକରେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ କହିଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣି ବାଦରାୟଣ ତୁରନ୍ତ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହେଲେ। ତେଣୁ ଆପଣ କାହିଁକି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି? ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ନଶ୍ୱର କରେ।” ନାରଦ କହିଲେ, “ଯେ ଦୃଷ୍ଟି ଏକକ୍ଷଣରେ ଅଶୁଭ ଦୂର କରେ, ଭୂତପିଡିତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଦେଉଛି, ଶୁଦ୍ଧମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗାଇଥିବା ଲୀଳାମୃତରେ ଲୀନ, ପ୍ରେମ ପ୍ରକାଶ ପାଇଁ ଯେଉଁ କଥାକୁ ଶରଣ ନେଇଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଶରଣାଗତ। ଅନେକ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କେବେ ଯେତେବେଳେ ସତ୍ସଙ୍ଗ ମିଳେ, ତେବେ ବିବେକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଜନିତ ମୂଢ଼ତା ଓ ଅଭିମାନ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ। ଏଉଁପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ମହିମା। ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ। ସନକାଦି ମୁନିମାନଙ୍କର ମୁଖରୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ କରି ଭକ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ପୁଷ୍ଟି ପାଏ।