ଧର୍ମର ଶେଷ ଟିଏ ପାଦ ଅଛି – ସେହେଉଛି ସତ୍ୟ। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଧରି ରଖିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଧର୍ମଙ୍କ ଉପରେ ଅଛି; କିନ୍ତୁ କଳି, ଯାହା ମିଥ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ସେହି ସତ୍ୟକୁ ଦୃଢ଼ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି। ଏହି ଭୂମି, ଯାହା ଭାରରେ ଦବିଯାଇଛି, ସେହି ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି; ସେଠାରେ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛି। ଏହି ଭୂମି, ଏକ ଧର୍ମମୟା ନାରୀ ଭଳି, ତ୍ୟାଗ ଓ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଛି। ସେ କହୁଛି, "ଅଯୋଗ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ରାଜା ଭାବରେ ଅପରିଚୟ ଧରି, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋ ଉପରେ ଭୋଗ କରିବେ।" ଏଭଳି ଦୁଃଖ ଜଣାଇ ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ମହାନ ସାରଥି ପରୀକ୍ଷିତ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ହତ୍ୟା ପାଇଁ ଆଗେଇଲେ, କଳି ରାଜା ଚିହ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୟରେ ତଳେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତାଙ୍କ ପାଦ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ଶୋକାକୁଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା ଏହି ବୀର, ନିଜ ପାଦ ଶରଣରେ ପଡ଼ିଥିବା, ଶରଣାଗତ ହେବାଯୋଗ୍ୟ କଳିକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ନାହିଁ; ସେ ହସି କହିଲେ, "ତୁମେ ଯେ ମୋର ପାଦରେ ଶରଣାଗତ ହେଲ, ତେଣୁ ଗୁଡାକେଶର ବଂଶଜମାନେ ତୁମକୁ କେବେ ଭୟ ଦେବେ ନାହିଁ। ତୁମେ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅଧର୍ମର ସାଙ୍ଗ ହେଉଛ।" "ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବାସ କର, ସେଠାରେ ଅଧର୍ମର ସମୂହ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ – ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ଚୋରି, ଅପବିତ୍ରତା, ପାପ, ଧୋଖା, ବିବାଦ, ଏବଂ ପଖଣ୍ଡ। ତୁମେ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ଅନୁସରଣ କର, ବିଶେଷକରି ସେଠିଏଁ ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବଳି ଦ୍ୱାରା ବଳିପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।" "ଯେଉଁଠି ହରି, ସଂଯମର ଦେବତା, ବଳିର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଉପାସକମାନେ ଉପରେ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଠି ସେ ବାୟୁ ପରି ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା।" ଏପରି ଭାବରେ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, କଳି ଭୟରେ କାପୁଥିଲା; ତଳୱାର ଉଠାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ସେ କହିଲା, "ମହାରାଜ, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବାସ କରିବି, ସେଠି ଆପଣଙ୍କୁ ଧନୁଷ ବାଣ ଧରି ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖିବି।" "ଏହିଠାରୁ, ଧର୍ମର ସ୍ଥାପକ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନି ବାସ କରିପାରିବି।" ତାହା ପରେ, ପରୀକ୍ଷିତ କଳିକୁ ଚାରିଟିଏ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ – ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନ, ଅନ୍ୟାଙ୍ଗନା ସହ ମିଳନ, ଓ ହତ୍ୟା –ଏଠି ଚାରିପ୍ରକାର ଅଧର୍ମ ବିଦ୍ୟମାନ। ପୁଣି, କଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦେଲେ; ଏଠାରୁ ମିଥ୍ୟା, ମଦ, କାମନା, ରାଗ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ପରୀକ୍ଷିତ ଦେଲେ ଓ କଳି ସେଠି ରହିଲେ। ଏହିଠାରୁ, ଯିଏ ମଙ୍ଗଳ ଚାହେ, ସେ କେବେ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମରତ, ରାଜା, ଜନନେତା ବା ଗୁରୁ। ପରୀକ୍ଷିତ ଧର୍ମର ତିନିଟି ହରାଯାଇଥିବା ପାଦ – ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା ଓ କରୁଣା – ପୁଣି ଦେଇ ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଲେ, ଭୂମିକୁ ଉନ୍ନତ କଲେ। ଏବେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ଭାର ସ୍ୱୀକାର କରି, ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ, ସେ କୌରବବଂଶର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହୁଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଏପରି, ଯେ ତିନି ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମେମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ। ଏପରି ଏକ ଶାସକ, ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅପମାନ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯଦି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ କିମ୍ବା ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବିକା ଚଲାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ତଳୱାର ଧରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ କୁକୁର ସଦୃଶ ଜୀବିକା ନ ରଖିବା ଉଚିତ୍। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ବୈଶ୍ୟର କାମ କିମ୍ବା ଶିକାର କରିପାରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦୃଶ କାମ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କୁକୁର ସଦୃଶ ଜୀବିକା ନ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ର କାମ କରିପାରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ମେହନତର କାମ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଅପମାନଜନକ କାମ ନ କରିବା ଉଚିତ୍। ବେଦାଧ୍ୟୟନ, ପିତୃଦେବତା ପୂଜା, ଦାନ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ, ଓ ଜୀବମାନେ – ଯାହା ମୋର ରୂପ – ଦୈନିକ ବନ୍ଧନରେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କିମ୍ବା ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପରିଜନମାନେ ପାଳନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ୍। ପରିବାରରେ ଆସକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅଲସ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜିନିଷକୁ ମଧ୍ୟ ଅନିତ୍ୟ ଭାବି ଦେଖନ୍ତି। ପୁଅ, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଆତ୍ମୀୟ ମିଳନ ଯାତ୍ରୀମାନେ ମିଳିବା ପରି – ସେମାନେ ଶରୀର ଛାଡ଼ି ଜାଆନ୍ତି, ଯେପରି ନିଦ୍ରା ପରେ ସ୍୵ପ୍ନ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୁଏ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତ ଜନ ଗୃହସ୍ଥ ରୂପେ ଅତିଥି ପରି ରହନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରୁ ମୁକ୍ତ। ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଜ ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମ କେବଳ ମୋ ପାଇଁ କରି, ଘରେ ରହିବେ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ, କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ଥିଲେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇ ଭିକ୍ଷାଟଣ୍ଡ ହେବେ। ଯିଏ ଘରକୁ ଆସକ୍ତ, ପୁତ୍ର ଓ ଧନ ଆଶାରେ ଦୁଃଖିତ, ନାରୀରେ ମୋହିତ, ମନରେ ଦୁଃଖୀ, ମମତା ଓ ଅହଂକାରରେ ବନ୍ଧିତ, ସେ ଏଭଳି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରେ – "ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା, ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଶିଶୁ ପୁଅ, ଝିଅମାନେ – ମୋ ବିନା ଅସହାୟ ଓ ଦୁଃଖିତ, କିପରି ବଞ୍ଚିବେ?" ଏଭଳି ଗୃହାସକ୍ତି ଏବଂ ମୋହରେ ତାଙ୍କ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୁଏ, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହି, ସେ ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ଘୋର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏଠି ଏକ ଅନ୍ୟ ଘଟଣା – ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମାତୃଗର୍ଭରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନଥିବା, ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରିୟାଶୀଳ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ପରୀକ୍ଷିତ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ।