ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ଧର୍ମର ଚାରିଟି ଉପସ୍ଥମ୍ଭ—ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା ଓ ସତ୍ୟ—ସତ୍ୟଯୁଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗର ଆଗମନରେ, ଏହି ଚାରିଟି ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି—ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା ଓ କରୁଣା—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଅହଂକାର, ଆସକ୍ତି ଓ ମଦରେ ଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି। ଏବେ ଧର୍ମର ଏକମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ଉପସ୍ଥମ୍ଭ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଯାହାକୁ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; କିନ୍ତୁ କଳି, ଯିଏ ମିଥ୍ୟା ଉପରେ ଆଧାରିତ, ସେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏହି ସମୟରେ, ଭୂମି ଭାରକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ଭୂମି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଚରଣଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଥିଲେ। ଏହି ଧର୍ମମୟା ଭୂମି, ଅବଞ୍ଚିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଆଖିରେ ଲୁହ ନେଇ କାନ୍ଦୁଥିଲେ—‘ଅଯୋଗ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଶାସକ ବେଶରେ ଥିବା ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋତେ ଉପଭୋଗ କରିବେ’ ବୋଲି ଶୋକ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଥିବା ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ଆଶ୍ୱାସ ଦେଇ, ମହାନ ରଥୀ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ନେଇ ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସେ ଯେତେବେଳେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ, ରାଜାତ୍ୱର ଚିହ୍ନ ଛାଡ଼ି, କଳି ଭୟରେ ତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ। ଦୁଃଖିତ ଉପରେ କରୁଣାଶୀଳ ପରୀକ୍ଷିତ୍, ପ୍ରଣୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦେଖାଇଥିବା ଏହି ଶରଣାଗତ କଳିକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ; ହଲେ ହସି ଏହିପରି କହିଲେ: “ତୁମେ ଏପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ହାତ ଯୋଡିଛ, ତେଣୁ ଗୁଡାକେଶର ବଂଶଜମାନଙ୍କ ଠାରୁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମର ସାଥୀ, ତୁମେ ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ରୁହିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବାସ କର, ସେଠାରେ ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ଚୋରି, ଅଧର୍ମ, ପାପ, ଧୂର୍ତ୍ତତା, କଳହ ଓ ପାଖଣ୍ଡ ଦେଖାଯାଏ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ସହିତ ରୁହ; ବିଶେଷକରି ସେଠି, ଯେଉଁଠାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଯଜ୍ଞ ମାଧ୍ୟମରେ ଯଜ୍ଞପତି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞର ଆକାରରେ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ପୂଜକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସେ ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମା, ବାୟୁ ପରି ସବୁଠି ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି।” ସୂତ ଗୋସାଇଁ କହିଲେ: ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇ କଳି ଭୟରେ କାପୁଥିଲା; ପରୀକ୍ଷିତ୍ ତଳୱାର ଉଠାଇଥିବା ସମୟରେ ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କହିଲା: “ହେ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଯେଉଁଠି ବସିବି, ସେଠି ଆପଣଙ୍କୁ ଧନୁଷ ବାଣ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଦେଖୁଛି। ତେଣୁ ଧର୍ମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପାଳକ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସରି ବସିପାରିବି।” ତେଣୁ ପରୀକ୍ଷିତ୍ କଳି ପାଇଁ ଚାରିଟି ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ—ଜୁଆ, ମଦପାନ, ଅବିଧା ନାରୀସଙ୍ଗ ଓ ହତ୍ୟା—ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାର ଅଧର୍ମ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ପୁଣି, କଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଲେ; ଏଠାରୁ ମିଥ୍ୟା, ମଦ, କାମ, ରତି ଓ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଅଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଦ୍ୱାରା କଳିକୁ ଦିଆଯାଇ, ସେ ଏଠି ରହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଏହିପରି ଅଧର୍ମର ସ୍ଥାନକୁ ଚାହିଁ ନ ଯିବାକୁ ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍—ରାଜା, ଜନନେତା ବା ଗୁରୁ, ସେମାନେ କଦାପି ଏଠି ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଧର୍ମବଳକୁ ତାଙ୍କର ତିନିଟି ହରାଯାଇଥିବା ପାଦ—ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା—ପୁନଃ ଫେରାଇଲେ, ଏବଂ ଭୂମିକୁ ଉନ୍ନତ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ପରୀକ୍ଷିତ୍ ତାଙ୍କ ଠାକୁରଦାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଲେ, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଠାକୁରଦା ବନକୁ ଯିବାକୁ ଚାହିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ ସେହି ରାଜା ହସ୍ତିନାପୁରରେ, କୌରବ ବଂଶର ଅଳଙ୍କୃତ ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଜା ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ପରୀକ୍ଷିତ୍ର ଶକ୍ତି ଏପରି, ଯେଉଁଠି ସେ ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ମହାୟଜ୍ଞରେ ଲିନ ହୋଇପାରିଛନ୍ତି। ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଅପମୃତ୍ୟୁକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠି ସୂତ କହନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ଅପରିସ୍ଥିତିରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବ୍ୟବସାୟ ବା ବସ୍ତୁ ବିକ୍ରୟ କରି ଜୀବନ ଚାଲାଇପାରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଦୁଃଖରେ ତଳୱାର ଧରିପାରନ୍ତି—କିନ୍ତୁ କୁକୁର ପରି ଜୀବିକା ଚାଲାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯଦି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବୈଶ୍ୟର କାମ କିମ୍ବା ଶିକାର କରିପାରନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣର କାମ କରିପାରନ୍ତି—କିନ୍ତୁ କୁକୁର ଭଳି ଜୀବନ କାଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବୈଶ୍ୟ ଶୂଦ୍ରର କାମ ନେଇପାରନ୍ତି, ଶୂଦ୍ର ମେହନତ କରିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଦୁଷିତ କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମନୁଷ୍ୟ ଦୈନିକ ଭାବେ ବେଦାଦି ଅଧ୍ୟୟନ, ପିତୃଦେବତା ପୂଜା, ଦାନ ଓ ଉପଲବ୍ଧ ଅନ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଜୀବମାନେ—ଯେଉଁମାନେ ମୋର ରୂପ—ଏମାନେ ପୂଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହା ଧନ ସଂଯୋଗ ବା ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ଯଜ୍ଞ ଆଦି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଘରେ ରୁହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆସକ୍ତି ନ କରିବା ଉଚିତ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଅସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ପର୍କକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ପରି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଯିବ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁକ୍ତ ପୁରୁଷ ଘରେ ଅତିଥି ପରି ରୁହନ୍ତି, ଆସକ୍ତି ବା ମମତାରେ ବନ୍ଧି ନ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ କର୍ମକୁ ମୋ ପାଇଁ କରେ, ସେ ଘରେ ରୁହିପାରେ, ବନକୁ ଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ଥିଲେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ନେଇ ଭିକ୍ଷୁକ ଭାବେ ଘୁଞ୍ଚିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମନ ଘରେ ଆସକ୍ତ, ପୁତ୍ର ଧନ ଓ ମହିଳାରେ ମୁଗ୍ଧ, ସେ ମମତା ଓ ଅହଂକାରରେ ବନ୍ଧି ଯାଏ। ‘ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତା, ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମୋ ଶିଶୁ ସନ୍ତାନ—ମୋ ବିନା କିପରି ଦୁଃଖରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବେ?’ ଏହିପରି ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକାଳରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ।