ଧଳା କମଳ ଡଣ୍ଡା ପରି ଧଳିଆ ରଙ୍ଗର ଏକ ବୃଷଭ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଚିନ୍ତା ହେଲେ, “ତୁମେ କିଏ? ତୁମ ଚାଲିବାର ଶକ୍ତି କମିଯାଇଛି, ତୁମ ଦୃଢ଼ ଚାଲି ଦେଖି ଆମେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ। ଏହି ପୃଥିବୀ କୌରବ ରାଜାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମୟରେ କେବଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମାନବମାନେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।” ପରୀକ୍ଷିତ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, “ସୁରଭୀ ଦୁହିତି, ଏଠି ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ନିମ୍ନଜାତିଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମାଆ, କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ।” ତାପରେ ରାଜା କହିଲେ, “ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି, ସେଠାରେ ରାଜା ପ୍ରତିଷ୍ଠା, ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ, ଓ ଧର୍ମର ସଠିକ୍ ପଥ ହରାଇଦିଅନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କର ପରମ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିବା ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିତ କରିବି।” “ସୁରଭୀ ଦୁହିତି, ତୁମର ତିନିଟି ପାଦ କିଏ କାଟିଦେଲା? ଏହିପରି ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା ଲୋକ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଥିବେ ନାହିଁ। ବୃଷଭ, କୃପା କରି କହ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାରଣ କିଏ? ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କିଏ ତୁମେ ଏପରି ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଣିଲା?” “ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଭୟ ଦେଖାଏ, ସେଠାରେ ଶୁଭ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ କେବଳ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କଲେ ହିଁ ହୁଏ। ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ମୁଁ ସେଉଁଠାରେ ସେଠି ହାତ ଧରିଦେବି, ସେ ମରଣଶୀଳ ହେଉ କି ରାଜଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧିଥିବା ହେଉ।” “ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶାସନ କରିବା, ଦୁଃଖରେ କେବେ ଧର୍ମପଥରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଇବା ନୁହେଁ।” ଏହାପରେ ଧର୍ମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ଆପଣଙ୍କର ଏହି କଥା ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ଉଚିତ। ଯିଏଁକି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ ଓ ନେତା ଭାବେ ପାଇଥିଲେ। ଆମେ ଦୁଃଖର ମୂଳ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ମତ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ, ତାହାର ଧାରଣା କରିପାରୁନାହିଁ। କିଏ କହେ ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଆତ୍ମା, କିଏ କହେ ଭାଗ୍ୟ, କିଏ କର୍ମ, କିଏ ପ୍ରକୃତି; କିଏ କହେ ଏହା ଅବର୍ଣ୍ୟନୀୟ। ରାଜନ୍, ଆପଣ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।” ସୂତ ଜୀ କହିଛନ୍ତି, ଏପରି ଭାବରେ ଧର୍ମ କଥା କହିବା ପରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ମନେ ଦୁଃଖ ନେଇ ସାମ୍ନାରେ ଥିବା ବୃଷଭଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ଭାବେ ରହିଛ, ତୁମ ରୂପ ବୃଷଭ, ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଘଟେ, ସେଠି ସୂଚନାଦାତା ମଧ୍ୟ ଦୋଷୀ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ମାୟାର ଚଳ ମନ ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଧରିପାରିବା ଯାଏଁ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।” “ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ଚାରିଟି ଧର୍ମର ପାଦ, ତୁମର ଅଭିମାନ, ଆସକ୍ତି ଓ ମଦ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ସତ୍ୟ ପାଦ ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଧରି ରଖ। କିନ୍ତୁ କଳି ଏହାକୁ ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଛିନିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” “ଏହି ପୃଥିବୀ ଭାରବାହିନୀ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ, ସେଉଁଠି ଚାରିପାଖରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣଚିହ୍ନ ଅଳଙ୍କୃତ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଧରିତ୍ରୀ, ଅନାଥ ଓ ଅଭାଗିଣୀ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ କାନ୍ଦୁଛି, ‘ଅଯୋଗ୍ୟ ରାଜାମାନେ, ଶୁଦ୍ର ଚାଲିଥିବା ରୂପରେ ମୋତେ ଉପଭୋଗ କରିବେ’।” ଏଭଳି ଧର୍ମ ଓ ଧରିତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମହାରଥୀ ପରୀକ୍ଷିତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଧରି ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ରାଜାଙ୍କ ମାନ୍ୟତା ଛାଡ଼ି, କଳି ଭୟରେ ରାଜାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ। ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ କରୁଣା କରୁଥିବା ରାଜା, ନିଜ ପାଦପଦ୍ମରେ ଶରଣାଗତ ହୋଇଥିବାକୁ ହତ୍ୟା କଲେ ନାହିଁ, ହସି କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଶରଣ ନେଇଛ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣବଂଶୀୟ ରାଜମାନେ ତୁମକୁ କେବେ ଭୟ ଦେବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଅଧର୍ମର ସଙ୍ଗୀ ହେବାରୁ ମୋର ରାଜ୍ୟରେ ରୁହିବା ଅନୁମତି ନାହିଁ।” “ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବସିଥିବା ସମୟରେ ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ଚୋରି, ଅଧର୍ମ, ପାପ, ଧୂର୍ତ୍ତତା, ବିବାଦ ଓ ଢୋଙ୍ଗ ଆଦି ଅଧର୍ମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ଅନୁସରଣ କର, ବିଶେଷ କରି ଏହି ତିର୍ଥ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱର ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀହରି ଯଜ୍ଞ ରୂପେ ପୂଜିତ, ସେଉଁଠି ସେ ପୂଜକଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବାହାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି।” ସୂତ କହିଲେ, ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଏହି ଆଦେଶ ଶୁଣି କଳି ଭୟରେ କାଂପିଲା, ତଳୱାର ତୋଳିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲା, “ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଆଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଆପଣ ଧନୁଷ୍ ତୀର ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ। ଏହିଠାରେ ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସରଣ କରି ବସିପାରିବି।” ତାପରେ ପରୀକ୍ଷିତ କଳିକୁ ଚାରିଟି ସ୍ଥାନ ଦେଲେ—ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନ, ଅବିଧ ନାରୀସଙ୍ଗ ଓ ହତ୍ୟା—ଏଠି ଚାରି ପ୍ରକାର ଅଧର୍ମ ବସିଥାଏ। ପୁନଃ କଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଲେ, ଯାଁଠାରୁ ମିଥ୍ୟା, ମଦ, କାମ, ମୂହ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ଅଧର୍ମ ସ୍ଥାନରେ କଳି ବସିଲେ। ଏହିପରି ଅଧର୍ମ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷ କରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜା, ନେତା କିମ୍ବା ଗୁରୁମାନେ। ପରୀକ୍ଷିତ ବୃଷଭଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତିନିଟି ହାରାଇଥିବା ପାଦ—ତପସ୍ୟା, ପବିତ୍ରତା ଓ କରୁଣା—ପୁନଃ ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ, ଧରିତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶୁଭ କଲେ। ଏବେ ସେ ରାଜସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କର ପିତାମହ ଅର୍ଜୁନ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ସମୟରେ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌରବବଂଶୀୟ ରାଜା ଏବେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ରହୁଛନ୍ତି, ମହିମାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ସ୍ଵାଧୀନ ଓ ରାଜ୍ୟର ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।