ପରୀକ୍ଷିତ୍ ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ସୁନାର ସଜାଉଥିବା ରଥରେ ଚଢି, ତୀବ୍ର ଗମ୍ଭୀର କଠୋର ସ୍ୱରରେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ସେଠାରେ ଥିବା ଅବଳା ଗାଈ ଓ ଧର୍ମର ରୂପ ନେଇଥିବା ବୃଷ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ? ଏଇ ଭୂମିରେ ମୋର ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବା ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ କେ ଅପମାନ କରୁଛି? ତୁମେ ଦେଖିବାକୁ ରାଜା ପରି, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭିନେତା ପରି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯିଏ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। କିମ୍ବା, ତୁମେ ଧଳା କମଳ ଡଣ୍ଡ ପରି ଧଳା, ଅଧୂର୍ବ ଚାଲିଛ, ଧର୍ମର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବୃଷ ନୁହେଁ କି?" "କୌରବ ମହାବଳୀ ରାଜାମାନେ ଏଇ ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ବେଳେ କେବେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଆସିନଥିଲା, କେବଳ ତୁମ ପ୍ରଭାବ ଛାଡି। ହେ ସୁରଭୀର କନ୍ୟା ଗାଈ, ଭୟ ପାଅନି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା ମୁଁ ଅଛି। ମା, ରୋଦନ କରନି, ଭୟ ଦୂର କର। ଯେ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ଦୁଷ୍ଟ ଓ ସାଧୁ, ଦୁଃଖ ଭୋଗେ, ସେଠାର ରାଜା ତାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି, ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ ଓ ଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ହରାଇଥାଏ।" "ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଜନଙ୍କୁ ମୁଁ ଦଣ୍ଡିବି। ହେ ସୁରଭୀର କନ୍ୟା, କିଏ ତୁମ ତିନିଟି ପାଦ କାଟିଦେଲା? ଏପରି ଅପକାରୀ କେହି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ନ ରୁହନ୍ତୁ। ମୋତେ କହ, ହେ ବୃଷ, କିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ବିକଳ କଲା, ପୃଥାପୁତ୍ରଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ନଷ୍ଟ କଲା?" "ଏମିତି ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କ୍ଷତି ଦେଉଛି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଛି, ସେଠି ଦୁଷ୍ଟ ଦମନ ହେଲେ ସାଧୁମାନେ ନିରାପଦ। ଯେ ଅପରାଧ କରିଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିବି, ସେ ମରଣଶୀଳ ହେଉ କି ବ୍ରାସ୍ଲେଟ୍ ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜା। ରାଜାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ରହିବା, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଶାସନ କରିବା।" ଏବେ ଧର୍ମ ବୋଲିଲେ, "ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ତୁମର ଉଚିତ କଥା, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯାହାପାଇଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୂତ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ଆମେ ଦୁଃଖର ମୂଳ ନୁହେଁ, ଆମେ ସଂଶୟ ଭିତରେ ଅଛୁ, କିଏ ଦାୟୀ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁନାହିଁ। କିଏ କହେ ଆତ୍ମା ଆତ୍ମାକୁ, କିଏ କହେ ଭାଗ୍ୟ, କିଏ କର୍ମ, କିଏ ପ୍ରକୃତିକୁ ନାୟକ। କିଏ କହେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବର୍ଣ୍ୟ, ଆପଣ ନିଜ ବିଚାରରେ ନିର୍ଣ୍ୟୟ କରନ୍ତୁ।" ସୂତ ଗୋସାଇଁ କହିଲେ, ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ, ଧର୍ମଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ ଧର୍ମ, ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ। ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠି ଦୋଷକୁ ଲୁଚାଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ। କିମ୍ବା, ଦେବୀମାୟାର ଗତି ଚିତ୍ତ ଓ ଭାଷାକୁ ଅଗୋଚର।" "ତପ, ଶୁଚିତା, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟ—ଏହି ଚାରିଟି ଧର୍ମର ପାଦ, କଳିର ଅଭିମାନ, ଆସକ୍ତି, ମଦ ଦ୍ୱାରା ତିନିଟି ଭଙ୍ଗ। ବଞ୍ଚିଥିବା ପାଦ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଯାହାକୁ ତୁମେ ଧାରଣ କର; କିନ୍ତୁ କଳି ସେଥିରେ ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏହି ଭୂମି ଭାରବାହିନୀ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ, ଶ୍ରୀମାନଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଏଇ ଧରା, ଅଭାଗିନୀ, ତ୍ୟାଗିତ, କାନ୍ଦୁଛି—'ଅନର୍ହ ରାଜା, ଶୂଦ୍ର ମୋତେ ଉପଭୋଗ କରିବେ।'" "ଏପରି ଭାବେ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ନେଇ, ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡିବାକୁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କଲେ। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇବାକୁ ଯିବା ବେଳେ, ସେ ରାଜା ଚିହ୍ନ ଛାଡ଼ି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପାଦ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିବା ନିମନ୍ତେ, ପଦାଶ୍ରୟ ନେଇଥିବାକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ, ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ—'ତୁମେ ଯେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଶରଣ ନେଇଛ, ଗୁଡାକେଶ ପରମ୍ପରାର ରାଜାମାନେ ତୁମକୁ କେବେ ଭୟ ଦେବେନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ଅଧର୍ମର ସାଥୀ, ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ଯେଉଁଠି ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବସିବ, ଏହି ସମସ୍ତ ଅଧର୍ମ—ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ଚୋରି, ଅପବିତ୍ରତା, ପାପ, ଧୋଖା, କଳହ, ପାଖଣ୍ଡ—ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟ ପାଖରେ ରୁହ, ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଯଜ୍ଞ କରି ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ହରି ଯଜ୍ଞର ରୂପେ ପୂଜିତ, ସେଠି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତ ଜଡ ଓ ଚେତନର ଆତ୍ମା, ବାୟୁ ପରି ଉପସ୍ଥିତ।" ସୂତ କହିଲେ, ଏପରି ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, କଳି ଭୟକମ୍ପିତ ହୋଇ କହିଲା—"ମହାରାଜ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଆଜ୍ଞା ଦେଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ଯେଉଁଠି ବସିବି, ସେଠି ଆପଣଙ୍କ ଧନୁଷ ବାଣ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ। ତେଣୁ, ମୋ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତୁ।" ତେବେ ପରୀକ୍ଷିତ୍ କଳିକୁ ଚାରିଟି ସ୍ଥାନ ଦେଲେ—ଜୁଆ, ମଦ୍ୟପାନ, ବିକୃତ ନାରୀ ସମ୍ପୃକ୍ତି, ଓ ହିଂସା; ଯେଉଁଠି ଚାରିପ୍ରକାର ଅଧର୍ମ ରହିଥାଏ। ପୁନି କଳି ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ସୁନା ଦେଲେ, ଯାହାଠାରୁ ମିଥ୍ୟା, ମଦ, କାମ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ଉପଜିଲା। ଏହି ପଞ୍ଚ ଅଧର୍ମର ସ୍ଥାନ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଦେଲେ, ଏହିଠାରେ କଳି ରହିଲା। ଏହିପରି ଅସ୍ଥାନରେ କେହି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବିଶେଷକରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ରାଜା, ନେତା କି ଗୁରୁ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ବୃଷଙ୍କ ତିନିଟି ପାଦ—ତପ, ଶୁଚିତା, ଦୟା—ପୁନଃ ଦେଇ, ଭୂମିକୁ ସୁଖୀ କଲେ। ଏବେ ସେ, ତାଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ରାଜ୍ୟର ସିଂହାସନ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଛନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ରାଜା ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଥିଲେ।