ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଧୂପ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସେ ଏକ ଦୁଃଖିତ ଗାଈ ଓ ଏକ ଶୁଧ୍ଧ ଚାଉଁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସହାୟ ଭାବେ ଅତ୍ୟାଚାର ହେଉଥିଲେ। ସେ ଏକ ଦୁଃସ୍ଥ ଶୂଦ୍ର, ହାତରେ ଗଦା ନେଇ, ରାଜସି ଲଜ୍ଜାକୁ ଆଣୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ, ଚାଉଁ ଏକ ପଦ୍ମ ଡ଼ଣ୍ଡା ପରି ଧଳା, ଭୟରେ ଗାଁ ମୁତିବା ପରି କମ୍ପିତ, ଏକ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଅତ୍ୟାଚାରରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଥିଲେ। ଗାଈ, ଯେଉଁ ଅଗ୍ରରେ ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ଶୂଦ୍ର ର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆଘାତ ପାଇ, ତାଙ୍କର ଛୁଆଁଠୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶୋକାକୁଳ ଚେହେରାରେ, ଶସ୍ୟ ଲାଗି ଆକୁଳ ଥିଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ରେ ଶୋଭିତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଗଭୀର ଧ୍ୱନିରେ, ଧନୁ ଉଠାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ—"କିଏ ତୁମେ, ଏ ଭୂମିରେ ମୋ ରକ୍ଷା ତଳେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଆଘାତ କରୁଛ? ତୁମେ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଅଭିନେତା ପରି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ଉପରେ ଅପରାଧ କରୁଥିବା ଏହି ଅନ୍ୟାୟକାରୀ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରୀ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁର ଯୋଗ୍ୟ। କିମ୍ବା, ଏକ ଡ଼ଣ୍ଡା ପରି ଧଳା, ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାଲିବା, ଦେବତା ରୂପେ ଚାଉଁ ତୁମେ, ଦୁଃଖର କାରଣ ତୁମେ?" "କୌରବ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାରେ ଏ ଭୂମି ଅଲିଙ୍ଗିତ ହେବା ସମୟରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଆସିନଥିଲା, ମାତ୍ର ତୁମେ ଦ୍ୱାରା।" "ସୁରଭି କନ୍ୟା, ଦୁଃଖ କରିବା ନୁହେଁ; ଶୂଦ୍ର ର ଭୟ ଦୂର କର; କାନ୍ଦିବା ନୁହେଁ, ମା, ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବି।" "ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ସଦ୍ଭାବ ଦୁଇଁ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେ ମଦୋନ୍ମତ ରାଜା ତାଙ୍କର କୀର୍ତି, ଆୟୁ, ଭାଗ୍ୟ, ଓ ମାର୍ଗ ହରାଇଦିଅନ୍ତି।" "ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି: ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।" "ଓ ସୁରଭି କନ୍ୟା, ତୁମର ଚାରି ଗୋଡ଼ ମଧ୍ୟରୁ କିଏ ତିନିଟି କାଟିଦେଲା? ଏପରି ଦୁଃଖିତ ଚାଉଁ କୃଷ୍ଣ ର ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଥିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।" "ଚାଉଁ, କିଏ ନିର୍ମଳଙ୍କୁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା, ପୃଥା ପୁତ୍ର ର କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଅପମାନ କଲା, କହ, ଶୁଭ ହେଉ।" "ଯେଉଁଠି ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ମଳ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ କରେ ଓ ଭୟ ଫେଳାଏ, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଏକାନ୍ତ ସଦ୍ଭାବ ରକ୍ଷା ହୁଏ।" "ଯିଏ ନିର୍ମଳ ହୋଇ ଅପରାଧ କରିଥାଏ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ହାତକୁ ଧରି ଦଣ୍ଡିତ କରିବି, ସେ ମର୍ତ୍ୟ ହେଉ କି ଲୋହା ଚୁଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା।" "ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମ ହେଉଛି: ସ୍ୱ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପାଳନ କରିବା, ଦୁଃସମୟରେ ପଥ ଛାଡ଼ିବା ନୁହେଁ।" ଧର୍ମ ଚାଉଁ କହିଲେ: "ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ତୁମର ଉପଦେଶ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାୟ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ ଓ ନେତା ଭାବେ ପାଇଥିଲେ।" "ମୁଁ ଦୁଃଖର ମୂଳ ଜାଣି ନାହିଁ, ମୁଁ ଭାଗ ଭାଗ କଥାରେ ଭ୍ରମିତ, ଏହି ଅପରାଧୀକୁ ଚିହ୍ନି ନାହିଁ।" "କେହି ଦାର୍ଶନିକ ମତରେ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ କହନ୍ତି, କେହି ତାକୁ ଦୂର୍ଗତି, କେହି କାର୍ମା, କେହି ପ୍ରକୃତିକୁ ନାୟକ ଭାବେ କହନ୍ତି।" "କେହି ଏହାକୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅବର୍ଣ୍ୟ କହନ୍ତି; ରାଜା, ତୁମେ ତୁମର ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ବିଚାର କର।" ସୂତ କହିଲେ: ଧର୍ମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଏକାଗ୍ର ମନେ, ଦୁଃଖ ଜଣାଇ, ଚାଉଁଙ୍କୁ କହିଲେ— "ତୁମେ ଧର୍ମ ବିଷୟରେ କହୁଛ, ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ତୁମେ ଧର୍ମ ରୂପେ ଚାଉଁ ଅଛ; ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠି ସୂଚନାକାରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ମିଳେ।" "କିମ୍ବା, ଦିବ୍ୟ ମାୟା ର ଗତି ଜୀବମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତା ଓ କଥାରେ ଅଗୋଚର—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।" "ତପ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା ଓ ସତ୍ୟ ଯୁଗ ରେ ଧର୍ମ ଚାଉଁ ର ଚାରି ଗୋଡ଼; ତୁମର ଅଭିମାନ, ଆସକ୍ତି ଓ ମଦରେ ତିନିଟି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।" "ଏବେ ଧର୍ମ, ତୁମର ଅନ୍ତିମ ଗୋଡ଼ ସତ୍ୟ; ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; କଲି, ମିଥ୍ୟାରେ ନିର୍ମିତ, ଏହାକୁ ଅପହରଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।" "ଏ ଭୂମି, ଭାର ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ; ଶ୍ରୀମାନ୍ ର ପଦ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତିଠି ଶୋଭିତ।" "ଏ ଧର୍ମପତ୍ନୀ, ତ୍ୟାଗିତା ଓ ଅଭାଗିନୀ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କାନ୍ଦୁଛି—'ଅଯୋଗ୍ୟ ରାଜା, ଅସଲି ରୂପରେ ରାଜା ଭାବେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋ ଉପରେ ଭୋଗ କରିବେ।'" "ଏପରି ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମହାରଥୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ, ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।" "ମାରିବାକୁ ଆଗେଇ, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଛାଡ଼ି, କଲି ଭୟରେ ଚାଉଁଙ୍କ ପାଦରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।" "ନାୟକ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ଦୟା କରି, ପାଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅଭୟ ଯୋଗ୍ୟକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ; ହସି କିଛି କଥା କହିଲେ—" "ତୁମେ ଯେଉଁ ହାତ ଯୋଡି ଅଭିବାଦନ କରୁଛ, ଗୁଡାକେଶ ପ୍ରଜାର ଗୋରବ ତୁମେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୋ ରାଜ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅଧର୍ମର ସାଥୀ।" "ତୁମେ ମଣିଷ ମାନଙ୍କ ଦେହରେ ବସିବା ସମୟରେ, ଅଧର୍ମର ଏହି ଦଳ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି: ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ଚୋରି, ଅଧର୍ମ, ପାପ, ଚତୁର୍ଯ୍ୟ, ବିବାଦ, ଓ ପ୍ରତିରୂପ।" "ତୁମେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଅଧର୍ମର ସାଥୀ; ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ରହିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷ କରି ସେଠି, ଯେଉଁଠି ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ବଳି ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।" "ଯେଉଁଠି ହରି, ଭଗବାନ୍, ଯଜ୍ଞର ରୂପେ ପୂଜିତ, ସେଉଁଠି ଉପାସକଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ; ବାୟୁ ପରି ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳର ଆତ୍ମା।" ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେବା ପରେ, କଲି ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ତଳୱାର ଉଠାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ— "ମହାରାଜ, ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ଯେଉଁଠି ମୁଁ ବସିବି, ସେଉଁଠି ତୁମେ ଧନୁ-ବାଣ ନେଇ ଉପସ୍ଥିତ।