ଏହି ଉତ୍କଳ ଜାଗରଣର କଥାରେ, ଦିବ୍ୟ ଭାବେ ସମ୍ମାନିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେବୀ ଅଂଗୀ ଓ ମାଳା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି ଓ ଅଳଙ୍କାର, ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଂଗରାଗ ଓ ବୃହତ୍ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଉପଚାର କରାଗଲା। ବିଶ୍ଵର ନାଥ ଗରୁଡ଼-ଧ୍ୱଜୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ସେମାନେ ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଜନାନୀ, ମିତ୍ର ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ, ସେ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଇଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ମାନବ ରୂପରେ ଲୀଳା କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଯମୁନା ର ବିଷ ମୁକ୍ତ ହେଲା। ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧୂପ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ଉପାସନା କଲେ। ଏହି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଶ୍ୟରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ଏଠାରେ ରାଜା ଜଣେ ଗଂଗା ଓ ବଳି ଗାଁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକ ଏକ ଗଦା ଧରି ଦୁଃସ୍ଥ ଗଂଗା ଓ ବଳିକୁ ମାରୁଥିଲେ, ଏହି ଲୋକ ରାଜସ୍ଥାନର ଅପମାନ ଥିଲେ। ରାଜା ଦେଖିଲେ ଏକ ବଳି, ଯାହା ଶୁଭ୍ର ମଣି ମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଭୟରେ ଅତିକ୍ରମ ହେଉଥିଲା, ଏକ ପାଉଁରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଶୁଦ୍ରର ଆଘାତରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏକ ଗଂଗା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଉଷ୍ଣ ଦୁଧ ଦେଇଥିଲା, ଏବେ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମ ହେଉଥିଲା, ଶୁଦ୍ରର ପାଦ ଆଘାତରେ ଦୁଃଖିତ, ତାଙ୍କ ଶିଶୁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଅଶ୍ରୁଭିତ ମୁହଁ ଓ ଶାଉଳ ହେଉଥିଲା, ଘାସ ପାଇଁ ଅଭିଲାଷୀ। ରାଜା ତାଙ୍କ ସୁନାର ତାଲି ରଥରେ ବସି, ଗମ୍ଭୀର ଧ୍ୱନି ଓ ଉତ୍ତୋଳିତ ଧନୁ ନେଇ, ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଜଗତରେ ମୋର ରକ୍ଷାରେ ଅନ୍ୟାୟ ଭାବେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଛ? ତୁମେ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, ତଥାପି ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭିନେତା ପରି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟାୟରେ ନିର୍ମଳଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ, ଏହି ଦ୍ୱିଜ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲା ଉପରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। କିମ୍ବା, ତୁମେ ଶୁଭ୍ର ମଣି ମାଳା ପରି, କମ୍ ଚାଲୁଥିବା ପାଉଁରେ, ଏକ ଦେବତା ପରି ବଳି ରୂପରେ ଆମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛ?" "କୌରବ ରାଜାମାନେ ଏହି ଭୂମିକୁ ଆଲିଂଗନ କରିଥିବା ସମୟରେ, ଏଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖ ଆସିନଥିଲା, ତୁମେ ଛଡ଼ି। ସୁରଭିର କନ୍ୟା, ଏଠାରେ ଦୁଃଖ କରନାହିଁ; ନିମ୍ନଜାତି ପ୍ରତି ତୁମ ଭୟ ଦୂର କର। ଅଶ୍ରୁ ମୁକ୍ତ କର, ମା; ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଇବି।" "ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ଦୁଷ୍ଟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦୁଇପକ୍ଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ଏହି ମଦପିତ ଶାସକ ତାଙ୍କର କୀର୍ତି, ଆୟୁ, ଧନ ଓ ପଥ ହରାଇଯାନ୍ତି। ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ତାଙ୍କ ନିର୍ଯାତକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।" "ସୁରଭିର କନ୍ୟା, ତୁମ ଚାରି ପାଉଁରୁ କିଏ ତିନିଟି କାଟିଦେଲା? ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କରୁଥିବା ଲୋକ କୃଷ୍ଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟରେ କେବେ ଥିବେନାହିଁ।" "ବଳି, ଶୁଭ ହେଉ, କିଏ ନିର୍ମଳଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରୁଛି, ପୃଥାପୁତ୍ରମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଅପମାନ କରୁଛି? ଯେଉଁ ଅପରାଧୀ ନିର୍ମଳଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଛି ଓ ସମସ୍ତଠାରେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ କେବଳ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଲାପରେ ହୁଏ।" "ଯେଉଁ ନିର୍ମଳ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅପରାଧ କରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭୁଜାକୁ ଧରିବି, ଯଦିଓ ସେ ମରଣଶୀଳ ଓ ଚୂଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିବା।" "ରାଜା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶାସନ କରିବା, ଓ କଷ୍ଟରେ ଧର୍ମ ଥରେ ଅପସ୍ଥାନ କରିବା ନୁହେଁ।" ଧର୍ମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ତୁମ ବାକ୍ୟ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଦୂତ ଓ ନାୟକ ହୋଇଥିଲେ।" "ଆମେ ଦୁଃଖର ମୂଳ ନୁହେଁ, ମନୁଷ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭ୍ରମିତ, ଏହି ଅପରାଧୀକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହିଁ।" "କିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, କିଏ ତାକୁ ଦୈବତା, କିଏ କାର୍ମା, କିଏ ପ୍ରକୃତିକୁ ନାୟକ ବୋଲି କହେ।" "କିଏ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଅବ୍ୟାଖ୍ୟା ଓ ଅବିବେଚନୀୟ ବୋଲି ମନେ କରେ; ରାଜା, ତୁମ ବିବେକ ଅନୁସାରେ ବିଚାର କର।" ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଧର୍ମ କଥା କହିବାପରେ, ରାଜା ଧର୍ମକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ମନକୁ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରି, ଦୁଃଖ ବ୍ୟକ୍ତ କରି। "ତୁମେ ଧର୍ମ କଥା କହୁଛ, ଏବଂ ତୁମେ ଧର୍ମ ରୂପେ ବଳି ରୂପଧାରଣ କରିଛ; ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ କରାଯାଉଛି, ସୂଚନାଦାତା ମଧ୍ୟ ତାହାର ଅଂଶୀ।" "କିମ୍ବା, ଦିବ୍ୟ ମାୟାର ଗତି ମନ ଓ ବାକ୍ୟ ପାଇଁ ଅଗମ୍ୟ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।" "ତପ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା ଓ ସତ୍ୟ ଯୁଗରେ ଧର୍ମର ପାଉଁ; ତୁମ ଅଭିମାନ, ଆସକ୍ତି ଓ ମଦରେ ତିନିଟି ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି।" "ଏବେ ଧର୍ମ, ତୁମେ ସତ୍ୟକୁ ଅନ୍ତିମ ପାଉଁ ଭାବେ ଧାରଣ କର; କିନ୍ତୁ କଳି, ମିଥ୍ୟାରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ଏହି ପାଉଁକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛି।" "ଏହି ଭୂମି, ଭାର ବହି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନିବେଦିତ; ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଶ୍ରୀମୟ ପଦଚିହ୍ନରେ ସୁଶୋଭିତ।" "ଏହି ନାରୀ, ତ୍ୟାଗିତ ଓ ଅଭାଗିନୀ, ଅଶ୍ରୁଭିତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ କାନ୍ଦୁଛି; 'ଅପାତ୍ର ରାଜାମାନେ ଓ ଶୁଦ୍ରମାନେ ମୋତେ ଉପଭୋଗ କରିବେ' ବୋଲି ଶୋକ କରୁଛି।" "ଏପରି ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ମହାରଥୀ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଠି ବାହାରିଲେ, ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।" "ମାରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ି, ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ବିସର୍ଜନ କରି, ଭୟରେ ଚରଣ ଆଗରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।" "ନାୟକ, ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ କରୁଣାରେ, ଚରଣ ଆଗରେ ଗିରିଥିବାକୁ ମାରିଲେନାହିଁ, ଶରଣ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖି, ହସି ହସି କହିଲେ:" "ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଛ, ଗୁଡାକେଶ ପ୍ରଜାପତିମାନଙ୍କର ପ୍ରଭାବରୁ ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ; ତୁମେ ମୋର ରାଜ୍ୟରେ ରହିପାରିବେନାହିଁ, ଅଧର୍ମର ସାଥୀ।" "ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହରେ ବସି, ଏହି ଅଧର୍ମର ଦଳ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି: ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ଚୋରି, ଅପବିତ୍ରତା, ପାପ, ଚତୁର୍ୟ, ଝଗଡ଼ା, ଅପସ୍ଥା।