ଏହି ସମୟରେ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ସର୍ପ କହିଲା, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତର କାରଣ, ଆମ ପ୍ରତି ଦୟା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦେବେ କି, ଯାହା ଆପଣଙ୍କର ଇଚ୍ଛା, ତାହା କରନ୍ତୁ।” ଏହା ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ ମାନବ ରୂପେ କଥା କହିଲେ, “ହେ ସର୍ପ, ଏଠି ରୁ ତୁମେ ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଚଳିଯାଅ। ଏହି ନଦୀକୁ ଗାଁ, ମଣିଷ, ଏବଂ ତୁମର ପରିବାର—ସନ୍ତାନ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ—ମଜା କରିବା ପାଇଁ ଛାଡିଦିଅ।” ତାପରେ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁଠି ଏହି ମୋ ଆଞ୍ଜଳି ମନେ ପକାଇ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପଢିବେ, ସେମାନେ ତୁମ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଏଠି, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଖେଳିଥିଲି, ସେଠି ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଉପବାସ କରି, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରି ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ରମଣକ ଦ୍ୱୀପ ଛାଡି ଏହି ହ୍ରଦରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲ, ତୁମେ ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଭୟରୁ ଭକ୍ଷିତ ହେଉନଥିଲ, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ପଦଚିହ୍ନ ବୋହିଛ।" ଏପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣି, ସର୍ପଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ଓ ବୃହତ୍ ପଦ୍ମ ମାଳା ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର କଲେ। ପରେ, ସର୍ପ ସ୍ୱ ପତ୍ନୀ, ସ୍ନେହିତ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପକୁ ଚଳିଗଲେ। ଏହି ସମୟରୁ ଯମୁନା ନଦୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରେ, ରାଜା ଏଠି ଦେଖିଲେ ଏକ ଗାଈ ଓ ଏକ ବୃଷଭକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିବା, ଏବଂ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକ ଗଦା ଧରି ତାଙ୍କୁ ମାଡ଼ୁଥିଲେ, ଯାହା ରାଜା ନାମକୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲା। ସେ ବୃଷଭକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ପଦ୍ମ ମୂଳ ପରି ଧଳା, ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ଏବଂ ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡିଥିଲା। ଗାଈ, ଯାହା ପୂର୍ବେ ଗରମ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଏବେ ଦୁଃଖିତ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ, ଝିଅ ସନ୍ତାନୁ ଦୂରେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ଘାସ ପାଇଁ ଏକା ହୋଇ ଅଶ୍ରୁପାତ କରୁଥିଲେ। ରାଜା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ରେ ଶୋଭିତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଗମ୍ଭୀର କଠୋର ସ୍ୱରରେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଭୂମିରେ ମୋର ସୁରକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଛ? ତୁମେ ରାଜନ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନାଟକର ଅଭିନେତା ପରି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହଁ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ ଗୁପ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ତୁମେ, ଏବେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଦୂରେ ଚାଲିଗଲେ, ଏପରି ଅପରାଧୀ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ। କିମ୍ବା, ବୃଷଭ, ତୁମେ ପଦ୍ମ ମୂଳ ପରି ଧଳା, ଚାରିଟିଏ ପାଉଁ ଅପୁର୍ଣ୍ଣ, ଦେବତା ରୂପେ ଆସି, ଆମକୁ ବିପଦ ଦେଉଛ? କୌରବ ରାଜାମାନେ ଭୂମିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିବା ସମୟରେ କେବେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଛାଡି।” “ହେ ସୁରଭି କନ୍ୟା, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଶୂଦ୍ର ଭୟ ଛାଡିଦିଅ, ମା, କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପ୍ରତି ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଭଲ ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ, ସେଠି ରାଜା ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି, ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ, ଧର୍ମ ସବୁ ହରାଇଥାଏ। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ତେଣୁ ଏହି ଜନ୍ତୁମାନବ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି। ବୃଷଭ, ତୁମର ତିନିଟି ପାଉଁ କିଏ କାଟିଦେଲା? ଏପରି ଦୁଃଖ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ନ ରୁହନ୍ତୁ। ବୃଷଭ, କହ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କ ବିକୃତିର କାରଣ କିଏ? ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ଯେ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ଭୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଲେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହୁଏ। ଯେଉଁଠି ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଲୋକ ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁଃଖିତ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି, ଯଦିଓ ସେ ମଣିଷ ଓ ଅଭୂଷିତ। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା କରିବା, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା, ଦୁଃଖକାଳରେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବା ନୁହେଁ।” ଏହିପରି ଶୁଣି, ଧର୍ମ ରୂପୀ ବୃଷଭ କହିଲେ, “ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ତୁମର ଏହି ଉଚିତ୍ କଥା ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ। ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ଦୂତ ଓ ନେତୃତ୍ୱ କଲେ, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏହିପରି ଉଚିତ୍ କଥା କହନ୍ତି। ଆମେ କିଏ ଦୁଃଖର କାରଣ ଜାଣୁନାହିଁ, ଆମେ ଅନେକ ମତ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ। କିଏ କହେ ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା, କିଏ କହେ ଦୈବ, କିଏ କର୍ମ, କିଏ ପ୍ରକୃତି—ସେମାନେ ମତ ଦେଇଥାନ୍ତି। କିଏ କହେ ଏହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ। ରାଜା, ତୁମେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁଯାୟୀ ବିଚାର କର।" ଧର୍ମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ, ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ରୂପେ ବୃଷଭ ଅଟୁଟ ଅଛ। ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମ ଘଟେ, ସେଠି ଅନୁସୂଚନାକାରୀ ମଧ୍ୟ ସେଥିରେ ଅଂଶୀ। ଅଥବା, ଦେବୀୟ ମାୟାର ଚଳ ଜୀବମାନଙ୍କର ମନ ଓ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଅଗମ୍ୟ। ତପ, ଶୁଚିତା, ଦୟା, ସତ୍ୟ—ଏହି ଚାରିଟି ଧର୍ମର ଚାରିଟି ପାଉଁ, କିନ୍ତୁ ତୁମର ତିନିଟି ପାଉଁ ଅଭିମାନ, ଆସକ୍ତି, ମଦ ଦ୍ୱାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଛି। ଏବେ ଧର୍ମ, ତୁମର ଏକମାତ୍ର ପାଉଁ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ଯାହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; କିନ୍ତୁ କଳି, ମିଥ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ହରିବାକୁ ଚାହେ। ଏହି ଭୂମି, ମହାଭାର ଭାର ବହି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ ହୋଇଥିଲେ; ସେ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଧର୍ମିକ ଭୂମି, ଅଭାଗିନୀ, ଅନ୍ୟାୟୀ ରାଜାମାନେ ଏବଂ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋତେ ଭୋଗ କରିବେ ବୋଲି କାନ୍ଦୁଛି।" ଏପରି ଧର୍ମ ଓ ଭୂମିକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ମହାରଥୀ ରାଜା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର ଉଠାଇ ଅଧର୍ମର କାରଣକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ସେ ମାରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ରାଜ୍ୟ ଚିହ୍ନ ପିଛୁ ଛାଡ଼ି, ଦୁଷ୍ଟ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଭୟରେ ଅନୁଗତ ହେଲେ। ଦୁଃଖିତଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଶୀଳ ରାଜା, ଶରଣାଗତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟକୁ ମାରିଲେ ନାହିଁ, ବରଞ୍ଚ ହସି ହସି କଥା କହିଲେ।