ଏହି ସଂସାରରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ସର୍ପମାନେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଛୁ ଏବଂ ଆମର କ୍ରୋଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାନକ। ଆପଣଙ୍କର ମାୟା ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ଆମେ ନିଜେ ଏହାରେ ମୁହଁ ଦେଇ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାଉଛୁ, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିବା କିପରି ସମ୍ଭବ? ଆମେ ଏହି ମାୟାରେ ଅବିବେକୀ ହୋଇଯାଉଛୁ। ଏହି ସବୁର କାରଣ ଆପଣ, ଦିଗ୍ବିଜୟୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଏହି ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱାମୀ। ଆମେ ଯାହା ଦେଖୁଛୁ, ଦୟା କରିବେ କି ଦଣ୍ଡ ଦେବେ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଉଚିତ ଲାଗେ, ତାହା କରନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମାନବ ରୂପେ କଥା କହିଲେ, "ହେ ସର୍ପ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବିଲମ୍ବ ନକରି, ସାଗରକୁ ଚଳିଯାଅ। ଏହି ନଦୀକୁ ଗୋମାନେ, ମଣିଷମାନେ, ଏବଂ ତୁମର ନିଜ ଜାତି, ସନ୍ତାନ, ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।" "ଏହି ଆଦେଶକୁ ଯିଏ ମଣିଷ ମନେ ରଖି, ପ୍ରତିଦିନ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପଢ଼ିବେ, ସେ ସର୍ପ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ଯିଏ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ କ୍ରୀଡ଼ା କରିଥିଲି, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଉପବାସ ଓ ମୋର ସ୍ମରଣ କରି ପୂଜା କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।" "ତୁମେ ରମଣକ ଦ୍ୱୀପ ଛାଡ଼ି ଏହି ହ୍ରଦକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ତୁମକୁ ଭୟରେ ଭକ୍ଷଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପଦଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ।" ଏପରି ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦିଆଯିବା ପରେ, ସର୍ପଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ଓ ବଡ଼ ପଦ୍ମମାଳା ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଲେ। ସମସ୍ତେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶିର ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ସମସ୍ତ ସ୍ନେହୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ସର୍ପ ସାଗର ଦ୍ୱୀପକୁ ଚଳିଗଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେଉଁଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଯମୁନା ନଦୀ ଭଗବାନଙ୍କ କୃପାରେ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଇଗଲା। ଏହିପରି ଭାବେ, ଏଠି ଏକ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ସହିତ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି—ସେଠାରେ ରାଜା ଏକ ଗାଈ ଓ ବୃଷଭଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅସହାୟ ଭାବେ ଏକ ନିମ୍ନଜାତି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ ଖାଉଥିଲେ, ଏହି ଲୋକ ଏକ ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ରାଜସ୍ଵ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲେ। ବୃଷଭ ରାଜହଁସ ଦଳର ନିମ୍ନ ଭଳି ଧଳା, ଭୟରେ କାପୁଥିଲେ, ଏକ ପାଉଁରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରହାରରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଗାଈ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଗରମ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଆହତ, ନିଜ ବଛଡ଼ାଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ, ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଘାସ ପାଇଁ ଆତୁର। ରାଜା ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସୋନା ଜଡିତ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଗମ୍ଭୀର ମେଘ ଭଳି କଣ୍ଠରେ, ଧନୁଷ ଉଠାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ସୁରକ୍ଷା ରହିଛି, ତଥାପି ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟଭାବେ କ୍ଷତି କରୁଛ? ତୁମେ ରାଜା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଭିନେତା ଭଳି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ।" "ତୁମେ ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତରେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ କୃଷ୍ଣ ଏବଂ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି। ବା କି, ଏହି ଧଳା ବୃଷଭ, ତୁମେ ତ ଦେବତା ରୂପେ ଧର୍ମ ନୁହନ୍ତି କି? ତୁମର ଚାରି ପାଉଁ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଟି କିଏ କାଟିଦେଲା?" "ଏହି ଭୂମିରେ କୌରବ ରାଜାମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଏପରି ଦୁଃଖ କେବଳ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିଲା।" "ହେ ସୁରଭି ତନୟା, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ନିମ୍ନଜାତିଙ୍କ ଭୟ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମା, ଅଶ୍ରୁ ତ୍ୟାଗ କର, ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦଣ୍ଡଦାତା। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ରାଜା ତାଙ୍କର ଯଶ, ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ ଓ ଧର୍ମ ହରାଇଦିଅନ୍ତି।" "ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବା। ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେର ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବଧ କରିବି।" "ହେ ସୁରଭି ତନୟା, ତୁମର ତିନିଟି ପାଉଁ କିଏ କାଟିଦେଲା? ଏପରି ଅନ୍ୟାୟୀ କେବେ ଦ୍ୱିଜ ରାଜାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଥାଉନାହିଁ।" "ହେ ବୃଷଭ, କୃପାକରି କହ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିଥିବା, ପୃଥାପୁତ୍ରଙ୍କ ଯଶ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା କାହାର କାରଣ ଏହି ଅବସ୍ଥା ହୋଇଛି?" "ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ହାନି କରେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଛି, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ନିବାରଣ ହେଲେ ହେଲେ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିଶ୍ଚିତ। ଯିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଧରିବି, ସେ ମର୍ତ୍ୟ ହେଉ କି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ।" "ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ଧର୍ମ ହେଉଛି ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଶାସନ କରିବା, ଏବଂ କଷ୍ଟ ସମୟରେ ଧର୍ମରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେବା ନୁହେଁ।" ତେବେ ଧର୍ମ ରୂପୀ ବୃଷଭ କହିଲେ, "ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ତୁମର ଏହି କଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚିତ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଦୂତ ଓ ନେତା ଥିଲେ।" "ଆମେ ଦୁଃଖର କାରଣ ନୁହେଁ, ଆମେ କଥାର ବିଭାଜନରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାଉଛୁ, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁ ନାହିଁ। କେହି ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା କହନ୍ତି, କେହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦେଇ ତକ୍ଷଣାତ୍ କରନ୍ତି, କେହି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଏହାକୁ ଦୈବ କହନ୍ତି, କେହି କର୍ମ, କେହି ପ୍ରକୃତିକୁ ସ୍ୱାମୀ କହନ୍ତି। କେହି ଏହାକୁ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅବର୍ଣ୍ୟ କହନ୍ତି। ରାଜା, ତୁମେ ତୁମ ବିବେକ ଅନୁଯାୟୀ ଚିନ୍ତା କର।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଧର୍ମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—"ତୁମେ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଧର୍ମ ରୂପେ ବୃଷଭ ଅଟୁଟ ଅଛ। ଯେଉଁଠାରେ ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠି ସୂଚନାଦାତା ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଭାଗୀ। କିମ୍ବା ଏହି ଦିବ୍ୟ ମାୟାର ଗତି ଜୀବମାନେଙ୍କ ମନ ଓ ବାଣୀ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ।