ଏହି ଉତ୍କଳ ମହାଭାରତର ଏକ ଦିବ୍ୟ ଦିନର କଥା ଆମେ ଆରମ୍ଭ କରୁଛୁ। କଳିୟ ସର୍ପ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମହିଳା ସହଚରୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନମ୍ର ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ—“ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆପଣ ଏହି ସହଚରୀମାନେ କ’ଣ କରିବାକୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି ଆଜ୍ଞା କରନ୍ତୁ। ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଆପଣଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।” ଶୁକଦେବ ମୁନି କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ, ସର୍ପର ଜନନୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କରିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପା ତଳରେ ଅଚେତନ ହୋଇଥିବା, ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିବା କଳିୟକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ। କଳିୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆପଣଙ୍କୁ ନମ୍ର ସମ୍ବୋଧନ କଲେ—“ମହାପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଜନ୍ମଥିରୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ଧକାର ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ରୋଷରେ ଆବୃତ। ଏହି ନିଜର ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ, ମିଥ୍ୟା ଅଭିମାନ ଆମେ ଛାଡ଼ି ପାରିବା ଅତି କଷ୍ଟ। ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଏହାର ଗୁଣ, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ମୂଳ, ଏବଂ ଅଭିପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଆପଣଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଆମେ ସର୍ପମାନେ ତ ଭୟଙ୍କର ରୋଷରେ ଜନ୍ମିଛୁ, ଆପଣଙ୍କର ମାୟାକୁ ଛାଡ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ଆମେ ଏହି ମାୟାରେ ମୋହିତ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରା କାରଣ, ଜଗତର ନାୟକ। ଆପଣ ଦୟା କିମ୍ବା ଶାସନ କରିବେ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଅନୁଗତ।” କୃଷ୍ଣ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମାନବ ରୂପରେ କହିଲେ—“ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସର୍ପ। ଦେରି ନ କରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଅ। ଏହି ନଦୀ ଗୋମାନେ, ମଣିଷମାନେ, ତୁମ ସହଯାତୀ, ପିଲା, ଏବଂ ଜନନୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।” “ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ଆଜ୍ଞାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପ୍ରତି ଦ୍ୱିପ୍ରଭାତେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ସେ କଦାପି ତୁମର ଭୟରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଖେଳିଛି, ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଆଦିକୁ ଜଳ ଅର୍ପଣ କରି, ଉପବାସେ ମତେ ପୂଜିବେ, ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିବେ। ତୁମେ ରମଣକ ଦ୍ୱୀପ ଛାଡ଼ି ଏଠି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ତୁମକୁ ଭୟରେ ଭକ୍ଷଣ କରିନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ପାଦ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରିଛ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ପାଇ, କଳିୟଙ୍କ ଜନନୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ। ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ, ଏବଂ ବଡ଼ ପଦ୍ମମାଳା ଦେଇ ଆଦର କରିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଜଗତର ନାୟକ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନମସ୍କାର କଲେ। କଳିୟ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ, ସହଯାତୀ, ପିଲାମାନେ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟାରେ ଯମୁନା ନଦୀ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଇଗଲା। ଏଠି, ଏକ ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି। ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ବଉଁ ଦେଖିଲେ ଏକ ଗାଈ ଏବଂ ଏକ ବଳଦକୁ ଅସହାୟ ଭାବରେ ପିଟାଯାଉଛି, ଏବଂ ଏକ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମର ଲୋକ ଲଠ ଧରି ରଉଛି, ଯାହା ରାଜସ୍ୱ ଲାଜ ହେବା ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ। ବଳଦ ଚଉଁ ଶୁଭ୍ର, କମଳ ଡ଼ଣ୍ଡ ଭଳି, ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଉଭା ହୋଇଛି। ଗାଈ ଯେଉଁଠି ତାର ଦୁଧ ଦେଇଥିଲା, ଏବେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ, ଶୂଦ୍ରର ପା ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ଆଘାତିତ, ତାର ଛୁଆଁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ, ଶୁଷ୍କ ଦେହ ଏବଂ ଘାସ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛି। ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ସୁନ୍ଦର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରଥ ଉପରେ ବସି, ଧାର୍ମିକ ଧ୍ୱନି ଏବଂ ଧନୁ ଉପରେ ଉଙ୍ଗୁଳି ରଖି, ଏମାନେକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଭୂମିରେ ମୋ ସୁରକ୍ଷା ତଳେ ଦୁର୍ବଳ ମାନେକୁ ଅନ୍ୟାୟରେ ଆଘାତ କରୁଛ? ତୁମେ ରାଜା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମର କାମ ଏକ ନାଟକ ଅଭିନେତା ଭଳି, ଦ୍ୱିଜ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଉପରେ ଆଘାତ କରୁଛ, ଏବେ କୃଷ୍ଣ ଦୂରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧାରୀ ସହିତ ଯାଇଛନ୍ତି, ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ଯୋଗ୍ୟ। କିମ୍ବା, ତୁମେ ଶୁଭ୍ର କମଳ ଡ଼ଣ୍ଡ ଭଳି, ଅଳ୍ପ ପାଉଁ ଉପରେ ଚାଲୁଛ, ଏକ ବଳଦ ରୂପରେ ଦେବତା ତୁମେ କି?” “ମହାବଳ କୌରବଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ସମୟରେ କଦାପି ଏହି ଭୂମିରେ ଦୁଃଖ ଆସିନଥିଲା, ତୁମେ ଛଡ଼ି। ମାତୃ, ଶୁରଭିର କନ୍ଯା, ଏଠି ଦୁଃଖ କରିନାହିଁ। ତୁମର ଶୁଦ୍ର ଭୟ ନାଶ ହେଉ। ଅଶୁ ତ୍ୟାଗ କର, ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଶାସନ କରିବି। ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୁଷ୍ଟ ଓ ଶୁଭ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସମାନ ଦୁଃଖ ପାଇ, ସେଉଁଠି ରାଜା ତାଙ୍କର ଯଶ, ଆୟୁ, ଶ୍ରୀ, ଧର୍ମ ହରାଇଦେଇଥାଏ। ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି—ପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୋଷକଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କରିବା। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଶତ୍ରୁକୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି।” “କିଏ ତୁମର ତିନିଟି ପାଉଁ କାଟିଛି, ଶୁରଭିର କନ୍ଯା, ଚାରିପାଉଁ ଗାଈ? କୃଷ୍ଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ରାଜ୍ୟରେ ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ କେହି ରୁହିବେ ନାହିଁ। ଶୁଭ ହେଉ, ବଳଦ, କିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ବିକୃତ କରିଛି, ପୃଥାପୁତ୍ରଙ୍କ ଯଶ କୁ ଦୂଷ୍ଣ କରିଛି? ଏଠି ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ, ସମସ୍ତଠାରେ ଭୟ ଫେଲିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡିତ କଲେ ଶୁଭ ହେଉଥାଏ। ଯେଉଁଜଣ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରିଥାଏ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ଭୁଜକୁ ଧରିବି, ସେ ମରଣଶୀଳ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ହେଉଛି ନିଜ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବା, ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଶାସନ କରିବା, ଏବଂ ବିପଦରେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିବା ନୁହେଁ।” ଏପରି ଭାବରେ, ବଳଦ ଧର୍ମ ଉତ୍ତର କଲେ—“ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ତୁମର କଥା ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାର୍ଥ ଯେଉଁମାନେ ପୀଡ଼ିତଙ୍କୁ ନିରାପତ୍ତା ଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂତ ଏବଂ ନାୟକ ଭାବେ ପାଇଥିଲେ। ଆମେ ଦୁଃଖର ମୂଳ ନୁହେଁ, ମହାନ ମାନବ, ଆମେ ଭାଷାର ଭିନ୍ନତାରେ ଭ୍ରମିତ, ଏହି କାରଣକୁ ଚିହ୍ନି ପାରୁନାହିଁ। କିଏ ଅନେକ ପ୍ରକାର ମତ ରଖି, କିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମା କହେ, କିଏ ତକ୍ଦିର, କିଏ କର୍ମ, କିଏ ପ୍ରକୃତିକୁ ନାୟକ କହେ। କିଏ କହେ ଏହା ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଏବଂ ଅବର୍ଣ୍ୟ। ରାଜା, ତୁମେ ନିଜ ଧାରଣା ଅନୁସାରେ ବିଚାର କର।