ଅନନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅଚଳ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୂକ୍ତ କରିଥିବା, କଥିତ ଓ ଅକଥିତ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଯିଏ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣିତ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ, ମହାମୁନି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ସ, କର୍ମ ଓ ବିରାଗ୍ୟର ପଥ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବେଦ ଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। କୃଷ୍ଣ, ରାମ, ଵସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ସାତ୍ୱତମଣ୍ଡଳର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୁଣମାଳିକାର ଦୀପ, ଗୁଣମାନେ ଯାହାକୁ ଢାକି ଦିଏ, ଗୁଣର କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଗୁଣର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅପ୍ରକଟରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ପ୍ରକଟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା ହୃଷୀକେଶ, ମୁନି, ମୌନୀ ତପସ୍ବୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ମାର୍ଗ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଉପରେ ନିରୀକ୍ଷକ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଦୁହିଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ତାହାର କାରଣର ଦ୍ରଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଗୁଣରେ ଅସଙ୍ଗ ହେବା ସତ୍ୱେ, ଏହି ସଂସାରର ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥିତି ଓ ଲୟ ଉପରେ ଅଧିପତ୍ୟ କରନ୍ତି; କାଳଶକ୍ତିକୁ ଧାରଣ କରି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକୃତିକୁ ଉଦ୍ବୋଧିତ କରି, ନିର୍ମଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକରେ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଶରୀର ଅଛି—କେହି ଶାନ୍ତ, କେହି ଚଞ୍ଚଳ, କେହି ମୋହଜନିତ। ଇନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ, ଶାନ୍ତ ଶରୀର ଆପଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ, ଏବେ ଆପଣ ଧର୍ମ କୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଜ୍ଜନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି। ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଏକ ଅପରାଧକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଉଚିତ; ଅଜ୍ଞାନରେ କୌଣସି ଅପରାଧ ହେଲେ, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଛମା କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ସମୟରେ, ନାଗନୀମାନେ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କରନ୍ତୁ, ଏହି ସର୍ପ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି; ସେ ଆମ ପତି, ଯିଏ ଆମ ଜୀବନ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାର୍ହ, ଆମକୁ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଦିଅନ୍ତୁ।" ସେମାନେ ପୁନି କହିଲେ, "ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦାସୀ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ଆମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂର ହୁଏ।" ତାପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ନାଗନୀମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ, ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ ନିର୍ବଳ ଓ ଅଚେତନ କଳିୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଦମନ କରୁଥିବାଠାରୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଫେରିଆସି, କଳିୟ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଦୁଃଖରେ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ହାଫିଉଠି, ସେ ହାତ ଜୋଡି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଜନ୍ମଜାତ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦୀର୍ଘଦିନର କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ; ଏହି ସ୍ଵଭାବ ଛାଡିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର, ଏହି ମୃଗତୃଷ୍ଣା ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅଛି।" "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଗୁଣ ଭେଦରେ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି; ଏହାର ସମସ୍ତ ପ୍ରକୃତି, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ବୀଜ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଆପଣଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ। ଏହି ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ନାଗମାନେ କ୍ରୁଧାତ୍ମକ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ; ଆପଣଙ୍କ ମାୟା, ଯାହାକୁ ଛାଡିବା ଦୁର୍ଲଭ, ତାହାକୁ କିପରି ଛାଡିବୁ, ଯେତେବେଳେ ଆମେ ତାହାରେ ମୁହଁ ଦେଇଛୁ?" "ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ସମସ୍ତର କାରଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜଗନ୍ନାଥ; ଦୟା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଯାହା ଦେବେ, ଆପଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ କରନ୍ତୁ।" ଏପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ମାନବ ଭାବେ କହିଲେ, "ନାଗ, ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବିଳମ୍ବ ନ କରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଅ। ଏହି ନଦୀ ଗାଁ, ମନୁଷ୍ୟ, ତୁମର ପରିବାର, ପିଲା ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ।" "ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଯିଏ ମୋର ଏହି ଆଦେଶ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ, ସେ କଦାଚିତ୍ ତୁମର ଭୟ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କରି, ଉପବାସ ଓ ପୂଜା କରି, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ।" "ତୁମେ ରମଣକ ଦ୍ୱୀପ ଛାଡି, ଏଠି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ ତୁମକୁ ଭୟ କରି ଭକ୍ଷଣ କରିଲେ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପଦଚିହ୍ନ ଧାରଣ କର।" ଏପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କଥା ଶୁଣି, ନାଗନୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଭୂଷଣ, ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଙ୍ଗରାଗ ଓ ବଡ ଗୋଲାପ ମାଳାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ସମସ୍ତ ନାଗନୀ ଏବଂ କଳିୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ କଳିୟ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀ, ବନ୍ଧୁ ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱୀପକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ ଯମୁନା ନଦୀ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଲା। ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଭାବରେ ଏଠି ଘଟଣା ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ, ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ସେଠାରେ ରାଜା ଦେଖିଲେ ଜଣେ ଗାଏଁ ଓ ବୃଷଭ ନିର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ପିଟାଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏକ ଅପତ୍ରିଷ୍ଠ ଲୋକ କୁଟ୍ଟା ନେଇ ଦାଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ଯାହା ରାଜସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅପମାନ। ସେ ବୃଷଭକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପଦ୍ମନାଳ ପରି ଧଳା, ଭୟରେ କମ୍ପିତ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୁତ୍ର ପରି ଉପସ୍ଥିତ, ଅସ୍ଥିର ଏବଂ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଆଘାତରେ ଦୁର୍ବଳ। ଗାଏଁ, ଯିଏ ପୂର୍ବେ ଗରମ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲେ, ଏବେ ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ, ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଦ ଆଘାତରେ ଆହତ, ତାଙ୍କ ଛୁଆଁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ, ଶୋକାକୁଳ ଓ ତ୍ରୁଣ ପାଇଁ ଆକୁଳ। ରାଜା ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ସୋନା ଗଢ଼ିତ ରଥରେ ବସି, ଗମ୍ଭୀର ଗଜନ ଧ୍ୱନିରେ ଧନୁଷ ତୁଳି, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ତୁମେ କିଏ, ଏହି ଭୂମିରେ ମୋର ରକ୍ଷା ତଳେ ଥିବା ସତ୍ୱେ, ନ୍ୟାୟ ବିରୋଧରେ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଛ? ତୁମେ ରାଜା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛ, କିନ୍ତୁ କାର୍ଯ୍ୟ ନାଟ୍ୟକାରଙ୍କ ପରି, ଦ୍ୱିଜନ୍ମ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଗୁପ୍ତରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛ, ଏହା ଅପରାଧ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଦୂରେ ଯିବା ପରେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଅଞ୍ଜଳିଯୋଗ୍ୟ। କିମ୍ବା, ତୁମେ ପଦ୍ମନାଳ ପରି ଧଳା, ଚାରିଟିଏ ପାଦରୁ ଅଳ୍ପ ହୋଇ ଚାଲୁଛ, ଦେବତା ରୂପେ ବୃଷଭ ନୁହେଁ କି? ଭୂମିରେ କୌରବ ରାଜାମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲା।