ନାରଦ ମହାର୍ଷି ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ସ୍ୱରରୁ ଶୁଣିଥିବା ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲେ । ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଏହି ଦିବ୍ୟ ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କଥାଟି ଏଉଁଭଳି ଗୁପ୍ତ ରହିଛି । କଣ ସେ ଉପାୟ? କିଏ କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିତ ହେବ?" ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ—"ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ମିଳିବେ, ସେମାନେ କେମିତି ଏହି ଉପାୟ କହିପାରିବେ? ଏଠାରେ ମୋତେ କ’ଣ କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି?" ଏହି ପ୍ରଶ୍ନମାନେ ମନରେ ନିଶ୍ଚିତ କରି, ନାରଦ ମହାର୍ଷି ସେଠାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା କରିଦେଲେ । ତାପରେ ସେ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଗମନ କରି, ମହାମୁନିମାନଙ୍କୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ । ସମସ୍ତେ ଏହି ଗପ ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଚିନ୍ତନ ପରେ କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ । କିଛି ଲୋକ କହିଲେ—"ଏହା ଅସମ୍ଭବ", କିଛି କହିଲେ—"ଏହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ", କିଛି ଚୁପ୍ ହେଇ ରହିଲେ, ଅନେକ ଲୋକ ତ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ । ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖାଦେଲା, ସମସ୍ତେ ବିସ୍ମୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ପାଠ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚେତନା ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ହେଲା । ତଥାପି ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଏହି ତିନି ଗୁଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ; ଲୋକେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ—"ଏହାଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ ।" ନାରଦ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଉପାୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି କହିପାରିବେ? ଏଭଳି ଗୁଡିକୁ ମୁକାବିଲା କରି, ମହାର୍ଷି ନାରଦ ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ । ସେ ବଦରିକାଶ୍ରମ ଦିଗରେ ଗଲେ, ଏହି ଉପାୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ସେଠାରେ ନାରଦଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା ସନକ, ସନନ୍ଦନ, ସନାତନ, ସନତ୍କୁମାର—ଏହି ଚାରି କୁମାରଙ୍କଉପରେ, ଯେଉଁମାନେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ନାରଦ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ—"ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ଆପଣମାନେ ସହିତ ମିଳିଛି । ହେ କୁମାରଗଣ, ଦୟାକରି ଦ୍ରୁତ କଥାହୁଅ, ମୋପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ ।" "ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ପଞ୍ଚସଂଯମରେ ପାରଙ୍ଗତ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନଙ୍କର ଆଗ୍ରଜ । ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଲୀଳାର ଆମୃତ ପାନ କରି ମଗ୍ନ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ଏହି ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ସଦା ହରିନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାଚିତ୍ କାଳର ଦୂତ ଭୟକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ ।" "ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଚରଣ ତଳକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପୁନି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲେ । ଆଜି ମୋ ଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣମାନେ ଦେଖିବା ସୁଯୋଗ ମିଳିଛି, ଦୟା କରି ମୋପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ । ଦେହହୀନ ସ୍ୱର ଯେଉଁ ଉପାୟ କହିଥିଲେ, ସେ କ’ଣ? ତାହା କେମିତି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଣିବା ଯାଏଁ ବିସ୍ତୃତ କହନ୍ତୁ ।" "ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଯାହାଠାରେ ଅଛି, ସେମାନେ କେମିତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି? ସମସ୍ତ ଜନାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଗୁଣମାନେ କେମିତି ସ୍ଥାପିତ ହେବ, ପ୍ରେମ ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା କେମିତି ହେବ?" ତାହାରେ କୁମାରମାନେ କହିଲେ—"ହେ ଦେବ ଋଷି, ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହାଁ; ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଉ । ସହଜ ଉପାୟ ଏଠାରେ ଅଛି । ହେ ନାରଦ, ଆପଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୀ, ବୈରାଗ୍ୟର ଶିରୋମଣି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ୟସ୍ବରୂପ । ଆପଣ ସଦା ଭକ୍ତିର ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଭକ୍ତି ସ୍ଥାପନ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅପୂର୍ବ ନୁହେଁ ।" "ଜଗତରେ ଅନେକ ମୁନିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପଥ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ, ଅଧିକାଂଶ ଫଳ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରେ । କିନ୍ତୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯିବା ଉପାୟ ସତ୍ୟ ସ୍ୱଳ୍ପ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି; ତାହାର ଉପଦେଷ୍ଟା ଦୁର୍ଲଭ, ଭାଗ୍ୟବଶତ ମିଳେ ।" "ଯେଉଁ କର୍ମ କିଛି ପୂର୍ବରୁ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏବେ ଆମେ ତାହା ଖୋଲାସା କରିବୁ; ଏହି ଦିନ ଧୈର୍ୟ ଓ ନିର୍ମଳ ମନେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।" "କିଛି ଲୋକ ହୋମ କରନ୍ତି, କିଛି ତପସ୍ୟା, କିଛି ଯୋଗ, କିଛି ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା; ଏହାମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ଭାବରେ ପରିଚିତ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନଯଜ୍ଞ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମ ଭାବରେ ମନ୍ୟ, ଶୁକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି ।" "ଏହି ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଉପଜେ, ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଗାଥା ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ କଳିଦୋଷ ଦୂରିଯାଏ, ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଶିଆଳ ଭୟଭୀତ ହେବା ପରି । ଏହି ଭାଗବତ ଗାଥା ଘରେ ଘରେ, ଲୋକେ ଲୋକେ ପ୍ରେମରସରେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାର କରିବ ।" ନାରଦ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ଉଚ୍ଚାରଣ ହେଲେ ବି ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ କିପରି ଉପାୟ?" ତାହାରେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା—"ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ କଲେ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ଉପଜିବ; ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶବ୍ଦରେ ବେଦର ଅର୍ଥ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ।" "ହେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିଶାଳୀ, ମୋ ସନ୍ଦେହ କାଟିଦିଅନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ବିଳମ୍ବ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଆପଣମାନେ ଶରଣାଗତ ପ୍ରତି କୃପାଶୀଳ ।" କୁମାରମାନେ କହିଲେ—"ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦର ସାର ରୂପେ ଏହି ଭାଗବତ ଗାଥା ଉତ୍ପନ୍ନ; ଏହା ଅଲଗା ରୂପରେ ସ୍ୱୟଂ ଫଳ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ । ଯେପରି ମୂଳରୁ ଶିଖର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରସ ଥିଲେ ବି ଏକାଉଁ ଅଲଗା କଲେ ବେଳେ ସେ ଉପଭୋଗ ହୁଏ, ତେଣୁ ଭାଗବତ ଗାଥା ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ରୂପରେ ସବୁଠାରୁ ମଧୁର । ଦୁଧ ମଧ୍ୟରେ ଘୃତ ଥିଲେ ବି ଏକାଉଁ ଅଲଗା କଲେ ଦେବତାମାନେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହୁଅନ୍ତି, ଏହିପରି ଭାଗବତ ଗାଥା ମଧ୍ୟ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦଦାୟି ।" "ଏହି ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଏହା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ପ୍ରକାଶିତ ।