ଧର୍ମ ଓ ଭୂମି ଆପଣମାନଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ବିଷାଦର କଥା କହୁଥିଲେ—"ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତୁମ ପାଇଁ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା, ପିତୃ, ଋଷି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକ ଓ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଅଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର କ୍ଷଣିକ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇବାକୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ଶ୍ରୀଦେବୀ ନିଜ ଅବସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣଧୂଳିକୁ ପ୍ରେମରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅନ୍କିତ। ମୋ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଚରଣପଦ ଅନୁଗ୍ରହ ହୋଇଥିଲା—ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧ୍ୱଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ—କିନ୍ତୁ ଏପରି ମହିମା ଲାଭ କରି ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପା ମିଳିଲା ନାହିଁ; ଶେଷରେ ସେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗିଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅବହେଳା କଲେ। ସେଇ ପ୍ରଭୁ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏଇ ପୃଥିବୀର ଅସହ୍ୟ ଭାର—ଅସୁର ରାଜାମାନଙ୍କର ଶତାଧିକ ସେନା—କୁ ହଟାଇ, ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ଓ କ୍ଷୀଣ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମୋତେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ଯଦୁବଂଶକୁ ନିଜ ମନୋହର ରୂପ ଧାରଣ କରି ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ଏମିତି ଚରମ ପ୍ରେମ, ଚମକୁଥିବା ହସ ଓ ମଧୁର କଥା ଯାହା ମଧୁମକୁ ମଧ୍ୟ ମନ ହରିନେଇ, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ବିୟୋଗ କିଏ ସହିପାରିବ? ତାଙ୍କର ଚରଣଧୂଳି ମୋତେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ କରେ।" ଏପରି ଭାବେ ଧର୍ମ ଓ ପୃଥିବୀ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ରାଜର୍ଷି, ପୂର୍ବ ଦିଗର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଯାଉଛି—"ଓ ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଶ୍ରୟ, ପରମ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ, ଅବିନାଶୀ, ଅପାର, ଅଶେଷ ଶକ୍ତିର ଧାମ, ଗୁଣରେ ଅତିତ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଏହି ସଂସାରର ନୁହେଁ, କାଳ ଓ କାଳର ଉତ୍ସ, ସମୟର ଶାକ୍ଷୀ, ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାତା ଓ କାରଣ, ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଚିତ୍ତର ଆତ୍ମା, ତିନି ଗୁଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହେଉଥିବା ସତ୍ୟ ଆନ୍ତରିକ ଅନୁଭବ, ଅନନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅଚଳ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନର ଆଶ୍ରୟ, କଥିତ ଓ ଅକଥିତ ଦୁହିଁର ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ମୂଳ, ଋଷି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ସ, କର୍ମ ଓ ବିରାଗ୍ୟର ପଥ, ବେଦ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀରାମ, ବସୁଦେବନନ୍ଦନ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ଗୁଣମୟ ଦୀପ, ଗୁଣରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ, ଗୁଣର ଅନୁଭବ ଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟ, ଗୁଣମୟ ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଆନ୍ତରିକ ଚେତନା, ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ବ୍ୟକ୍ତକୁ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା, ହୃଷୀକେଶ, ମୌନୀ, ତ୍ୟାଗୀ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ମାର୍ଗ ଜଣା, ସମସ୍ତର ନିରୀକ୍ଷକ, ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ କାରଣ, ଗୁଣରେ ଅସଙ୍ଗ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା, କାଳଶକ୍ତିର ଧାରକ, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱଭାବକୁ ଉଦ୍ବୁଧ କରୁଥିବା, ଅଚ୍ୟୁତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କରୁଥିବା, ଏଇ ତିନି ଲୋକର ନିଜ ଶରୀର ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଶାନ୍ତ, କେହି ଚଞ୍ଚଳ, କେହି ମୂଢ଼ତାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରବଂଶୀ, ଶାନ୍ତ ଶରୀରଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଏବେ ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ଏକ ଅପରାଧକୁ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା କରାଯିଲେ ମାନ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ, ଅଜ୍ଞାନରେ କିଛି କରିଥିବାକୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ, ଦୟା କର, କାରଣ ନାଗ ଏବେ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରୁଛି, ପତି ଯିଏ ଆମ ପ୍ରାଣ ତାଙ୍କୁ ଆମକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ, ଆମେ ତୁମ ଦାସୀ, ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସମସ୍ତ ଭୟ ଦୂରିଯିବ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏପରି ନାଗନୀମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ ଅଚେତନ ନାଗକୁ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଦଳନରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ସେ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ହୁସିଆର ହେଲେ, ଶ୍ୱାସ ଫେରିଲା, ହଳକା ହେଲେ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅବସ୍ଥାରେ ହାରିଙ୍କୁ ଦେଖି ହାତ ଗଢ଼ି କହିଲେ—"ଆମେ ଜନ୍ମଜାତ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ଧକାର ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ, ଏହି ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟ, ଏହି ମିଥ୍ୟା ଆସକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଅଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତୁମେ ଗୁଣର ବିଭାଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିଛ, ଏଠାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ୱଭାବ, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ବୀଜ ଓ ପ୍ରବୃତ୍ତି ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏଠି ଆମେ ନାଗମାନେ କ୍ରୁର କ୍ରୋଧରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛୁ, ତୁମର ମାୟା ଛାଡ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟ, କାରଣ ଆମେ ଏହାରେ ମୂଢ଼। ତୁମେ ସମସ୍ତର କାରଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଦୟା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ତାହା କର।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହି ଭାବରେ କଥା ଶୁଣି, ପ୍ରଭୁ ମାନବ ରୂପେ କହିଲେ—"ଏଠି ରୁହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତୁମେ ତୁମ ପରିବାର ସହ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଅ, ଏହି ନଦୀକୁ ଗୋବଳବ, ମନୁଷ୍ୟ, ତୁମ ଆପଣଙ୍କ ପରିବାର ଉପଭୋଗ କରିବେ। ମୋର ଏହି ଆଦେଶ ଯେଉଁ ମଣିଷ ସନ୍ଧ୍ୟାଦ୍ୱୟରେ ଶ୍ରବଣ କରିବେ, ସେ କେବେ ତୁମ ଭୟରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ଏଠି ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଖେଳିଥିଲି, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ଦେବତାମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦାନ କଲେ, ଉପବାସ ଓ ମୋର ସ୍ମରଣ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯିବ। ରମଣକ ଦ୍ୱୀପ ଛାଡ଼ି ଏଠି ଆସିଥିଲୁ, ମୋର ପଦଚିହ୍ନ ଥିବାରୁ ସୁପର୍ଣ୍ଣ (ଗରୁଡ଼) ତୁମକୁ ଭୟ କରି ଖାଇଲେ ନାହିଁ।" ଏପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନାଗ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। ଦେବବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣି, ଗହନା, ସୁଗନ୍ଧ ଚନ୍ଦନ, ବଡ଼ ପଦ୍ମମାଳା ଦେଇ ପୂଜା କଲେ। ସମସ୍ତେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶିରୋନମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ। ନାଗ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱୀପକୁ ଚଲିଗଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୃପାରେ ଯମୁନା ନଦୀ ବିଷମୁକ୍ତ ହେଲା। ଏଠି ଏକ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧୂପ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ, ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ସେଠାରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଏକ ଗାଈ ଓ ବଳଦକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ଅନାଥ ଭଳି ପିଟାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ନିମ୍ନଜାତ ଲୋକ ଗଦା ଧରିଥିଲେ, ଯିଏ ରାଜବଂଶକୁ ଅପମାନ କରୁଥିଲା।