ଧର୍ମ ଏବଂ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଧର୍ମ ଭୂମିଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଜ୍ଞାନ, ବିରାଗ, ଶାସନଶକ୍ତି, ପ୍ରାକ୍ରମ, ତେଜ, ଶକ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ସ୍ୱାଧୀନତା, ଦକ୍ଷତା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ସାହସ ଏବଂ ମୃଦୁତା ଭରି ଅଛ। ଦୃଢ଼ତା, ବିନୟ, ସଦାଚାର, ସହିଷ୍ଣୁତା, ଉତ୍ସାହ, ଶକ୍ତି, ସମୃଦ୍ଧି, ଗଭୀରତା, ଅଟଳତା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, କୀର୍ତି, ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଅହଙ୍କାର ନାହିଁ—ଏହି ସବୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହାଗୁଣ ସଦା ତୁମରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣକୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, କାରଣ ଏହି ଗୁଣ ତୁମରେ କେବେ କମି ନାହିଁ। ତେଣୁ, ମୁଁ ଏବେ ଜଗତ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ନାହିଁ, ଏବଂ କଳିର ପାପୀ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଗତ ଅତିବ୍ୟାପ୍ତ। ମୁଁ ଆପଣ, ରାଜନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା, ପିତୃ, ଋଷି, ସଦାଚାରୀ, ସମସ୍ତ ଜନ, ଏବଂ ଚାରିଟି ସମାଜ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମାତ୍ର ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ଆଶା କରି, ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ତଥାପି ଏହି ଶ୍ରୀଦେବୀ, ତାଙ୍କର ନିଜ ପଦ୍ମବନ ଛାଡ଼ି, ଭଗବାନଙ୍କର ପାଦଧୂଳିକୁ, ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଅଛି, ସ୍ନେହରେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କର ଚରଣ ଚିହ୍ନ—ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ—ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲି; ଏତେ ମହିମା ପାଇଲା ପରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇଲି ନାହିଁ, ଶେଷରେ ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ନାହିଁ, ଏବଂ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କଲା। ସେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିର ଅସହ୍ୟ ଭାର—ଶତଶତ ଦୈତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ସେନା—କୁ ହଟାଇ, ତୁମକୁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଏବଂ ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ କଲେ, ଏବଂ ଯଦୁବଂଶକୁ ତାଙ୍କର ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ। କେଉଁଠି ଶ୍ରୀମନ୍ ଭଗବାନଙ୍କର ବିୟୋଗ ସହିପାରିବ? ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଚମକୁଥିବା ହାସି, ମଧୁର କଥା ମଧୁମକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରେ—ତାଙ୍କର ପାଦଧୂଳି, ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ମୋ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ଏପରି ଭୂମି ଓ ଧର୍ମଙ୍କର କଥା ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ରାଜର୍ଷି, ପୂର୍ବ ଦିଗର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଉପରେ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରାଗଲା—ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ, ପରମାତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଦେହର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳ, ପରେ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି, ଗୁଣରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ, ଅଚଳ, ଏହି ଜଗତର ନୁହେଁ। ସମୟର ଉତ୍ସ, ସମୟର ବିଭାଗର ସାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କାରଣରେ ନମସ୍କାର। ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅନ୍ତଃକରଣର ଆତ୍ମା, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଏବଂ ତିନି ଗୁଣର ଭାବରେ ଅବରିତ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅନନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅଚଳ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନର ଅନୁଗୁଣୀ, କଥିତ ଓ ଅକଥିତର ଶକ୍ତି—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ମୂଳ, ମୁନି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ପତ୍ତି, କର୍ମ ଓ ବିରାଗର ପଥ, ଏବଂ ଭେଦର ମୂଳ—ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। କୃଷ୍ଣ, ରାମ, ବସୁଦେବଙ୍କର ପୁତ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାତ୍ୱତଙ୍କର ନାଥ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୁଣର ଦୀପ, ଗୁଣରେ ଆବୃତ, ଗୁଣର କ୍ରିୟାରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଗୁଣର ଦ୍ରଷ୍ଟା, ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚେତନା—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ଲୀଳା କରୁଥିବା, ବ୍ୟକ୍ତରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିବା, ହୃଷୀକେଶ, ମୁନି, ନିର୍ମୌନୀ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ଗତିର ଜ୍ଞାତା, ସମସ୍ତର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ, ସମସ୍ତର ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ କାରଣ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ପ୍ରଭୁ, ଗୁଣରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅବସ୍ଥା ଓ ନାଶରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, କାଳର ଶକ୍ତିରେ ଅନୁଗତ, ସମସ୍ତ ଜନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ ଜାଗାଇ, ନିଜ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ଏହି ଦେହଗୁଡିକ—କେହି ଶାନ୍ତ, କେହି ଅଶାନ୍ତ, କେହି ମୋହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ଅତି ପ୍ରିୟ; ଶାନ୍ତ ଦେହ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଏବେ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ। ନିଜ ଅଧିନ ଜନଙ୍କର ଏକ ଅପରାଧକୁ ରାଜା ସହିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ଅଜ୍ଞାନରେ କିଛି କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ। ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୟା କର, କାରଣ ସର୍ପ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଛାଡ଼ୁଛି; ପତି, ଯେଉଁଠି ନାରୀମାନେ ଜୀବନ ଅନ୍ତି, ଦୁଃଖୀ ଓ ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ଆମକୁ ଫେରାଇ ଦିଅ। ତୁମେ ଆମ ଦାସୀମାନେ କଣ କରିବାକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ସର୍ପଙ୍କର ଜନାନୀମାନେ ଏପରି ପ୍ରଶଂସା କରିବା ପରେ, ଭଗବାନ ଅଚେତନ ସର୍ପ, ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଥିଲା, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଅପସାରଣ କଲେ। ସର୍ପ ନିଜ ଅନ୍ତଃକରଣ ଓ ପ୍ରାଣ ଫେରାଇ, ଶିଘ୍ର ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଦୁଃଖୀ ହୋଇ, ହାତ ଜୋଡି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦୀର୍ଘ ରୋଷରେ ଆବୃତ; ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସ୍ୱଭାବ ଛାଡ଼ିବା ଅତି କଷ୍ଟ, କାରଣ ଏହି ମୃଷା ଧାରଣା ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କୁ ଗ୍ରସିଥାଏ। ତୁମେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ଜଗତକୁ ଗୁଣର ବିଭାଗରେ ଗଢ଼ିଛ; ଏହାର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବ, ଶକ୍ତି, ଉର୍ଜା, ରୂପ, ବୀଜ, ଏବଂ ଭାବଗୁଡିକ ତୁମଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଏହା ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ସର୍ପମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଜନ୍ମିଛି; ତୁମର ମାୟା ଛାଡ଼ିବା କେମିତି, ଯେଉଁଠି ଆମେ ଏହାରେ ମୋହିତ? ତୁମେ ଏହି ସମସ୍ତର କାରଣ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଜଗତର ନାଥ; ଦୟା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଦିଅ, ଆମ ପାଇଁ ଯାହା ଉଚିତ ବୋଲି ଭାବ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗବାନ ମାନବ ଭାବରେ କହିଲେ—‘ସର୍ପ, ଏଠି ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଶୀଘ୍ର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଅ। ଏହି ନଦୀ ଗୋବା, ମନୁଷ୍ୟ, ତୁମର ଜନ, ପିଲା, ଜନାନୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଏହି ଆଦେଶକୁ ଦ୍ୱିପ୍ରହରେ ସ୍ମରଣ କରିବେ, ପାଠ କରିବେ, ସେମାନେ ତୁମରୁ ଭୟ ଭୋଗିବେ ନାହିଁ।