ଧର୍ମ ମହାରାଜୀ ଭୂଦେବୀଙ୍କୁ ନମ୍ର ସ୍ୱରରେ ପଚାରିଲେ, “ମାତା, ତୁମେ କି ଏହି ଦୁଃଖର ମୂଳ କାରଣ କ’ଣ ଜାଣିଛ? ହରି ଯେଉଁଠାରେ ତୁମ ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ, ସେ ସେଇଁ ଲୀଳା ସମାପ୍ତ କରି ଏବେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି, ତାହାର ସ୍ମୃତି ତୁମ ମନରେ ଅଛି କି? ଏହି କଷ୍ଟ କ’ଣ କାଳର ଦୁର୍ବଳ କ୍ରୁର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ? ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟରେ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ତାହା କ’ଣ ହରାଇଗଲା?” ଭୂମିଦେବୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଧର୍ମଦେବ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସବୁ କଥା ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣ, କାରଣ ତୁମେ ଏହି ଚାରିଟି ପଦର ଆଧାର ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଶୁଭ ଲାଭ କରନ୍ତି। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, କ୍ଷମା, ତ୍ୟାଗ, ସନ୍ତୋଷ, ସରଳତା, ଶାନ୍ତି, ନିୟମ, ତପସ୍ୟା, ସମତା, ସହିଷ୍ଣୁତା, ନିବୃତ୍ତି, ଶିକ୍ଷା—ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ। ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଶାସନଶକ୍ତି, ପରାକ୍ରମ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶକ୍ତି, ସ୍ମୃତି, ସ୍ୱାଧୀନତା, କୌଶଳ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଧୈର୍ୟ, ମୃଦୁତା—ଏବଂ ଅନେକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୂତ କରିଛ। ତୁମ ପାଖରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ଏହି ମହାନ୍ ଗୁଣ ଆଶା କରୁଥିବା ଲୋକେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି। “ଏହି କାରଣରୁ, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ବିହୀନ ଏହି ଜଗତକୁ ଦେଖି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ। କଳିର ଅପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭୂମି ପୀଡିତ। ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତୁମ ପାଇଁ, ରାଜନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଦେବ, ପିତୃ, ଋଷି, ନିଷ୍କଳଙ୍କୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜନସମୂହ ଓ ଆଶ୍ରମ ପରିବାରକୁ ନେଇ ଶୋକ କରୁଛି। ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ କ୍ରୁପା ପାଇବା ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀଦେବୀ ତାଙ୍କର କମଳବନ ଛାଡି ଭଗବାନଙ୍କ ପଦଧୂଳିକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାଗ୍ୟର ଅନୁଭବ କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଏମିତି ଶ୍ରୀମାନ୍ ଚରଣଚିହ୍ନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ସେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗିଦେଲେ, ସାରା ଜଗତ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କଲା। "ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିର ଅସହ୍ୟ ଭାର ଦୂର କରିଥିଲେ, ଦୁଷ୍ଟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଶତେକ ସେନା ନଷ୍ଟ କରି, ତୁମେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା ସ୍ଥିତିକୁ ମଜବୁତ କଲେ, ଏବଂ ଯଦୁବଂଶକୁ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ଏମିତି ଶ୍ରୀପୁରୁଷଙ୍କ ଭଲପାଇବା ଭରା ଦୃଷ୍ଟି, ହସି, ମଧୁର ଶବ୍ଦ ମଧୁମକୁମ୍ଭୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଉଛି, ତାଙ୍କର ପଦଧୂଳି ମୋ ସରୀରକୁ ଉତ୍କଳିତ କରେ। ଏପରି ସମୟରେ ଧର୍ମ ଓ ଭୂଦେବୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା, ସେ ସମୟରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ପୂର୍ବ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର, ମହାପୁରୁଷ, ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରାଯାଇଲା—ଯିଏ ଅପାର ଜ୍ଞାନ ଓ ଶକ୍ତିର ଖଜାନା, ଗୁଣାତୀତ, ଅଚଳ, ଏହି ସଂସାର ରହିତ, ସମସ୍ତ କାଳର ମୂଳ, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିର ସାକ୍ଷୀ, ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା ଓ କାରଣ। ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯିଏ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ତଃକରଣର ଆତ୍ମା, ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅନୁଭୂତି, ତଥାପି ତିନି ଗୁଣର ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ଗୁପ୍ତ। ଅନନ୍ତ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅବିକାରୀ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଦର୍ଶନର ଧାରକ, କଥିତ ଓ ଅକଥିତର ଶକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରମାଣର ମୂଳ, ଋଷି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ସ, କର୍ମ ଓ ବିରାଗ୍ୟର ପଥ, ଏବଂ ବେଦ ସ୍ୱରୂପ, ସେଉଁଠି ନମସ୍କାର। କୃଷ୍ଣ, ରାମ, ବସୁଦେବପୁତ୍ର, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ସାତ୍ୱତମୁକୁଟି ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଗୁଣମୟ ଦୀପ, ଗୁଣାବୃତ, ଗୁଣଦ୍ୱାରା ଦୃଶ୍ୟମାନ, ଗୁଣଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ବିହାରୀ, ବ୍ୟକ୍ତକୁ ସିଦ୍ଧ କରୁଥିବା ହୃଷୀକେଶ, ମୌନୀ ତପସ୍ବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ ଗତିକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିର ନିୟନ୍ତା, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ବ୍ୟକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ତାହାର କାରଣ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ତୁମେ ଗୁଣାତୀତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସଂସାରର ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ପ୍ରଳୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କର, କାଳଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ଉଦ୍ବୁଧ କର, ତୁମ ଅଚ୍ୟୁତ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା କର। ତିନି ଲୋକର ଏହି ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତ, ଚଞ୍ଚଳ, ମୂଢ଼ ସ୍ୱଭାବ ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ, ବିଶେଷତଃ ଶାନ୍ତ ଭାବ ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, କାରଣ ଏବେ ଧର୍ମର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ତୁମେ ପ୍ରୟାସ କରୁଛ। ରାଜାଙ୍କ ନିଜ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ଏକ ଅପରାଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ; ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ କିଛି କ୍ଷତି କରିଥିଲେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ନାଗନୀମାନେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କର; ସାପ ଏବେ ଜୀବନ ଛାଡିବାକୁ ଚାଲିଛି। ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ଜୀବନ, ଦୁଃଖିତ ଓ କୃପାର୍ହ, ତାଙ୍କୁ ଆମ ପାଖକୁ ଫେରାଇଦିଅ। ଆମକୁ ଆଦେଶ ଦିଅ, ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।” ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, ଏପରି ପ୍ରାର୍ଥନା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ନାଗର ଅଚେତନ ଦେହକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। କାଳିୟ ସ୍ବାସ ଓ ଅନୁଭୂତି ଫେରାଇ ପାଇ, ଦୁର୍ବଳ ଓ ଆତୁର ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ନମ୍ରତା ସହ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଜନ୍ମକୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନ୍ଧକାର ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ; ଏହି ଭ୍ରମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଜନ୍ମୀର ମନରେ ଏହି ମିଥ୍ୟା ଅଭିମାନ ରହିଛି। ଏହି ସଂସାର ତୁମେ ଶୃଷ୍ଟି କରିଛ, ତାହାର ଗୁଣ, ଶକ୍ତି, ରୂପ, ଅନୁଭାବ ସବୁ ତୁମୁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଆମ ସର୍ପମାନେ କ୍ରୋଧଶୀଳ, ତୁମ ମାୟା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, କାରଣ ଆମେ ତାହାରେ ମୋହିତ। ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ସମସ୍ତର କାରଣ, ଦୟା କିମ୍ବା ଦଣ୍ଡ ଯାହା ଉଚିତ ମନେ କର, ତାହା କର।” ଏହିପରି କଥା ଶୁଣି ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ମାନବ ଭାବରେ କହିଲେ, “ନାଗ, ଏଠାରେ ରୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦେରି କରିବା ଛାଡ଼, ସମୁଦ୍ରକୁ ଚାଲିଯାଅ। ଏହି ନଦୀ ଗାଈ, ମଣିଷ, ତୁମର ଜନ, ପିଲା ଓ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ। ମାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ମୋ ଏହି ଉପଦେଶ ସ୍ମରଣ କରି ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପଢ଼ିବେ, ସେମାନେ ତୁମର ଭୟରେ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ।