ଏହି ଭାବେ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଯେଉଁଠି ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ, ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ କରିଥିବା ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟର ଗାଥା ଶୁଣୁଥିଲେ—ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶଂସାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ଉଦ୍ଘାଟିତ ହେଉଥିଲା। ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣୁଥିଲେ ଯେ, କିପରି ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କର ଅଗ୍ନିବାଣରୁ ସେ ନିଜେ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ରହିଛି। ଏହି ସମସ୍ତ ଶୁଣି ସେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆନନ୍ଦରେ ବିସ୍ତୃତ ହେଲା। ଏହି ମହାନ ଭାବରେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ବହୁତ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ଦାନ କଲେ। ଏହି ରାଜା, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଅତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଅନେକ ଭାବରେ ସେବା କରୁଥିଲେ—କେବଳ ରଥୀ ଭାବେ ନୁହେଁ, ସାଥୀ, ସେବକ, ବନ୍ଧୁ, ଦୂତ ଭାବରେ, ତାଙ୍କ ସାଥିରେ ବୀରତାର ଆସନ ଅଂଶୀଦାର ଭାବରେ, ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଶିର ନମାଇ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଏହିପରି କରି ସେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମାଇଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଆଦର୍ଶ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଏହା ଆପଣଙ୍କୁ କୁହୁଛି। ଏହି ସମୟରେ ଧର୍ମ ଏକ ପାଦରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଦୂରରେ ଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କର ଛାୟା ଅପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ, ଗାଈ ଝିଅ ନିଜ ଛୁଆଁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଲେ ଯେପରି ଦୁଃଖିତ, ତାହା ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ମୃଦୁଭାବିନୀ, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? କାହିଁକି ତୁମେ ଏତେ କ୍ଷୀଣ ଓ ମୁଞ୍ଚିତ ଦେଖାଯାଉଛ? ମୁଁ ତୁମ ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବୁଛି—ତୁମେ କି ଦୂର ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ?" "ତୁମେ ତୁମ ଅଙ୍ଗ ହରାଇବା ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ କି, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତୁମକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି? ଦେବତାମାନେ ଯାହାଁକି ଯଜ୍ଞର ହିସ୍ସା ହରାଇଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ଦେଉନାହାଁନ୍ତି ବୋଲି ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ—ସେଥିପାଇଁ କି ତୁମ ଦୁଃଖ?" "ପୃଥିବୀରେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଜନନୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବୀ ଭାଷାକୁ ଦୂଷିତ କରୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଅଧର୍ମୀ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ବଂଶମାନେ ଅବନତ ହେଉଛନ୍ତି—ଏହି ସବୁ କାରଣରେ କି ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ?" "କଳି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ, ତାଙ୍କର ନଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟ, କିମ୍ବା ଜନମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଆଶ୍ରୟ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଏଠୁ ସେଠୁ ଭୂଲୁଛନ୍ତି—ଏହିପାଇଁ କି ତୁମେ ଦୁଃଖିତ?" "ମା, କି ତୁମେ ହରିଙ୍କର ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରୁଛ, ଯିଏ ତୁମ ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ବିଦାୟ ଦେଖି ତୁମ ମୁକ୍ତି ବିଳମ୍ବିତ ହେଉଛି?" "ମୋତେ କୁହ, ମା, କଣ ମୂଳ କାରଣ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖିତ ହେଉଛ? ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଶ୍ରୀକୃପାକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେ ଭାଗ୍ୟ କି କାଳର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ହରାଇଗଲା କି?" ଏହିପରି ଧର୍ମ ପଚାରିଲେ। ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଭୂମି କହିଲେ: "ଧର୍ମ, ତୁମେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲ, ସେଗୁଡିକର ଉତ୍ତର ତୁମେ ନିଜେ ଜାଣ; କାରଣ, ତୁମେ ସେଇ ଚାରିଟି ଅଂଶରେ ଦୁନିଆକୁ ଶୁଭ କର, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳର ମୂଳ।" "ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, କ୍ଷମା, ବିରାଗ, ସନ୍ତୋଷ, ସରଳତା, ଶାନ୍ତି, ଆତ୍ମ-ନିୟମ, ତପସ୍ୟା, ସମତା, ସହିଷ୍ଣୁତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ଶିକ୍ଷା—" "ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଶାସନଶକ୍ତି, ବୀରତା, ତେଜସ୍, ବଳ, ସ୍ମୃତି, ସ୍ୱାଧୀନତା, ଦକ୍ଷତା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଧୈର୍ୟ, ମୃଦୁତା—" "ସାହସ, ନମ୍ରତା, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ, ଧୃତି, ଉତ୍ସାହ, ସମୃଦ୍ଧି, ଗଭୀରତା, ସ୍ଥିରତା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, କୀର୍ତି, ମାନ, ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟତା—" "ଏହି ସମସ୍ତ ମହାଗୁଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଗୁଣ ତୁମ ଭିତରେ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ; ଯେଉଁମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଏହା କେବେ ଶୁନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।" "ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହେଉଛି ଏହି ପୃଥିବୀ ପାଇଁ, ଯାହା ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ସନ୍ନିଧି ହୀନ, ଏବଂ କଳିଙ୍କ ଅପବିତ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦୁଃଖିତ।" "ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତୁମ ପାଇଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଦେବତା, ପିତୃ, ଋଷି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମପରାୟଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଓ ବର୍ଗ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛି।" "ଏହି ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳି, ଯାହା ମଙ୍ଗଳମୟ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କର ଏକ ଚାହାଣି ପାଇବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ସେଇ ଦେବୀ ଶ୍ରୀ, ନିଜ ପଦ୍ମବନ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳିକୁ ପ୍ରେମରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି।" "ମୁଁ ଏହି ଭୂମି, ଭଗବାନଙ୍କ ଶ୍ରୀଚରଣ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲି—ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ—ଏତେ ଶ୍ରୀମତୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଗିଲା ନାହିଁ; ଶେଷରେ ସେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୋତେ ଅବହେଳା କଲା।" "ଜିଏ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏହି ଅସହ୍ୟ ଭାର ଦୂର କଲେ—ଶତାଧିକ ଦୈତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସେନା—ଏବଂ ତୁମକୁ, ଅସ୍ଥିର ଓ କ୍ଷୀଣ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲେ, ଏବଂ ଯାଦବ ବଂଶକୁ ତାଙ୍କ ମନୋହର ରୂପରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ।" "ତାଙ୍କର ବିରହ କିଏ ସହିପାରିବ? ଯାହାଙ୍କ ନୟନ ଚାହାଣି, ହାସ୍ୟ, ମଧୁର ବାଣୀ ମଧୁମକ୍ଷିକାଙ୍କର ମନ ମଧ୍ୟ ହରି ନେଇଥାଏ—ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ଚରଣ ଧୂଳି ମୋତେ ଉତ୍ସାହିତ କରେ।" ଏପରି ଭୂମି ଓ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଆଳୋଚନା ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍, ମହାମୁନି, ପୂର୍ବ ଦିଗର ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ନମସ୍କାର ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା: "ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଶ୍ରୟ, ସମସ୍ତ ର ମୂଳ, ପରାତ୍ପର, ପରମାତ୍ମା।" "ନମସ୍କାର ଆପଣଙ୍କୁ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ଧାମ, ନିର୍ଗୁଣ, ଅପରିମିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅଚଳ, ଏହି ଜଗତର ନୁହେଁ।" "ନମସ୍କାର କାଳକୁ, କାଳର ମୂଳକୁ, ସମୟର ବିଭାଗର ସାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।