ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ହେ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ତାଙ୍କ ବିଜୟ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କାହିଁକି କଳିକୁ ଧରିଥିଲେ? ସେ ରାଜଚିହ୍ନଧାରୀ ଶୂଦ୍ର କିଏ, ଯିଏ ଗାୟକୁ ପାଦରେ ଆଘାତ କରିଥିଲା? ଯଦି ଏହି ଘଟଣା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ସହ ଯୋଗାଯୋଗ ରଖେ, ଦୟାକରି ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ। ଶୌନକ ଆଉ କହିଲେ—ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଆସ୍ୱାଦନରେ ଲାଗିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ନିର୍ଫଳ କଥାବାର୍ତ୍ତାର କଣ ଅର୍ଥ? ସେଗୁଡ଼ିକ ମାନବ ଜୀବନକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦିଏ। ଏହି ମରଣଶୀଳ ଲୋକମାନେ ଅମରତ୍ୱ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁର ଆକାରରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଋଷି ଶାମୀକ ଏଠାରେ ଆହ୍ୱାନ କରିଛନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି, କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମହାମୁନିମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ। ହେ ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ, ହରିଙ୍କ ଲୀଳାମୃତ ଆସ୍ୱାଦ କର! ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଧୀରେ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ଏବଂ ଅଳ୍ପାୟୁ; ସେମାନଙ୍କ ରାତି ଶୁଏଇଁ କଟେ, ଦିନ ବ୍ୟର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଏଠାରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—କୁରୁଭୂମିରେ ବସିଥିବା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଶୁଣିଲେ ଯେ କଳି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି, ସେ ସାହସୀ ଧନୁର୍ଧରୀ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର କଳା ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ, ସିଂହଧ୍ୱଜା ଉପରେ ଶୋଭିତ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କରି, ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କଲେ। ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଭାରତ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଜୟ କରି, ସେଠାରୁ ଦେୟ ଆଣିଲେ। ସେ ନଗର ଓ ଅରଣ୍ୟ, ଶୁଭ୍ର ନଦୀମାନେ, ଦେବତାସଦୃଶ ପୁରୁଷ ଏବଂ ଅପ୍ସରାସମାନ ମହିଳାମାନେ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଯଶ ଗାଇଯାଉଥିବା ଶୁଣିଲେ—ଯାହାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା। ସେ ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ଯେ କିପରି ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣରୁ ସେ ନିଜେ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଇଚାରା, ତାଙ୍କର କେଶବ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି, ପରୀକ୍ଷିତ୍ ମହାନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଏବଂ ସେଠାର ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଅନେକ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ଦାନ କଲେ। ଏହି ଭାବେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଅନୁରାଗୀ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଇ, ଚାରିଏ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ—ରଥୀ, ସହଚର, ପରିଚାରକ, ବନ୍ଧୁ, ଦୂତ, ସାଥୀ, ଶ୍ରୋତା, ପ୍ରଶଂସକ ଓ ଶିରୋବନ୍ଦନ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ନମନ କରାଇଥିଲେ। ଏଭଳି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ଏହାକୁ ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଧର୍ମ, ଏକ ପାଉଁ ଉପରେ ଚାଲିଥିବା, ଦେଖିଲେ ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଛାୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ଛୁଆଁ ହରାଇଥିବା ଗାୟର ପରି କାନ୍ଦୁଛି। ସେ ପଚାରିଲେ— “ହେ ଶାନ୍ତସ୍୵ରୂପେ, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି କି? ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ କ୍ଷୀଣ ଓ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଉଛ? ମୁଁ ଭିତରେ ତୁମର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛି—ତୁମେ କି ଦୂର ଆତ୍ମୀୟ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ? କିମ୍ବା ତୁମର ଅଙ୍ଗ ହରାଇଛ କି? କିମ୍ବା ତୁମେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ଭକ୍ଷିତ ହେବାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଛ? କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ଯାହାର ଭାଗ ହରାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ? କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିବାରୁ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ? ତୁମେ କି ଅସୁରକ୍ଷିତ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ? କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ବାଣୀ ନଷ୍ଟ ହେବା ପାଇଁ? କିମ୍ବା ଅଧର୍ମୀ ରାଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚ ବଂଶର ଲୋକମାନେ ନିମ୍ନ ହେବା ପାଇଁ? କଳିର ଆଘାତରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶ ଓ ସେମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମେ ଶୋକ କରୁଛ? କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଏଠୁ ସେଠା ଘୁଞ୍ଚୁଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ? କିମ୍ବା, ମା, ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ସ୍ମରଣ କରୁଛ, ଯିଏ ତୁମ ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମ ମୋକ୍ଷ ବିଳମ୍ବ କରିଛନ୍ତି? ମୋତେ କୁହ, ମା, କେଉଁ ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ଏଭଳି କ୍ଷୁବ୍ଧ କରିଛି? ତୁମର ଭାଗ୍ୟ କି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିଲେ, ସେ କ୍ଷୟ ହୋଇଯାଇଛି କି? ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଳ ଦ୍ୱାରା?” ପୃଥିବୀ କହିଲେ—“ହେ ଧର୍ମ, ତୁମେ ଯେଉଁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲ, ସେ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣ; କାରଣ, ତୁମେ ସେଇ ଚାରିଟି ଚରଣ ଧାରଣ କରୁଛ, ଯାହା ଜଗତକୁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, କ୍ଷମା, ବିରକ୍ତି, ସନ୍ତୋଷ, ସାଧୁସ୍ଥିତି, ଶାନ୍ତି, ନିଗ୍ରହ, ତପସ୍ୟା, ସମତା, ଧୈର୍ୟ, ବିରକ୍ତି, ଶିକ୍ଷା— ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ, ଶୂରତ୍ୱ, ପ୍ରଭା, ବଳ, ସ୍ମୃତି, ସ୍୵ାଧୀନତା, ଦକ୍ଷତା, ସୌନ୍ଦର୍ୟ, ଧୈର୍ୟ, ମୃଦୁତା— ସାହସ, ନମ୍ରତା, ସଦାଚାର, ସହିଷ୍ଣୁତା, ପ୍ରଭାବ, ବଳ, ସମୃଦ୍ଧି, ଗଭୀରତା, ଦୃଢତା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, କୀର୍ତ୍ତି, ସମ୍ମାନ, ଅହଂକାର ନାହିଁ— ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ସଦା ତୁମେ ଧାରଣ କରିଛ; ଯେଉଁମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଗୁଣ ତୁମଠାରୁ ଆଶା କରନ୍ତି, କାରଣ ଏମାନେ କେବେ କ୍ଷୟ ହୁଏନାହିଁ। ତେଣୁ, ଏବେ ମୁଁ ଶୋକ କରୁଛି କାରଣ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ନାହିଁ, ଏବଂ କଳିର ପାପ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଯତ୍ନ ହେଉଛି। ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ, ତୁମ ପାଇଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ, ଦେବତା, ପିତୃ, ଋଷି, ସତ୍ପୁରୁଷ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛି। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମାତ୍ର ତାଙ୍କର ଏକ ଚାହିଁ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଏହି ଶ୍ରୀଦେବୀ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ମୀବନ ଛାଡ଼ି, ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କ ପଦଧୂଳିର ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଚିହ୍ନ—ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧ୍ୱଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ—ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲି; ଏଭଳି ମହିମା ପାଇବା ସତ୍ୱେ, ସେମାନେ ମୋତେ ଦୟା କଲେନାହିଁ; ଶେଷରେ ମୋତେ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଅବହେଳା କଲେ।