ପ୍ରଭାସ ତୀରେ ମହାପୁରୁଷ ବିଦୁର ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିବେଶ କରି, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଚେତନାରେ ଏକତା ଲାଗି, ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିଥିଲେ। ସେଇ ସମୟରେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେ ଅନାସକ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି ବୋଲି ଅନୁଭବ କରି, ନିଜର ମନକୁ ସେଇ ପରମ ଶୁଭ ବାସୁଦେବ ଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର କରି, ସେ ସ୍ଥିତିକୁ ଅବଲମ୍ବନ କରିଥିଲେ। ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଉପଖ୍ୟାନ ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣାଯାଏ, ତାହା ପବିତ୍ରତମ ଓ ଶୁଭଦାୟକ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ଦାନ କରେ। ତାପରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ସେଥିଉଁପରେ ପରୀକ୍ଷିତ୍ ମହାଭାଗବତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାନୁଯାୟୀ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଯେପରି କି ଏକ ଉତ୍ତମ ଶିଶୁକୁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ। ସେ ଉତ୍ତରା କନ୍ୟା ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରିପୁଏ ହେଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାରଦ୍ୱତ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ବହୁ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରିଥିଲେ। ଏକଦିନ, ଦିଗ୍ବିଜୟ କାଳରେ, ସେ ବୀର ପରୀକ୍ଷିତ୍ କଳିକୁ ଧରିଥିଲେ, ଯିଏ ରାଜା ବେଶରେ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ ଏବଂ ଗାଈ ଓ ବଳଦକୁ ପାଦରେ ମାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ। ଏଠିରେ ଶୌନକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ରାଜା କଏଁଠି କଳିକୁ ଧରିଥିଲେ? କିଏ ସେ ଶୂଦ୍ର ଯିଏ ରାଜା ପରି ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଗାଈକୁ ପାଦରେ ମାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ? ଯଦି ଏହା କୃଷ୍ଣ କଥା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଛି, ଦୟାକରି କୁହନ୍ତୁ। ଅଥବା, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣାମୃତର ରସ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଫଳହୀନ କଥା କେବଳ ଅମୂଲ୍ୟ ଜୀବନକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ହେ ସୁମଧୁର! ଏହି ଅଳ୍ପଆୟୁ ମାନବମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ଲାଗି ଆଶା କରନ୍ତି, ଏଠି ସେଇ ପ୍ରଭୁ ମୃତ୍ୟୁର ରୂପେ ଶାମିକ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଏଠି ଅଛନ୍ତି, ତେବେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହି ଲାଗି ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ। ହେ ଲୋକମାନେ, ହରିଙ୍କ ଲୀଳାମୃତ ଏଠି ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତୁ! ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଧୀର ନୁହଁନ୍ତି, ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି, ଅଳ୍ପଆୟୁ, ରାତି ଶୁଅରେ ଓ ଦିନ ଅନର୍ଥ କାମରେ ବ୍ୟୟ କରନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ୍ କୁରୁଭୂମିରେ ବସିଥିବାବେଳେ, କଳି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଅଶୁଭ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ସେ ବୀର ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ସେ ନିଜର ସୁସଜ୍ଜିତ ରଥରେ, କଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇ, ସିଂହ ଝଣ୍ଡା ଉଠାଇ, ଚତୁର୍ଦଳ ସେନା ସହିତ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ। ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଭାରତ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭାର ନେଲେ। ସେ ସହର, ଅରଣ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନଦୀ, ଦେବତାସମ ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅପ୍ସରାସମ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଜୟ କଲେ। ତାହା ସହ ଅଭୁତପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ, ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, ଦେବକନ୍ୟା ସମ ନାରୀ ଦେଖିଲେ। ଏଠା ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା। ସେ ନିଜେ କିପରି ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ଓ କେଶବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି, ଏହି ସବୁ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଓ ଶୁଣି ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା, ସେ ଅନେକ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ଦାନ କଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ୍ ଚିତ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣରେ ଅନୁରାଗୀ ଥିଲେ, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଚାଳକ, ସାଙ୍ଗ, ସେବକ, ମିତ୍ର, ଦୂତ ଭାବେ ସେବା କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ବୀରଆସନ ଶେୟାର କରି, ପ୍ରଶଂସା କରି, ନମସ୍କାର କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରଣାମ କରାଇଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ନିତ୍ୟ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରିଥିବା ବେଳେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଯାହା ମୁଁ ଏଠି ତୁମକୁ କହିବି। ଧର୍ମ, ଏକ ପାଦରେ ଚଳି, ଭୂମିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ଛାୟା କ୍ଷୀଣ ହୋଇ, ନିଜ ଶିଶୁଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଗାଈ ପରି କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ପଚାରିଲେ: "ହେ କଳ୍ୟାଣମୟୀ, ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି ତୋତେ? କାହିଁକି ତୁମେ ଏଭଳି କ୍ଷୀଣ ଓ ଶୁଷ୍କ ଦେଖାଯାଉଛ? ମୁଁ ତୁମ ମନରେ ଗଭୀର ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁଛି—ତୁମେ କ'ଣ କୌଣସି ଦୂରସ୍ଥ ଆତ୍ମୀୟ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛ? ତୁମେ ତୁମ ଅଙ୍ଗ ହାରାଇଥିବାକୁ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତୁମକୁ ଭକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ଯାଉଛନ୍ତି ବୋଲି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ହବି ଚୋରାଯାଇଛି, ବର୍ଷା ନ ହେବାରୁ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖିତ, ଏହି ସବୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛ କି? କିମ୍ବା ଅରକ୍ଷିତ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ କୁଠାରୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଣୀରେ ଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦ ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ଉଚ୍ଚ କୁଳ ଅଧର୍ମୀ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅବନତି ପାଇଛି—ଏହି ପାଇଁ ତୁମ ଶୋକ କି? କିମ୍ବା କଳିର କ୍ଷତିରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳ, ତାଙ୍କ ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ରାଷ୍ଟ୍ର, ଜନମାନେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନୀୟ, ଆଶ୍ରୟ, ସ୍ନାନ ଲାଗି ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚିଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି—ଏହି ପାଇଁ ତୁମ ଦୁଃଖ କି? କିମ୍ବା, ହେ ମାତା, ତୁମେ ତାହା ସ୍ମରଣ କରୁଛ, ଯେଉଁ ହରି ତୁମ ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ, ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କ ବିଦାୟ ଦେଖି, ତୁମ ମୋକ୍ଷ ଦେରି ହେଉଛି? ଏହି ସମସ୍ୟାର ମୂଳ କ'ଣ, ମତେ କୁହ; ତୁମ ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ କାଳରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି କି?" ତାପରେ ଭୂମି ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ହେ ଧର୍ମ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଲେ, ସେ ସବୁ ତୁମେ ଜାଣ; କାରଣ ତୁମେ ଏହି ଚାରି ପଦରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ରହିଛି।