ମନର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ; ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସୁକୃତି ଥିଲେ ମାନବ ଭାଗ୍ୟରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ମିଳେ। ଏହି ମହାଗ୍ରନ୍ଥ ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ସଭାରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଦେବତାମାନେ ମଧୁରାମୃତର ଘଡ଼ା ନେଇ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ କହିଲେ, “ଏହି ଅମୃତ ଆମେ ଆଣିଛୁ, ଆମକୁ କୃପାକରି କଥାମୃତ ଦିଅ।” ଏହି ଦେଉଁ-ନେଉଁ ହେବା ପରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ଅମୃତ ପାନ କରିବେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର କଥାମୃତ ପାନ କରିବା। କିଏଁ ଅମୃତ, କିଏଁ କଥା, କିଏଁ ଗ୍ଲାସ, କିଏଁ ମହାମଣି? ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ବ୍ରହ୍ମରାତ (ଶୁକଦେବ) ଦେବତାଙ୍କୁ ହସି ଉପହାସ କଲେ। ସେ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତିଶୂନ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ କଥାମୃତ ଦେଲେ ନାହିଁ; ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ କଥା ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ବି ଦୁର୍ଲଭ। ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜାଙ୍କର ମୋକ୍ଷ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସତ୍ୟଲୋକରେ ତାଲା ଚାଲି, ଅଜନ୍ମା (ବ୍ରହ୍ମା) ମୋକ୍ଷର ଉପାୟକୁ ତୁଳନା କଲେ। ଅନ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥମାନେ ତୁଳନାରେ ଅଳ୍ପ, ଏହି ଭାଗବତ ଗମ୍ଭୀରତାରେ ମହାନ; ଏହି ଦେଖି ସମସ୍ତ ଋଷିମୁନି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଭାଗବତକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ମନେ କଲେ, କାରଣ କଳିଯୁଗରେ କେବଳ ପଢ଼ିବା କିମ୍ବା ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତକୁ ସାତ ଦିନରେ ଶୁଣିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ କରୁଣାମୟ ସନକାଦି ଏହି କଥାକୁ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଥିଲେ। ଯଦ୍ୟପି ଏହି କଥା ଦିବ୍ୟ ମୁନିଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତ ଦିନରେ କିପରି ଶୁଣିବା ଯାଞ୍ଚ କରିଥିଲେ କୁମାରମାନେ। ତେବେ ଶୌନକ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ, “ଏ ନାରଦ, ଯିଏ ସଂସାରୀ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସଦା ଚଳିତ, ସେ କିପରି ଏଠାରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ କିମ୍ବା ସ୍ନେହ ଅନୁଭବ କଲେ?” ସୂତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଏଠାରେ ଏହି ଭକ୍ତିମୟ କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁକଦେବ ମୋତେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ମାନି କହିଥିଲେ।” କେତେବେଳେ ଏକଥି ଘଟିଥିଲା: ବିଶାଳା ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଚାରିଜଣ ଶୁଦ୍ଧ ମୁନି ମିଳି ଧାର୍ମିକ ସଙ୍ଗ ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ, ଏଠାରେ ସେମାନେ ନାରଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। କୁମାରମାନେ ପଚାରିଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମୁହଁ କାହିଁକି ଅବନତ? ମନ ଅଶାନ୍ତ କାହିଁକି? କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ଏପରି ଅନାସକ୍ତ ମନିଷ୍ୟ ପାଇଁ ଏପରି ଦୁଃଖ ଅନୁଚିତ; କାହିଁକି ଏପରି ଅବସ୍ଥା?” ନାରଦ କହିଲେ, “ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଭଲ ଭାବିଥିଲି, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ, ଗୋଦାବରୀ ଦେଖିଛି। ହରିକ୍ଷେତ୍ର, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଶ୍ରୀରଙ୍ଗ, ସେତୁବନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଘୁଞ୍ଚିଛି। କିନ୍ତୁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନକୁ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲା ନାହିଁ; ବର୍ତ୍ତମାନ ପୃଥିବୀ କଳିଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ। ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ଶୁଦ୍ଧି, ଦୟା, ଦାନ—ଏହା କିଛି ଅଛି ନାହିଁ; ଅଭାଗା ଲୋକେ କେବଳ ପେଟ ପୁରିବା ପାଇଁ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ମିଛ କଥା କହୁଛନ୍ତି। ଲୋକେ ମନ୍ଦ, ଅବୁଦ୍ଧି, ଅଭାଗା ଏବଂ ଦୁଃଖିତ; ଭଲ ଲୋକ ଅତି କମ୍, ଚାଲାକିରେ ଲିନ୍, ତ୍ୟାଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଘର ଚାଲାନ୍ତି। ଘରେ ଯୁବତୀମାନେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଦେଉତା ଦାମାଦ୍ମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି, ଧନଲୋଭରେ ଝିଅମାନେ ବିକ୍ରି ହେଉଛନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ-ସ୍ତ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ବିରୋଧ। ବିଦେଶୀମାନେ ଆଶ୍ରମ ଓ ତୀର୍ଥ ଅଟକାଇଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦେବମନ୍ଦିର ଧ୍ୱଂସ କରିଛନ୍ତି। ଯୋଗୀ, ସିଦ୍ଧ, ଜ୍ଞାନୀ, ଶିଳ୍ପୀ କିଛି ନାହିଁ; କଳିର ଅଗ୍ନିରେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜଳିଗଲା। ଗ୍ରାମ ଚୋରମାନେ ଭରିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଆଘାତ ପାଉଛନ୍ତି, ଯୁବତୀମାନେ ଅସମ୍ଭ୍ରମରେ ଚଳିଛନ୍ତି। ଏପରି କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ଟତା ଦେଖି, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରିଲି; ଏପରି ଏକ ଦିନ ଯମୁନା ତଟରେ ଆସିଲି, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲୀଳା ଘଟିଥିଲା। ସେଠାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି—ଏହା ଶୁଣ, ମହାମୁନିମାନେ: ଏକ ଯୁବତୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନେ ବସିଥିଲା। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦୁଇଜଣ ବୃଦ୍ଧ ପଡ଼ିଥିଲେ, ଶ୍ୱାସ ଦୁର୍ବଳ, ଅଚେତନ; ସେ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରି, ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଆଉ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ଅନ୍ତର୍ବେଦନାରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ସେ ଦଶ ଦିଗରେ ନିଜ ରକ୍ଷକ ପାଇଁ ଦେଖୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଶତଶଃ ଯୁବତୀମାନେ ପଂଖା ମାଡ଼ୁଥିଲେ, ପୁନଃପୁନଃ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦୂରରୁ ଦେଖି, ମୁଁ କୁତୁହଳରେ ନିକଟକୁ ଗଲି; ମୋତେ ଦେଖି, ସେ ଯୁବତୀ ଉଠି, ଅସ୍ଥିର ହୋଇ କହିଲେ, “ହେ ମୁନି, ଦୟାକରି ଏଠାରେ ଅଳ୍ପ ରୁହନ୍ତୁ, ମୋ ଚିନ୍ତା ଦୂର କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ଆପଣଙ୍କ ଅନେକ କଥାରେ ଦୁଃଖ ଦୂରିତି ହୁଏ; ମହାଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ମିଳେ।” ମୁଁ ପଚାରିଲି, “ତୁମେ କିଏ? ଏହି ଦୁଇଜଣ କିଏ? ଏହି କମଳନୟନା ଯୁବତୀମାନେ କିଏ? ମୋତେ ସଠିକ୍ କହ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ଦୁଃଖର କାରଣ କ’ଣ?” ସେ ଯୁବତୀ କହିଲେ, “ମୋ ନାମ ଭକ୍ତି; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋର ପୁଅ—ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ବୟସରେ ବୃଦ୍ଧ, କାଳର ପ୍ରଭାବରେ କ୍ଳାନ୍ତ। ଏହିମାନେ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ଆଣି, ମୋତେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେବା କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର କୌଣସି ମଙ୍ଗଳ ହେଲା ନାହିଁ। ଏବେ ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ, ହେ ତପସ୍ବୀ, ମୋର କଥା; ଏହି ଘଟଣା ଜଣାଶୁଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ। ମୁଁ ଦ୍ରାବିଡରେ ଜନ୍ମିଲି, କର୍ଣ୍ଣାଟକରେ ବଢ଼ିଲି, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁର୍ଜରର କିଛି ସ୍ଥାନରେ ବୃଦ୍ଧ ହେଲି। ସେଠି କଳିର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ନାସ୍ତିକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମିତ ହୋଇ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲି; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁର୍ବଳ ରହିଲି ଏହି ପୁଅମାନଙ୍କ ସହ। ପୁନଃ ବୃନ୍ଦାବନକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁଁ ଯୁବତୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଧାରଣ କଲି। କିନ୍ତୁ ଏଠି ମୋର ଦୁଇଜଣ ପୁଅ ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛି।