ପାଣ୍ଡବ ମହାରାଜ ମହାପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବାର୍କ ପିନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ରଖି, ଜଟା ଗୁଛି ହେଉଥିଲେ; ଉପବାସ କରୁଥିବା ଏବଂ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିବାକୁ ଅପାର୍ଥିବ, ପ୍ରମାଦିତ କିମ୍ବା ଭୂତ-ପିଡିତ ଲୋକ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କର ସ୍ବରୂପ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। ସମସ୍ତ ଜିନିଷରୁ ଅସଙ୍ଗ ହୋଇ, ଶ୍ରବଣ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଏକ ଅନ୍ଧା ବ୍ୟକ୍ତି ଭଳି, ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ—ଏହି ପଥ ଆଗରୁ ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ଚାଲିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଲଗାଇ, ସେ ଏହି ଦେହରେ ଫେରିବା ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ, କାରଣ ଏହି ଭୂମିରେ କଳି ଦୂଷ୍ଟ ଦୀଘା ହୋଇ ପ୍ରବେଶ କରିଛି। ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆତ୍ମର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ବୁଝି, ମନକୁ ବୈକୁଣ୍ଠର ଲୋଟସ ଚରଣ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଲଗାଇଦେଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଏବଂ ପରିଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ସେମାନେ ମନକୁ କେବଳ ପରମ ନାରାୟଣ ଉପରେ ନିଶ୍ଚଳ କରିଦେଲେ। ଏହିପରି ସ୍ଥିତି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ଏହି ପ୍ରାପ୍ତି କେବଳ ପରିଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ପାଇଁ; ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧତାରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସା ତୀରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣ ଉପରେ ଲଗାଇ, ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ ଚିତ୍ତରେ ଏକତା ଆଣି, ନିଜ ଲୋକକୁ ଯାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କ ପତିମାନଙ୍କ ଅସଙ୍ଗତା ଦେଖି, ମନକୁ କେବଳ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ଉପରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ସେମାନଙ୍କ ପରମ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଯେଉଁମାନେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଏହି ମହାପ୍ରସ୍ଥାନର କଥା ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଶୁଣିଥାନ୍ତି, ଏହି କଥା ଅତି ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ଦାୟକ; ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଏବଂ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ, ଯିଏ ମହାଭକ୍ତ, ସେ ଭୂମିକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାନୁସାରେ ଶାସନ କଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀ ଉପଦେଷ୍ଟାମାନେ ଜନ୍ମ ନିଆ ଶିଶୁକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଉତ୍ତରାର କନ୍ୟା ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରି ଜଣ ପୁଅ ପାଇଲେ। ପରୀକ୍ଷିତ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାରଦ୍ୱତ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୋଇଥିଲେ; ସେଠି ଦାନ ବହୁତ ଦେଲେ। ଏକ ଦିନ, ଦିଗ୍ବିଜୟ କରିବା ସମୟରେ, ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କଳିଙ୍କୁ ଧରିଲେ—କଳି ଏକ ରାଜାର ଭେଷ ନେଇ, କିନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗାଁ ଓ ଏକ ବଳିକୁ ମାରୁଥିଲେ। ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: କିଏ ଏହି କଳି, ଯିଏ ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ ଧରାଗଲେ? ଏହି ଶୂଦ୍ର କିଏ, ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଧରି, ଗାଁକୁ ମାରିଥିଲେ? ଦୟାକରି କହ, ଯଦି ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ। ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣର ଅମୃତ ଆସ୍ବାଦନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାୟୋଜନହୀନ ଅନ୍ୟ କଥାରେ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଲୋକରେ ଅପରିମିତ ଜୀବନ ଚାହୁଁଥିବା ଅଳ୍ପ ଆୟୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ, ମୃତ୍ୟୁ ତରୁଣ ଭାବେ ଏଠାରେ ଆମନ୍ତ୍ରିତ; ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ରହିଲେ, କେହି ମରିନାହାନ୍ତି, ଏହି ଲୋକରେ ହରିଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଅମୃତ ପିଇଯାଉ। ଏହି ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ, ନିର୍ବୁଦ୍ଧି, ମନ୍ଦ ଗତି; ରାତି ଶୁଇ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ଦିନ ଅନ୍ୟଥା କାମରେ ଅପବ୍ୟୟ କରନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ, କୁରୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବା, କଳିର ପ୍ରବେଶ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ। ସେ ନୀଳ ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଇଥିବା, ସିଂହ ଧ୍ୱଜ ଲାଗିଥିବା ସଜିଥିବା ରଥରେ ଚଢି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ସହିତ ଦିଗ୍ବିଜୟକୁ ନିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଭାରତ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନ ନେଲେ। ସେ ନଗର ଓ ଜଙ୍ଗଲ, ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଦେବମାନେ ଭଳି ମନୁଷ୍ୟ, ରମଣୀୟ ନାରୀ ଦେଖିଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ଏଠାରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ, ଅପୂର୍ବ ଗୃହ, ଦେବଙ୍ଗନା ଭଳି ନାରୀ ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୁଣିଲେ। ତାଙ୍କ ନିଜ ଜୀବନର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣରୁ ଉଦ୍ଧାର ଓ ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସନ୍ଧିବନ୍ଧନ ଶୁଣିଲେ। ଏହି ଦେଶମାନେ ପ୍ରତି ଖୁସି ହୋଇ, ପରୀକ୍ଷିତ ତାଙ୍କୁ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଦାନ କଲେ। ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଚରଣରେ ଭକ୍ତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ପ୍ରେମ ଦେଇ, ରଥୀ, ସାଥୀ, ଦୂତ, ମିତ୍ର, ସେବକ ଭଳି କାମ କରି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଶୌର୍ୟ ଆସନ ଅଂଶୀ, ପ୍ରଶଂସା ଓ ନମନ କରି, ଏହିପରି ବ୍ୟବହାର କରି, ଜଗତକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦେ ନମନ କରାଇଥିଲେ। ଏପରି ଦିନକୁ ଦିନ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରିବା ସମୟରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଏଠାରେ ଘଟିଲା—ମୁଁ ଏହାକୁ କହିବି। ଧର୍ମ, ଏକ ପାଦରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ଛାୟା କମିଯାଇଛି, ଏକ ଫାଟିଯାଇଥିବା ଗାଁ ଭଳି, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ; ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମାତା, ତୁମେ କେମିତି ଅଛ? କାହିଁକି ତୁମେ ଏପରି ଶୋକାକୁଳ ଦେଖାଯାଉଛ? ମୁଁ ଏକ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଦୁଃଖ ଦେଖୁଛି—ତୁମେ କି ଦୂରର ଆତ୍ମୀୟ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଛ? କିମ୍ବା ନିଜ ଅଙ୍ଗ ହରାଇବା ପାଇଁ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ତୁମକୁ ଭକ୍ଷିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଅଂଶ ଚୋରାଯାଇଥିବା ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ମେଘ ଦେଇନଥିବାରୁ ଦୁଃଖିତ?" "କିମ୍ବା ଅନସୁରକ୍ଷିତ ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାୟରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି; କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଶବ୍ଦର ଅନୁଷ୍ଠାନ କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଛନ୍ତି; କିମ୍ବା ଧର୍ମବିହୀନ ରାଜାମାନେ ଉଚ୍ଚ ବଂଶକୁ ଅବନତ କରିଛନ୍ତି?" "କିମ୍ବା କଳି ଦ୍ୱାରା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ସେମାନେ ନଷ୍ଟ କରିଥିବା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଲୋକମାନେ ଖାଦ୍ୟ, ପାନ, ଆଶ୍ରୟ, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ହେଉଥିବା ଦୁଃଖ ପାଇଁ କାନ୍ଦୁଛ?