ମଥୁରାରେ, ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୂରସେନ ଜନପଦରେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ପରେ, ନିୟମାନୁସାରେ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରି, ଭଗବାନ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ, ବନ୍ଧୁ-ବାନ୍ଧବ, ଅନୁୟାୟୀ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତିକୁ ଛାଡି, ସମସ୍ତ ଅସକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ମନରେ, ମନକୁ ପ୍ରାଣରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ, ଆଉ ବାହାରୁଅଁଶକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସେ ବିଲୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ପରସ୍ପରରେ ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକତ୍ୱରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସେ ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଚର୍ମବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଉପବାସରେ ରହି, ଜଟା ବାନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ରଖି, ସେ ମୂଢ଼, ପାଗଳ ବା ପିଶାଚ ପ୍ରାୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରତି ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, କାନ ନଥିବା ପ୍ରାୟ ଅନୁଭବ କରି, ସେ ଉତ୍ତର ପଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବ ସଦ୍ଗୁରୁମାନେ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ହୃଦୟରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯାହାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ସେଠିକୁ ପଛୁଆ କଲେ, କାରଣ କଳି ଯେଉଁଠି ଅଧର୍ମର ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆତ୍ମାର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଜାଣି, ମନକୁ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଭଗବାନଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦପଦ୍ମରେ ନିଷ୍ଠା କଲେ। ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ସେମାନେ ମନକୁ କେବଳ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କ ଧାମରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ସ୍ଥିର କଲେ। ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ପଦକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ସହ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରି, ତାଙ୍କର ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କର ପତିମାନଙ୍କ ଭୈରାଗ୍ୟ ଦେଖି, ମନକୁ କେବଳ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ନିଷ୍ଠା କଲେ ଏବଂ ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିରହ ଗାଥା ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣାଯାଏ, ତାହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବିତ୍ର ଏବଂ ମଙ୍ଗଳକର, ଏହି ଗାଥା ଶୁଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ହରିଭକ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତାପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ପରୀକ୍ଷିତ୍ ମହାଭାଗବତ ରାଜା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ଜନ୍ମରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିଶୁକୁ ଗୁରୁମାନେ ପଥପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ସେ ଉତ୍ତରାର ଝିଅ ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରି ପୁଅ ପାଇଥିଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶାରଦ୍ୱତ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲେ। ଏକଥର, ଦିଗ୍ବିଜୟ କାଳରେ, ସେ ଦେଖିଲେ କଳି ଏକ ରାଜାର ଭେଷ ଧରି, କିନ୍ତୁ ମୂଳତଃ ଏକ ଶୂଦ୍ର, ଗୋମାତା ଓ ବୃଷଭକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ପିଟୁଛି। ଏଠାରେ ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ରାଜା କିଏ ଏହି କଳିକୁ ଧରିଥିଲେ? ଏହି ଶୂଦ୍ର କିଏ ଥିଲେ? ଏହି କଥା କୃଷ୍ଣ ଚରିତ୍ର ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ କି? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ଏହି ଭଗବତପଦପଦ୍ମ ରସ ଚାଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଅନର୍ଥକ କଥା କ’ଣ କାମର? ମଣିଷ ଦେହ ଅବସ୍ଥାରେ ଅମୃତତ୍ୱ ଚାହେଁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱୟଂ ଏଠି ମହାମୁନି ଶାମୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରିତ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଏଠି ଅଛନ୍ତି, କେହି ମରନ୍ତି ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁନିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ। ହରିଙ୍କ ଲୀଳାମୃତର ରସ ଏହି ମଣିଷ ଲୋକରେ ପିଆଯାଉ। ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଅଳସ, ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧି, ଅଳ୍ପାୟୁ; ରାତି ଶୁଅ ଏବଂ ଦିନ ଅନର୍ଥକ କାମରେ କଟାଉଛନ୍ତି। ସୂତ କହିଲେ—ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା କୁରୁଦେଶରେ ରହୁଥିବାବେଳେ, କଳି ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଅସୁନ୍ଦର ଖବର ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଶୋଭାଯୁକ୍ତ, କଳା ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗିତ ରଥରେ ବସି, ସେନା, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ, ପଦାତି ସହ ଦିଗ୍ବିଜୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବାହାରିଲେ। ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଭାରତ, ଉତ୍ତରକୁରୁ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦାଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ନଗର, ଅରଣ୍ୟ, ପବିତ୍ର ଜଳ ଥିବା ନଦୀ, ଦେବତାପ୍ରାୟ ମଣିଷ ଓ ଦେବାଙ୍ଗନା ପ୍ରତି ଅପୂର୍ବ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ। ଏଠିଏଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଗୀତ ଶୁଣିଲେ, ଯେଉଁଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ। ତାଙ୍କ ବାଳ୍ୟ କାଳରେ ଅଶ୍ୱଥାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣ ରୁ ତାଙ୍କୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା, ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭାଇଚାରା, ତାଙ୍କର କେଶବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲେ। ସେ ଖୁସି ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ପ୍ରଶସ୍ତ କରି, ପ୍ରଜାମାନେକୁ ଧନ, ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଦାନ କଲେ। ରାଜା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ରଖି, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଚାରିଦିନ ସେବା କରୁଥିଲେ—ରଥୀ, ସାଥୀ, ସେବକ, ବନ୍ଧୁ, ଦୂତ, ଯୁଦ୍ଧରେ ସହଭାଗୀ, ପଛୁଆ, ପ୍ରଶଂସକ ଓ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣ ପାଖରେ ନମାଇଥିଲେ। ଏଭଳି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୂରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା—ମୁଁ ଏହା କହୁଛି, ଶୁଣନ୍ତୁ। ଧର୍ମ ଏକ ପାଦରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ଛାୟା ହୀନ ଗାଈ ପ୍ରାୟ ଦୁଃଖିତ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ଶାନ୍ତ ମାତୃଭୂମି, ତୁମେ କିଏଁ ଏପରି ମୁଝିଗଲା ଓ ଦୁଃଖିତ? ତୁମ ଅନ୍ତରରେ କି ଦୁଃଖ ଅଛି? କି ଦୂରସ୍ଥ ବନ୍ଧୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛ? କିମ୍ବା ତୁମ ଅଙ୍ଗ ହାରାଇଛ? କିମ୍ବା ଅସୁରମାନେ ତୁମକୁ ଦଳିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ହରାଇଛନ୍ତି? କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ର ବର୍ଷା ଦେଉ ନାହାଁତି? କିମ୍ବା ନାରୀ ଓ ଶିଶୁମାନେ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଦୁଃଖିତ? କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମର ମୂଲ୍ୟ ହରାଇଛନ୍ତି?