ମୁକୁନ୍ଦ, ଭଗ୍ୟଶାଳୀ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେହ ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କଳି, ଅଧର୍ମର କାରଣ, ଜେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଜାଗୃତ ହୋଇନଥିଲା ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବିବେକଶୀଳ ରାଜା, ସେହି କଳିର ଆଗମନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖିଲେ—ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ପରିବାର ଓ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟାବାଦ ଓ ହିଂସା ବଢ଼ିଯାଉଛି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ବିରକ୍ତ ହେଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ନିଜ ପଉତା, ଗୁଣ ଓ ଶିଷ୍ଟଚାରରେ ସମାନ, ପୃଥିବୀର ଉପରେ ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ। ମଥୁରାରେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଶୂରସେନମାନେଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କରି ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ବିଧିବତ କ୍ରିୟା କରି, ସେ ପାବନ ଅଗ୍ନିକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ, ବାନ୍ଧବ, ଅନୁଯାୟୀ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମ୍ପୃକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ ଛିନ୍ଦିଦେଲେ। ନିଜ କଥାକୁ ମନରେ, ମନକୁ ଶ୍ୱାସରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ, ନିଷ୍କାସ ଶ୍ୱାସକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସେ ବିଲୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ପରସ୍ପରରେ ଏବଂ ଏକତ୍ୱରେ ଲୟ କରି, ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅର୍ପିତ କଲେ। ଚୀର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଉପବାସରେ ରହି, ଜଟା ବାନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ରଖି, ସେ ମୂଢ଼, ପ୍ରମାତ୍ତ, ବା ପିଶାଚଗ୍ରସ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ସେ ଏକ ଅନାସକ୍ତ, ଶ୍ରବଣ ଶକ୍ତି ନଥିବା ଭଳି ଚୁପ୍ଚାପ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେପରି ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ପୂର୍ବରୁ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ଯାହାଠାରୁ ପୁନଃ ଫେରିବା ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ତାଙ୍କ ପଛପଛ ଚାଲିଗଲେ, କାରଣ କଳି, ଅଧର୍ମର ବନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନିଷ୍ଠାରେ ପୂରଣ କରି, ଆତ୍ମାର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଜାଣି, ମନକୁ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦପଦ୍ମରେ ଅର୍ପିତ କଲେ। ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରମ ଧାମକୁ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସକ୍ତ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ଲୋକ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସ ତୀରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ଏକତ୍ୱ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ସହ ଏକତ୍ୱ ଅନୁଭବ କରି ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ନିଜ ପତିମାନଙ୍କ ବିରକ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, ମନକୁ କେବଳ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଯେ କେହି ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିରାଟ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଗାଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଶୁଦ୍ଧିକର, ମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ ହରିଭକ୍ତି ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ଦେଇଥାଏ। ତାପରେ ସୂତ ଉପାଖ୍ୟାନ କଲେ: ପରିକ୍ଷିତ, ମହାଭକ୍ତ, ଆଗ୍ରଣୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଭୂମିରେ ରାଜ୍ୟ କଲେ, ଯେପରି ଦକ୍ଷ ଅଧ୍ୟାପକ ନବ ଶିଶୁଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାନ୍ତି। ସେ ଉତ୍ତରାଙ୍କ କନ୍ୟା ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ ଓ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରି ପୁଅ ହେଲେ। ସେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଅପାର ଦାନ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ, ଏବଂ ସାରଦ୍ୱତ ପ୍ରଧାନ ରୁପେ ଥିଲେ। ଏକଦିନ, ଦିଗ୍ବିଜୟ ଅଭିଯାନରେ, ସେ ଦେଖିଲେ କଳି, ରାଜା ଭାବରେ ବେଶ ଧରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଶୂଦ୍ର, ଗାଈ ଓ ବୃଷଭକୁ ଚାପା ମାଡ଼ୁଥିଲେ। ଏହା ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ। ଏଠିରେ ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ ରାଜା କଳିକୁ କାହିଁକି ଧରିଲେ? ସେ ଶୂଦ୍ର କିଏ, ଯିଏ ରାଜା ଭାବରେ ଚିହ୍ନ ଧରି ଗାଈକୁ ଚାପା ମାଡ଼ୁଥିଲା? ଏହି ଉପଖ୍ୟାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ହେଲେ ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ଅଥବା, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦପଦ୍ମର ଅମୃତ ରସ ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଅର୍ଥହୀନ କଥାର କଣ ଦରକାର, ଯାହା କେବଳ ଜୀବନର ସମୟ ନଷ୍ଟ କରେ? ହେ ମୃଦୁଭାଷୀ, ଏହି ଅଳ୍ପାୟୁ ମାନବମାନେ ଅମୃତତ୍ୱ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ମୃତ୍ୟୁ ରୂପେ ଏଠାରେ ଋଷି ଶାମୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଡାକିଛନ୍ତି। ହେ ଭଗବତ୍ କଥାର ରସିକ, ଏହି ମାନବଲୋକରେ ହରିଙ୍କ ଲୀଳାମୃତ ପିଇଅନ୍ତୁ! ଏହି କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଧୀର, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ଅଳ୍ପାୟୁ; ରାତି ଶୟନ ଓ ଦିନ ଅର୍ଥହୀନ କାର୍ଯ୍ୟରେ କଟାଏ। ସୂତ କହିଲେ: ପରିକ୍ଷିତ, କୁରୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବାବେଳେ, କଳି ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଅସୁଖବର ଶୁଣି, ସେ ସାହସିକ ଧନୁର୍ଧର ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ସେ ଅଳଙ୍କୃତ ରଥ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ୟାମ ଘୋଡ଼ା, ସିଂହ ଧ୍ୱଜା, ଏବଂ ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହିତ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ନିକ୍ଷେପ କଲେ। ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଭାରତ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଜୟ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଦଣ୍ଡ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ନଗର, ଅରଣ୍ୟ, ନିର୍ମଳ ଜଳ ନଦୀ, ଦେବସଦୃଶ ପୁରୁଷ, ଚରୁ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ଏଠାରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ, ଶୋଭାମୟ ଗୃହ, ଦେବଙ୍ଗନା ସଦୃଶ ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଓ ଅନ୍ୟଠାରେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ମହାନ ଶୌର୍ୟର ଗୀତ ଶୁଣିଲେ, ଯାହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା। ସେ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ ଯେ କିପରି ଅଶ୍ୱଥ୍ଥାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିବାଣରୁ ସେ ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେମିତି ପ୍ରେମ ଓ କେଶବ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିଲା। ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ବିସ୍ତୃତ, ଅଧିକ ଧନ, ଅମ୍ବର ଓ ମାଳା ଦେଲେ।