ଏହି ଭାବଗମ୍ଭୀର ସମୟରେ, ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଏପରି ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ଏକ କାଁଟାକୁ ଅନ୍ୟ କାଁଟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତାରି, ଦୁହିଁକୁ ବି ଛାଡ଼ି ଦିଏ। ଯେପରି ଜଣେ ନଟ ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ପୁନି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେଇପରି ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ଶୁଭ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରୁ କଳି, ଅଧର୍ମର କାରଣ, ତାଙ୍କ ଜାଗୃତ ହୋଇନଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ୟୁଧିଷ୍ଠିର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ନୀତିବାନ୍, ସେ ନିଜ ସ୍ୱନ୍ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ପରିବାର ଓ ନିଜ ମନରେ କଳିର ପ୍ରଭାବ—ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ହିଂସା ଆଦି ଦେଖି, ବିଦାୟ ନେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ନାତିଁକୁ, ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ଶିଳ୍ପରେ ସମାନ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ଭୂମଣ୍ଡଳର ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ମଥୁରାରେ, ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଶୂରସେନମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ଉଚିତ କ୍ରିୟାନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଆତ୍ମାନ୍ତରେ ଅଗ୍ନିକୁ ପାନ କଲେ। ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି—ସନ୍ତାନ, ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ, ଧନ-ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡ଼ି, ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାରକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ ଛିନ୍ଦିଦେଲେ। ନିଜ କଥାକୁ ମନରେ, ମନକୁ ପ୍ରାଣରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ, ବାହାରୁଥିବା ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସେ ବିଲୟର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ପ୍ରତିଏକରେ ଏବଂ ପରେ ଏକତ୍ୱରେ ଅର୍ପଣ କରି, ମହାମୁନି ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମାରେ, ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଉପବାସ କରି, ଜଟା ବାନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ରଖି, ସେ ମୁଢ଼, ମତ୍ତ, ବା ପିଶାଚଗ୍ରସ୍ତ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଅସଙ୍ଗ ହୋଇ, କାନ ନ ଦେଇ, ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ ଯେପରି ଉତ୍ତର ପଥକୁ ଗଲେ, ସେପରି ସେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତର ପଥକୁ ଗଲେ, ହୃଦୟରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଯାହାରୁ ପୁନଃ ଫେରି ଆସିବା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, କାରଣ କଳି, ଅଧର୍ମର ବନ୍ଧୁ, ପୃଥିବୀର ଲୋକମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂରଣ କରି, ଆତ୍ମାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଜାଣି, ମନକୁ ଭଗବାନ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଅବିଚଳ ଭାବେ ଲଗାଇଲେ। ଶୁଦ୍ଧ ଧୀ ଓ ଅଚଳ ଭକ୍ତିରେ, ସେମାନେ ମନକୁ କେବଳ ନାରାୟଣଙ୍କ ପରମ ଧାମରେ ନିଶ୍ଚଳ କଲେ। ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ପଦବୀକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମଳରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ପାଇପାରେ। ବିଦୁର ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭାସ ତୀରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ଏକୀଭୂତ କରି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସହ ଏକତା ଅନୁଭବ କରି, ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେ ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ, ତାଙ୍କର ପତିମାନଙ୍କର ବିରକ୍ତି ଅନୁଭବ କରି, ମନକୁ କେବଳ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବ, ମାଧବଙ୍କୁ ନିବେଦିତ କଲେ ଓ ସେହି ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯିଏ ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ମଙ୍ଗଳଦାୟକ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଗାଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିପରେ, ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ, ମହାଭାଗବତ, ମୁଖ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶାନୁସାରେ, ଯେପରି ଜଣେ ଶିଶୁକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଅଭିଭାବକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରନ୍ତି, ସେପରି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କଲେ। ସେ ଉତ୍ତରାଙ୍କର କନ୍ୟା ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରିପୁତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଗଙ୍ଗାତଟରେ ସେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅନେକ ଦାନ ଦେଲେ, ଶାରଦ୍ୱତ ତାଙ୍କର ଋତ୍ବିକ୍ ଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏକଥର, ଦିଗ୍ବିଜୟ କାଳରେ, ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କଳିଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ, ଯିଏ ରାଜାର ବେଶ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରକୃତରେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ଗୋ ଓ ବୃଷଭକୁ ପାଦରେ ମାରୁଥିଲେ। ଏହିଠାରେ ଶୌନକ ମୁନି ପଚାରିଲେ: ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ ରାଜା କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କଳିଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ? ଏହି ଶୂଦ୍ର କିଏ, ଯିଏ ରାଜା ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ପାଦରେ ଗୋକୁ ମାରୁଥିଲେ? ଏହା କୃଷ୍ଣ ଚରିତ୍ର ସହ ଯଦି ସମ୍ପୃକ୍ତ ଅଟେ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। କିମ୍ବା, ଯିଏ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ରସରେ ଆସକ୍ତ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଫଳହୀନ କଥାର କଣ ଉପଯୋଗ? ସେଗୁଡ଼ିକ ମାନବ ଜୀବନକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରେ। ହେ ସୁମୃଦୁ, ଅମରତ୍ୱ ଆଶା କରୁଥିବା ଛୋଟ ଆୟୁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଭଗବାନ ମୃତ୍ୟୁ ରୂପେ, ଋଷି ଶାମୀକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଆହ୍ୱାନିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୃତ୍ୟୁ ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି, କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମହାମୁନିମାନେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଡାକିଥିଲେ। ଓ, ଏ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ହରିଙ୍କ ଲୀଳାମୃତର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ ହେଉ! ଏହି ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ମନ୍ଦ, ଅବିବେକୀ, ଛୋଟ ଆୟୁର ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ରାତି ନିଦ୍ରାରେ, ଦିନ ବ୍ୟର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟରେ କଟୁଛି। ସୂତ ମୁନି କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ, କୁରୁ ଭୂମିରେ ବସିଥିବାବେଳେ, କଳି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ସେ ଶୂରବୀର ଧନୁଷ ଧରିଲେ। ତାଙ୍କର ଶ୍ୟାମ ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିତ, ସିଂହଧ୍ୱଜ ଥିବା ଶୋଭାମୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଚତୁରଙ୍ଗିଣୀ ସେନା ସହ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଭାରତ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଶ ଜିତି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଭାରସ୍ୱାମୀ ନେଲେ। ସେ ସହର, ଅରଣ୍ୟ, ପବିତ୍ର ନଦୀ, ଦେବତାସଦୃଶ ପୁରୁଷ ଓ ରମଣୀମାନେ ସହିତ ଜୟ କଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ, ଅପୂର୍ବ ନିବାସ ଓ ଦେବକନ୍ୟା ସଦୃଶ ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏଠାରେ ଓ ଅନ୍ୟଏଠାରେ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ଗାଥା ଶୁଣିଲେ। ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଅଶ୍ୱଠାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିଆସ୍ତ୍ରରୁ କିପରି ରକ୍ଷା କରାଯାଇଥିଲା, ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ କେମିତି କେଶବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ, ଏହି ସବୁ ଗାଥା ଶୁଣିଲେ।