ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଠାରୁ ଯଦୁବଂଶର ନାଶ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଦାୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ପରେ, ପୃଥା ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଠାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଲେ। ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ଯେଁଉଁ ଭୂମିର ଭାର ଦୂର କରିଥିଲେ, ସେ ଅଜନ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯେପରିକି ଜଣେ ଗୋଟିଏ କଣ୍ଟକୁ ଅନ୍ୟ କଣ୍ଟକ ଦ୍ୱାରା ଉପଡ଼ି ଦୁଇଟିକୁ ଦୁରେ ଫେଲିଦିଏ। ଏହି ଦେହକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ସମୟରେ, ଏକ ନାଟକର ଅଭିନେତା ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଭିନୟ ଫର୍ମ ନେଇଛି ଏବଂ ପରେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏହିପରି ଭୂମିର ଭାର ଦୂର କରିଥିବା ପ୍ରଭୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ନିଜ ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେହ ସହିତ ଏହି ଭୂମିରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ, ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କଳି, ଅଧର୍ମର ମୂଳ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଯେଁଉଁ ଚିତ୍ତ ଜାଗୃତ ନୁହେଁ, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିଲା। ୟୁଧିଷ୍ଠିର, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ବିବେକୀ, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ଗୃହ ଓ ନିଜ ଉପରେ କଳିର ଆଗମନ ଦେଖିଲେ—ଏହା ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା ଓ ହିଂସାର ଆକାର ନେଇ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିଲା, ତେଣୁ ସେ ବିଦାୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ନାତି, ଗୁଣ ଓ ଶିଳ୍ପରେ ସମ, ଅର୍ଥାତ୍ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ହସ୍ତିନାପୁର ରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ଭୂମିର ନାଥ ଭାବରେ ବସାଇଦେଲେ। ମଥୁରାରେ, ୟୁଧିଷ୍ଠିର ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଶୂରସେନାର ମୁଖ୍ୟ ଭାବରେ ବସାଇଦେଲେ, ଏବଂ ଶୁଭ କ୍ରିୟା କରି, ପ୍ରଭୁ ଅଗ୍ନି ପାନ କଲେ। ଏଠାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ, ଅନୁୟାୟୀ, ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ଅସଙ୍ଗ ଓ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ ଛିଡ଼ିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ମନରେ, ମନକୁ ପ୍ରାଣରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ, ନିଷ୍କାସିତ ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ ପରସ୍ପରରେ ଏବଂ ଏକତ୍ୱରେ ଅର୍ପଣ କରି, ଅନ୍ତେ ସମସ୍ତ କୁ ଆତ୍ମାରେ, ଆତ୍ମାକୁ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ବାକ କଲା ମାନ୍ଦାର ଶ୍ରମ, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା, ଜଟା ବନ୍ଧି, ଉପବାସ କରୁଥିବା ବନବାସୀ ଭାବରେ, ଅପ୍ରତିଭା, ପାଗଳ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବରେ ଦେଖାଗଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା। ଅନାସକ୍ତ ଭାବରେ, ଅନ୍ୟ କିଏ ଶୁଣୁନାହିଁ, ମୁକ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଉତ୍ତର ପଥ ଧାରଣ କରି, ପୂର୍ବ ମହାତ୍ମାମାନେ ଯେପରି ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମାରେ ଚିତ୍ତ ନିବେଶ କରି, ଏହି ଜଗତକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଭାଇମାନେ, ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ, କାରଣ କଳିର ପ୍ରଭାବ ଏହି ଭୂମିରେ ଆସିଥିଲା। ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ନିତିପୂର୍ବକ ପୂରଣ କରି, ଆତ୍ମାର ଶେଷ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣି, ସେମାନେ ଭଗବତ୍ ଭୈକୁଣ୍ଠ ପାଦପଦ୍ମରେ ଚିତ୍ତ ନିବେଶ କଲେ। ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଧ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧତାରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଧ୍ଧ ଆତ୍ମା ମାନେ ପାଇପାରିବେ। ବିଦୁର ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭାସରେ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, କୃଷ୍ଣରେ ଚିତ୍ତ ଏକାଗ୍ର କରି, ପିତୃମାନଙ୍କ ସହିତ ଚେତନାରେ ଏକତ୍ୱ ହୋଇ, ନିଜ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ନିଜ ଭାର୍ତ୍ତାମାନେର ବିରାଗ ଦେଖି, ଚିତ୍ତକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯେଉଁ କୌଣସି ଭକ୍ତ ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଗଥାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିରେ ଭକ୍ତି ଓ ସାଧନା ପାଇଁ ଶୁଭ ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରେ, ସୁତ ମୁନି କହିଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ, ମହାଭକ୍ତ, ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ନିର୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଭୂମିରେ ଶାସନ କଲେ, ଯେପରିକି ଜଣେ ଶିଶୁକୁ ଜ୍ଞାନୀ ଉପଦେଶକମାନେ ନିର୍ଦେଶ କରନ୍ତି। ସେ ଉତ୍ତରାର କନ୍ୟା ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜନମେଜୟ ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ପୁତ୍ର ଭଲେ। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ସେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ, ଅଧିକ ଦାନ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏକ ଦିନ, ଦିଗ୍ବିଜୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ବୀର ପରୀକ୍ଷିତ କଳିକୁ ଧରିଥିଲେ, ଯେଁଉଁ ରାଜା ବେଶରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ର, ଗୋ ଓ ବୃଷଭକୁ ପା ଦ୍ୱାରା ମାରୁଥିଲେ। ଶୌନକ ମୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: ରାଜା କିଏ ଏହି କଳିକୁ ଧରିଥିଲେ? ଏହି ଶୁଦ୍ର କିଏ, ରାଜା ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଗୋକୁ ପା ଦ୍ୱାରା ମାରୁଥିଲେ? ମୁନି, ଏହା କୃଷ୍ଣ ଗଥା ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ହେଲେ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ଅଥବା, ଯେଉଁ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣ ନେକ୍ତର ସ୍ୱାଦ ନେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରୟୋଜନହୀନ ଅନ୍ୟ କଥାରେ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ତିମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଚାହାଁଥିବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ, ମୃତ୍ୟୁ ରୂପୀ ପ୍ରଭୁକୁ ଏଠାରେ ଶାମିକ ମୁନି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ। ଯେପରିଅଞ୍ଚି, ମୃତ୍ୟୁ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, କୌଣସି ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁ ହେଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରେ ପ୍ରଭୁକୁ ମହାମୁନିମାନେ ଡାକିଥିଲେ। ହରିଙ୍କ ଲୀଳାର ନେକ୍ତର ଏହି ମନୁଷ୍ୟ ଜଗତରେ ପିଇବା ଦିଅନ୍ତୁ! ଏହି ଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ଧୀର ନୁହେଁ, ଅବୁଦ୍ଧି, ଅଳ୍ପ ଆୟୁ, ରାତି ଶୟନରେ ଏବଂ ଦିନ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ପରୀକ୍ଷିତ, କୁରୁ ଭୂମିରେ ବସିବା ସମୟରେ, କଳି ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଅପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ଶୂରବୀର ଧନୁଷ ଉଠାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ରଥ, କଳା ଘୋଡ଼ା, ସିଂହ ଧ୍ୱଜ, ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ସେନା ସହିତ, ସେ ଦିଗ୍ବିଜୟ ପାଇଁ ବାହାରିଗଲେ। ସେ ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ, କେତୁମାଳ, ଭାରତ, ଉତ୍ତର କୁରୁ, କିମ୍ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ଭାର ଦେଲେ। ସେ ସହର, ଜଙ୍ଗଲ, ଶୁଧ୍ଧ ଜଳ ନଦୀ, ଦେବତା ସମାନ ପୁରୁଷ ଓ ଚାରୁ ନାରୀମାନେକୁ ଜିତିଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିବାସ, ଦେବଙ୍ଗନା ସମାନ ନାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ସେଠି ଓ ଅନ୍ୟଠି, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ବିରାଟ କୃତ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କଲେ—ଏହା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା।