ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୌତୁକମୟ ଲୀଳା ସଦା ଅଗୋଚର। ତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାନୁସାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏକାପରେକ ନାଶ କରନ୍ତି, ପୁନି ସେମାନେ ଏକାପରେକୁ ପାଳନ କରିଥାନ୍ତି। ଯେପରି ଜଳରେ ବଡ଼ ମାଛ ଛୋଟ ମାଛକୁ ଖାଇଯାଏ, ସେପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଦଳନ କରନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶକ୍ତଙ୍କୁ ଜୟ କରନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକାରେ, ପୃଥିବୀର ଭାର ହ୍ରାସ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାଦବମାନେ ଏକାପରେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଅନୁକୂଳ ଓ ସମୟୋପଯୁକ୍ତ ଉପଦେଶ ହୃଦୟର କ୍ଲେଶକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ସ୍ମୃତି ଭିତରେ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପାଦପଦ୍ମରେ ଗଭୀର ପ୍ରେମ ସହିତ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲା। ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ମନ ଭକ୍ତି ଓ ନିରନ୍ତର ବାସୁଦେବ ପାଦପଦ୍ମ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମଳମାକୁ ଦୂର କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନରେ ନିଶ୍ଚଳ ହେଲେ। ତିଁ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରୀଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, କାଳ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ମୋହର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜୟ କଲେ। ଶୋକ ରହିତ ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଭ୍ରମକୁ ଛେଦ କରି, ଦେହ ଭାବନା ଛାଡ଼ି, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ଦ ସ୍ଥିତିରେ ଲୀନ ହେଲେ। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଧୃତ ମନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭଗବାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ଯାଦବବଂଶ ନାଶ ଶୁଣି, ଉଚ୍ଚ ଗତିରେ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ପୃଥା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଠାରୁ ଯାଦବ ନାଶ ଓ ପ୍ରଭୁ ବିଦାୟ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ନିର୍ଗୁଣ ଭଗବାନଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତିରେ ମନ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ସଂସାର ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଏପରି ପରିତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯେପରି ଏକ କାଁଟା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କାଁଟାକୁ ଉଖିଡ଼ି, ଦୁହିଁକୁ ଛାଡ଼ିଦିଯାଏ। ଯେପରି ଏକ ଅଭିନେତା ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରେ ଓ ପୁନି ତାହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେପରି ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ଶୁଭ ଦେହ ନେଇ ଏହି ଭୂମି ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଧର୍ମର କାରଣ କଳି ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ବଞ୍ଚିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କ ନିଜ ସ୍ବନଗରୀ, ରାଜ୍ୟ, ଗୃହ ଓ ନିଜ ମନ ମଧ୍ୟରେ କଳିର ଅଗ୍ରଗତି ଦେଖିଲେ—ଏହି ସବୁ ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା, ହିଂସା ଆଦି ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା। ତେଣୁ ସେ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ନାତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ଅନୁଶାସନରେ ସମ, ହସ୍ତିନାପୁର ଗଙ୍ଗାତୀରେ ପୃଥିବୀର ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ମଥୁରାରେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଶୂରସେନମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରୂପେ ବସାଇ, ଶାସ୍ତ୍ରୋଚିତ କ୍ରିୟା କରି, ଅଗ୍ନି ପାନ କଲେ—ଅର୍ଥାତ୍ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ, ଅନୁୟାୟୀ, ଧନ-ସମ୍ପତି ତ୍ୟାଗ କରି, ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନକୁ ଛେଦିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ଭାଷାକୁ ମନରେ, ମନକୁ ପ୍ରାଣରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ, ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ବିଲୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ପରସ୍ପରରେ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ୱରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମାରେ, ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମାରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ବାର୍କ ଚୀର, ମାଟିଆଁ କେଶ, ଖୋଲା ମୁଣ୍ଡ ନେଇ, ଉପବାସୀ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଅବୁଦ୍ଧ, ମତ୍ତ ଅଥବା ପିଶାଚଗ୍ରସ୍ତ। ଏହି ଭାବରେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ହୋଇ, ଶ୍ରବଣ କରିନଥିବା ମନେ ଉତ୍ତର ପଥରେ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁପଥରେ ପୂର୍ବତନ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଗତି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ମନରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ପୁନଃ ଫେରିନଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଗଲେ, କାରଣ କଳି ଅଧର୍ମର ସାଥୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ମନକୁ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଚରଣ କମଳରେ ନିଶ୍ଚଳ କଲେ। ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ସେମାନେ ମନକୁ କେବଳ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କ ପରମ ଧାମରେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ସେମାନେ ସେହି ଦୁର୍ଲଭ ପଦବୀକୁ ଅବଳମ୍ବନ କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟ ଏବଂ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନସ୍କୁ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାକୁ ମିଳେ। ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ସମ୍ବେଦନାରେ ଏକତ୍ୱ ହୋଇ ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀମାନଙ୍କ ଅନାସକ୍ତି ଦେଖି, ମନକୁ କେବଳ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବରେ ନିଶ୍ଚଳ କରି, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଗାଥା ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ହରିଭକ୍ତି ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରେ, ସୂତ ଉପଖ୍ୟାନ କଲେ: ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା, ମହାଭାଗବତ, ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ, ନବଜାତ ଶିଶୁକୁ ଯେପରି ନିପୁଣ ଅଧ୍ୟାପକ ନେତୃତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ପୃଥିବୀ ପାଳନ କଲେ। ସେ ଉତ୍ତରାର କନ୍ୟା ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରି ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଗଙ୍ଗାତୀରେ ତିନିଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ଶାରଦ୍ୱତଙ୍କୁ ଋତ୍ବିଜ୍ ରଖି, ବହୁତ ଦାନ ଦେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ। ଏକଥାରେ, ଦିଗ୍ବିଜୟ କାଳରେ, ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା କଳିକୁ ଧରିଲେ, ଯିଏ ରାଜାର ଭେଷ ଧାରଣ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ଗାଈ ଓ ବଳଦକୁ ପାଦରେ ମାଡ଼ିଥିଲେ। ଏଉଁପରି ଶୂଦ୍ର କିଏ? କାହିଁକି ରାଜା କଳିକୁ ଧରିଥିଲେ? ଏହା କୃଷ୍ଣଚରିତ୍ର ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିଲେ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ। ଏହି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଅମୃତ ଚର୍ଚ୍ଚା ବିନା ଅନ୍ୟ ଫଳହୀନ କଥା କଣ ଉପକାର କରିପାରିବ? ଏହି କଳିଯୁଗରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଅଳ୍ପ ଆୟୁ, ମନ୍ଦମତି, ରାତି ନିଦ୍ରାରେ, ଦିନ ଅନାବଶ୍ୟକ କାମରେ ବ୍ୟର୍ଥ କରନ୍ତି।