ହେ ରାଜା, ଏବେ ସେ ପରମପୁରୁଷ, ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ସାଥୀ ମଧ୍ୟରେ ନଥିବାରୁ, ମୋ ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି । ଏହି ଜୀବନର ମାର୍ଗରେ, ତାଙ୍କର ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକ ଅସହାୟ ନାରୀ ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯାହା ଚୋରମାନେ ପରାଜିତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଧନୁଷ, ତୀର, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ମୁଁ ଚାଳକ ଭାବେ—ଯାହାକୁ ଦେଖି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉଥିଲେ—ସେଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଶକ୍ତ ଏବଂ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛି, ମାୟାର ଖେଳରେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ହବି ଭଳି । ଏହି ସବୁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ହେଇଛି, ରାଜା; ଯଦୁବଂଶୀମାନେ, ନିଜ ନଗର ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ନ ଥିବାରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ନିଜେ ନିଜେ ମୁଠି ଦେଇ ଲଢ଼ିଥିଲେ । ସେମାନେ ଭାରୁଣୀ ମଦ୍ୟପାନ କରି, ମଦରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଜଣିନଥିଲେ; ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ କେବଳ ଚାରି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅବିଗମ୍ୟ ଲୀଳାରେ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ପାଳନ କରନ୍ତି । ଯେପରି ଜଳରେ ବଡ଼ ମାଛ ଛୋଟ ମାଛକୁ ଖାଇଯାଏ, ସେପରି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳକୁ ଦମନ କରନ୍ତି । ଏହି ଭଳି ଭାବରେ, ପ୍ରଭୁ ଭୂଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ଯଦୁମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ । ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ କଥା, ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ଯାହା ଉଚିତ, ହୃଦୟର ବେଦନାକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ । ଏପରି ଭାବରେ, ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦପଦ୍ମରେ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲା । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମନ, ଭକ୍ତି ଓ ଅବିରତ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ସମସ୍ତ ମଳିନତାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ । ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ, ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଗବାନଙ୍କ କହିଥିବା ଜ୍ଞାନକୁ ସ୍ମରଣ କରି, କାଳ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ମୋହ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜୟ କଲେ । ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ସଂଶୟ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କଟିଯାଇ, ସେ ପ୍ରକୃତିର ପାରେ, ଦେହାଭିମାନ ଛାଡ଼ି, ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ । ଏପରି ଭାବରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମନ ନିୟତ କରି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ଯଦୁବଂଶର ଶେଷ ଶୁଣି, ଉଚ୍ଚ ମାର୍ଗକୁ ଯିବା ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ । ପୃଥା ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କଠାରୁ ଯଦୁମାନେ ନଶ୍ଟ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଦାୟ ଶୁଣି, ମନକୁ ପରମ ପ୍ରଭୁ ଉପରେ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ ଏବଂ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ । ଯିଏ ଭୂଭାର ହ୍ରାସ କରିଥିଲେ, ସେ ଅଜନ୍ମା ପ୍ରଭୁ, ତାହା ଦେହକୁ ଏପରି ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଏକ କାଠି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ କାଠିକୁ ଉଖାଡ଼ି ଦୁହିଁଟିକୁ ଫେଲାଯାଏ । ଯେପରି ଏକ ଅଭିନେତା ମାଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେପରି ପ୍ରଭୁ ଭୂଭାର ହ୍ରାସ କରି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ମୁକୁନ୍ଦ, ଶୁଭ ଦେହ ସହିତ ଏ ଭୂମି ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ କଳି, ଅଧର୍ମର କାରଣ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ଜାଗୃତ ନଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲା । ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ବିବେକଶୀଳ, ନଗର, ରାଜ୍ୟ, ଘର ଏବଂ ନିଜ ମନରେ କଳିର ଆଗମନ—ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା ଓ ହିଂସା ଭାବରେ—ଦେଖି, ବିଦାୟ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ସେ ନିଜ ନାତିଙ୍କୁ, ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ସମାନ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ, ଗଙ୍ଗା ତଟରେ, ଭୂମିର ଅଧିପତି ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ । ମଥୁରାରେ, ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଶୂରସେନମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ କଲେ, ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ରମରେ ଯଜ୍ଞ କରି, ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଲେ । ଏଠାରେ, ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ, ଜନ, ଅନୁୟାୟୀ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଲେ । ତାଙ୍କର ବାକ୍ୟକୁ ମନରେ, ମନକୁ ପ୍ରାଣରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ଧକାରରେ ଅର୍ପଣ କରି, ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦେଇ, ଲୟର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକ ଅନ୍ୟରେ ଏବଂ ଏକତ୍ୱରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମାରେ, ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଅର୍ପିଲେ । ଚିରଯାତ୍ରୀ ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା, ଜଟା ବନ୍ଧା, ଚିର ଧାରଣ କରି, ଉପବାସରେ ଥିବା, ଅପ୍ରମତ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଅବୁଦ୍ଧ, ପାଗଳ କିମ୍ବା ଭୂତପିଡ଼ିତ । ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତିରୁ ଅଲଗା ହୋଇ, ଜଣେ ବିରକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟ ପରି, କିଛି ଶୁଣିନଥିବା ଜଣେ ବଧିର ପରି, ଉତ୍ତର ମାର୍ଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ମହାପୁରୁଷମାନେ କରିଥିଲେ, ହୃଦୟରେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯାହାରୁ ପୁନଃ ଫେରା ନାହିଁ । ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, କାରଣ ଭୂମିର ଲୋକମାନେ କଳିର ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ । ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆତ୍ମାର ଅନ୍ତିମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ଜାଣି, ସେମାନେ ମନକୁ ଭଗବାନ୍ ବୈକୁଣ୍ଠପତିଙ୍କ ଅରବିନ୍ଦ ପଦେ ନିଶ୍ଚିତ କଲେ । ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଓ ଶୁଦ୍ଧ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ସମସ୍ତ ଧ୍ୟାନକୁ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କ ପରମ ଧାମରେ ନିବେଶ କଲେ । ସେମାନେ ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁକ୍ତି ଓ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସୁଲଭ । ବିଦୁର ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ଅଭିମୁଖୀ କରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ ନିଜ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ । ସେ ସମୟରେ, ଦ୍ରୌପଦୀ ମଧ୍ୟ, ପତିମାନଙ୍କ ବିରକ୍ତି ଦେଖି, ମନକୁ କେବଳ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ କରି, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଏହି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବିଦାୟର ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥାକୁ ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ, ସେ ହରିଭକ୍ତି ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ସୂତ ଜୀ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ, ପରୀକ୍ଷିତ, ମହାଭକ୍ତ, ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଉପଦେଶାନୁସାରେ ଶାସନ କଲେ, ଯେପରି ଜନ୍ମକାଳରେ ଶିଶୁକୁ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ । ସେ ଉତ୍ତରାଙ୍କ ଝିଅ ଇରାବତୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜନମେଜୟ ଆଦି ଚାରି ଝିଅ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ।