ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଶଯ୍ୟା, ଏକ ଆସନ, ଏକ ପଥ, ଏକ ଆହାର ଏବଂ ଏକ କଥାରେ ଅନେକ ସମୟ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ସାଙ୍ଗ ଭାବେ ରହିଥିଲି। ଏହି ସମ୍ପର୍କରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସମାନ ବୋଲି ଭାବିଥିଲି, କେବେ କେବେ ପିତା-ପୁତ୍ର ଭଳି ଅନୁଭବ କରିଥିଲି। ମୋର ଅବିଦ୍ୟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ଅପରାଧକୁ ସେ ତାଙ୍କର ଅଗାଧ ପ୍ରେମରେ ସହିଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ହେ ରାଜା, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ମୋର ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ସାଥୀ ବିନା, ମୋର ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭାବୀ କାର୍ଯ୍ୟ ରଖା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏଠି ଏକ ଅସହାୟ ନାରୀ ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଯାହାକୁ ଚୋରମାନେ ହରାଇଦେଇଛନ୍ତି। ମୋର ଧନୁଷ, ବାଣ, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ମୁଁ ନିଜେ ଯେଉଁଠାରେ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ନମିଥିଲେ, ଏହା ସବୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅପରିଗଣ୍ୟ ଏବଂ ଅପରିଗ୍ରହ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ମାୟାର ଆଗୁନରେ ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିବା ହୋମାଗ୍ନି ପରି। ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କଲ, ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱଜନ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ନ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାପରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଭାରୁଣୀ ମଦ୍ୟପାନ କରି, ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଚାରି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭଗବାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା, ଯେଉଁଠାରେ ଜୀବମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନାଶ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି। ଏହା ଜଳରେ ଠୁଲ ମାଛ ଛୋଟ ମାଛକୁ ଖାଇଯିବା ପରି, ପୃଥିବୀରେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳକୁ ଦମନ କରେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଭଗବାନ ଯଦୁବଂଶୀମାନଙ୍କୁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଶ କରାଇ ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିଥିଲେ। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଯେଉଁଠାରେ ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁସୂତିକରେ ଉଚ୍ଚାରିତ, ହୃଦୟର ବେଦନାକୁ ଶାନ୍ତ କରେ ଏବଂ ମନକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରେ। ଏପରି ଭାବେ, ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଗଢ଼ା ପ୍ରେମରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ପବିତ୍ର ହେଲା। ଭକ୍ତି ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ମନ ସମସ୍ତ ମଳିନତାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଉଚ୍ଚ ଚେତନାରେ ନିଷ୍ଠିତ ହେଲେ। ଅର୍ଜୁନ ମହାଭାରତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଉପଦେଶକୁ ସ୍ମରଣ କରି, କାଳ, ଭାଗ୍ୟ ଏବଂ ମୋହର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜୟ କଲେ। ସେ ବିଶୋକ ହୋଇ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଶଂକାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ, ପ୍ରକୃତି ଗୁଣାତୀତ ହୋଇ, ଦେହ ଅଭିମାନ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମର ପାରେ ଚାଲିଗଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭି ଭଗବାନଙ୍କର ବିଦାୟ ଏବଂ ଯଦୁବଂଶର ନାଶ ଶୁଣି, ଉଚ୍ଚ ଲୋକାଭିମୁଖ ହେବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ପୃଥା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଠାରୁ ଯଦୁବଂଶ ନାଶ ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ବିଦାୟ ଶୁଣି, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ମନ ନିବିଡ଼ କରି, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଭାର ହରଣ କରିଥିଲେ, ସେ ଅଜନ୍ମା ଭଗବାନ ନିଜ ଦେହକୁ ଏମିତି ତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯେପରି ଜଣେ କଣ୍ଟକୁ ଅନ୍ୟ କଣ୍ଟକ ଦ୍ୱାରା ତୁଳି, ଦୁଇଟିକୁ ଏକାସାଥି ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି। ଯେପରି ଜଣେ ଅଭିନେତା ମାଛ ଇତ୍ୟାଦି ଚରିତ୍ର ଧାରଣ କରି ପୁନି ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେମିତି ଭଗବାନ ମଧୁସୂଦନ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ, ଶ୍ରୀଭଗବାନ, ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ଦେହ ସହିତ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ିବା ସମୟରେ, ବେଳେ ବେଳେ ଅନ୍ଧକାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠାରେ କଳି, ଅଧର୍ମର ମୂଳ, ତାଙ୍କର ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଅବିବେକୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ନୀତିବାନ୍, ସହର, ରାଜ୍ୟ, ପରିବାର ଏବଂ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କଳିର ଆଗମନ ଦେଖିଲେ—ଲୋଭ, ମିଥ୍ୟା ଏବଂ ହିଂସା ରୂପେ—ଏବଂ ଏହି ସଂସାର ଛାଡ଼ିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ସେ ନିଜ ନାତିକୁ, ଯିଏ ଗୁଣ ଓ ଶିଷ୍ଟଚାରରେ ସମାନ, ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ଭୂମିର ଅଧିପତି କରାଇଲେ। ମଥୁରାରେ ବଜ୍ରଙ୍କୁ ଶୂରସେନମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ଯଥାବିଧି ଅଗ୍ନିମେଧ କରିଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ, ବନ୍ଧୁ, ପରିବାର ଏବଂ ଧନ ତ୍ୟାଗ କରି, ସ୍ୱାମିତ୍ୱ ଏବଂ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଲେ। ମନକୁ ବାଣୀରେ, ବାଣୀକୁ ପ୍ରାଣରେ, ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଅନ୍ଧକାରରେ, ପ୍ରାଣକୁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଅର୍ପି, ସେ ସଂସାର ଭଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ପଞ୍ଚ ଭୂତକୁ ପରସ୍ପରରେ ଏବଂ ପୁନି ଏକତ୍ୱରେ, ସମସ୍ତକୁ ଆତ୍ମାରେ ଏବଂ ଆତ୍ମାକୁ ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମରେ ଅର୍ପିଦେଲେ। ବାର୍କ ପିନ୍ଧି, ଉପବାସରେ, ଝଟା ମୁଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡ ଖୋଲା ରଖି, ସେ ଅଜ୍ଞାନୀ, ମାତ୍ତ, ଭୂତଗ୍ରସ୍ତ ପରି ଦେଖାଗଲେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କରି। ଉଦାସୀନ ହୋଇ, ବହିର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିନଥିବା ମନ୍ଦ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ, ପୂର୍ବ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯେପରି ଚଲିଥିଲେ, ହୃଦୟରେ ପରବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯାହାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ, କାରଣ ପୃଥିବୀରେ କଳିର ପ୍ରଭାବ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆତ୍ମାର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଜାଣି, ଭଗବାନ ବୈକୁଣ୍ଠନାଥଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମନ ନିବିଡ଼ କଲେ। ଅଚଳ ଭକ୍ତି ଏବଂ ପବିତ୍ର ବୁଦ୍ଧି ସହିତ, ସେମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କର ପରମ ଧାମରେ ମନ ଏକାଗ୍ର କଲେ। ସେମାନେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଦ୍ରୁଷ୍ଟିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ମଳରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାମାନେ ମାତ୍ର ପାଉଥିବେ। ବିଦୁର ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ମନକୁ କୃଷ୍ଣରେ ଏକତ୍ୱ କରି, ପିତୃପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସହ ଚେତନାରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ନିଜ ଧାମକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ରୌପଦୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନଙ୍କର ବିରାଗ ଦେଖି, ନିଜ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ସେହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ଯିଏ ଏହି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ବିଦାୟ ମହାପୁନ୍ୟମୟ ଏବଂ ଶୁଭଦାୟକ ଗଳ୍ପକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ହରିରେ ଭକ୍ତି ଏବଂ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।