ଏହି ଗଳ୍ପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ମହା ଯଜ୍ଞରେ, ରାଜସ୍ୟ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସଜିଥିବା ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦ୍ରୌପଦୀ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଦୁର୍ଯୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଜୁଆରିଆଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଭାମଧ୍ୟରେ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଶ୍ରୁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଲା, ତାଙ୍କର ଚୁଲି ଖୁଲିଗଲା, ଏବଂ ରକ୍ଷକମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ। ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୟା ନାହିଁ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ସେମାନେ ସହଯୋଗ କରିପାରିବେନାଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ଅମେ ଅରଣ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ ହେଲୁ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଏବଂ ଆମେ କେବଳ ଶାକ ଖାଇ ରହୁଥିଲୁ, ସେତେବେଳେ ମଧୁସୂଦନ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ତିନି ଲୋକ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଆମେ ଜଳର ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ବିପଦରେ ଘେରାଯାଇଥିଲୁ, ତଥାପି ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେଲୁ। ତୁମ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ସେଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ କରିଥିଲି, ତାଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ମହା ଆସନ ଲାଭ କରିଥିଲି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲି, ମୋ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ, ଯାହା ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ସେଗୁଡିକୁ ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ବିଦାୟ ନେଇଛ, ମୋର ସେଇ ଶକ୍ତି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି, ମୁଁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ହୋଇଯାଇଛି। ତୁମ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ହେ ବନ୍ଧୁ, ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ରଥ ନେଇ କୁରୁ ସେନାର ଅସୀମ ସାଗର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥିଲି, ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଠାରୁ ଅନେକ ଧନ ଓ ରତ୍ନ ପୁନଃପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରୁ ଚମକୁଥିବା ମୁକୁଟ ଉଠାଇଥିଲି। ଯେ, ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ନିର୍ମଳ ରାତିରେ ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଗୁରୁ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ—ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଓ ମନ ଅବଶ କରାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ, ସୈନ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାବୀରମାନଙ୍କର ଅପରାଜିତ ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଦାନବମାନେର ଅସ୍ତ୍ର ନୃହରିଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିନଥିଲେ। ପ୍ରଭାସର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ। ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁହଁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧୁର ଅନୁକମ୍ପାମୟ ବାକ୍ୟ—“ହେ ପାର୍ଥ! ହେ ଅର୍ଜୁନ! ବନ୍ଧୁ! କୁରୁବଂଶର ଗର୍ବ!”—ତାଙ୍କର ମୁସ୍କାନ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ସ୍ମୃତି ମୋ ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଯାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତିଥରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ଭାବୁଛି, ମୋ ପାଷାଣ ହୃଦୟ ମଧୁରତାରେ ଗଳିଯାଏ। ତାଙ୍କ ସହ ଏକେ ସଯ୍ୟା, ଏକେ ଆସନ, ଏକେ ଚାଲିବା, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କେବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ଭାବିଥିଲି, କିମ୍ବା ପିତା-ପୁତ୍ର ପରି। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅପାର ସ୍ନେହ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଦୋଷକୁ ଛାମା କରିଥିଲେ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ହେ ରାଜା, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ସଙ୍ଗୀ ବିନା, ମୋ ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ମହାକର୍ମର ସ୍ମୃତି ରଖିଥିଲି ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଏକ ଚୋରମାନେ ପରାଜିତ ନାରୀ ପରି ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କରୁଛି। ସେଇ ଧନୁଷ, ତୀର, ରଥ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମୁଁ ରଥୀ—ଏମାନେ ଆଗରେ ରାଜାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉଥିଲେ—ଏବେ ମାୟାର ଛଳେ ଏକ ମହୁର୍ତ୍ତରେ ଶକ୍ତିହୀନ ଓ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ ତାହା ଖାକରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ହେ ରାଜା, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ, ନିଜ ସ୍ୱପ୍ରତି ନଗର ପ୍ରତି ଅସତ୍ୟ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଘୁଞ୍ଚି ମାରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବାରୁଣୀ ମଦ୍ୟପାନ କରି, ମନ ମଦ ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଚାରି କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ। ହେ ରାଜା, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଗୋଚର ଲୀଳା ସାଧାରଣତଃ ଏହିପରି—ସେ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ନାଶ ଓ ପୋଷଣ କରାନ୍ତି। ଯେପରି ଜଳରେ ଠୁଲ ମାଛ ଛୋଟ ମାଛକୁ ଖାଏ, ସେପରି ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ଜିତିଥାନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ପ୍ରଭୁ ଏ ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଯଦୁବଂଶୀମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ନାଶ କରାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ କଥା, ଯାହା ସମୟ, ସ୍ଥାନ ଓ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅନୁକୂଳ, ଯେଉଁଥି ହୃଦୟର ଦୁଃଖକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଥି ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ସେକଥା ସ୍ମରଣ କଲେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ହୃଦୟ ମୃଦୁ ହୁଏ। ସୂତ ମହାରାଜ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ଅର୍ଜୁନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଗଭୀର ଭକ୍ତିରେ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲା। ଅର୍ଜୁନ ନିରନ୍ତର ବାସୁଦେବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମନର ସମସ୍ତ ମଳ ହରିଗଲା, ଏବଂ ସେ ପରମ ଚେତନାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭଗବାନ ଉଚ୍ଚାରିତ ଜ୍ଞାନ ସ୍ମରଣ କରି, କାଳ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ମୋହର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଜୟ କଲେ। ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିତୀୟତା ସନ୍ଦେହ କଟିଗଲା, ଦେହଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି, ଜନ୍ମରେ ଅତୀତ ହେଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ମନ ଶାନ୍ତ ରଖି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଦାୟ ଓ ଯଦୁବଂଶର ଶେଷ ଶୁଣି, ଉଚ୍ଚ ଲୋକକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ପୃଥା ମଧ୍ୟ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଠାରୁ ଯଦୁବଂଶ ନାଶ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଦାୟ ଶୁଣି, ମନକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଏକାଗ୍ର କରି, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।