ଅର୍ଜୁନ ଭାରୀ ଚେଷ୍ଟା କରି ନିଜ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ, ହାତରେ ଚକ୍ଷୁ ପଞ୍ଚି ନୟନ ଜଳ ମୁଚି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଯୋଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିଷାଦରେ ଡୁବିଯାଇଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତା, ଗାଢ଼ ସମ୍ପର୍କ ଓ ଭଲପାଇବା, ଏବଂ ଚାରିଅଟ ଚାଳକ ଭାବେ କରିଥିବା ସେବାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ନୟନ ଜଳରେ ଅଟକିଯାଇଥିବା କଣ୍ଠରେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ଓ ମହାରାଜ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଥିଲି, ଯିଏ ମୋ ପରିବାର ଭାବେ ଆସିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ସେ ଏବେ ମୋରୁ ସେଇ ଶକ୍ତି ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ସେ ଠାରୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବି ଦୂରେ ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ନିରାନନ୍ଦ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ବିନା ମୁଁ ମୃତ ଭଳି ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ରାଜସୁୟ ସଭାରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଅହଂକାରୀ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ହାରିଗଲେ, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଜିତି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଅଜୟ କରିଥିଲି। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଖାଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟକୁ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇଥିଲି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଜୟ କରି, ମୟାଙ୍କ ନିର୍ମିତ ଅଦ୍ଭୁତ ସଭା ଲାଭ କରିଥିଲି; ଏବଂ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରୁ ରାଜାମାନେ ଅଞ୍ଜଳି ନେଇ ଆସିଥିଲେ। ଏହା ସବୁ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, ରାଜନ୍। ଭୀମ, ତୁମ ଶୂର ବନ୍ଧୁ, ଦଶ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ସମାନ, ତାଙ୍କର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମହା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଭୂମିପତିମାନେ ଜୟୀ ହେଲେ; ସେମାନେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ତୁମଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ତୁମ ମହା ଯଜ୍ଞରେ ତୁମ ରାଣୀ, ରାଜ୍ୟ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଭୂଷିତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଗାମ୍ଭଲର ସଭାରେ ଅପମାନିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଲୁହ ତୁମ ଚରଣ ତଳେ ପଡ଼ିଲା, ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଖୋଲିଗଲା, ରକ୍ଷକମାନେ ହାରିଗଲେ—ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ। ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦୁଃଖ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଆକ୍ରମଣ, ଶାକ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ରହିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, ତିନି ଲୋକ ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଦୟାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ତିନି ଆମକୁ ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦେହରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାରେ ମହା ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିଥିଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲି, ମୋର ଦୁଇ ପ୍ରବଳ ବାହୁ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁର୍ ଚିହ୍ନିତ, ଶତ୍ରୁ ନାଶ ପାଇଁ, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମୋ ସ୍ଥାନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ବିଦାୟରେ, ମୁଁ ସେଇ ଶକ୍ତି ହରାଇଛି, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି। ଯିଏଁ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଓ ସ୍ନେହୀ, ମୁଁ ଏକା ଚରିଅଟ୍ ନେଇ କୁରୁ ସେନାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ ଧନ ଓ ମଣି ଆଣିଥିଲି, ଉଜ୍ୱଳ ମୁକୁଟ ଅପହରଣ କରିଥିଲି। ଯିଏଁ ମହାରଥୀ ଭାବେ ମୋ ପୂର୍ବରୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଅପରାଜିତ ରଥମାଳାକୁ ଶୋଭା ଦେଇ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଗୁରୁ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶତ୍ରୁମୁଖ୍ୟମାନେ ଅବସ୍ଥିର ହୋଇଯାଉଥିଲେ। ଯାହାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ, ସୈନ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରଙ୍କ ଅପରାଜିତ ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିଲାନି, ଯେପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ନୃହରିଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିନାହିଁ। ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରର ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତିମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଲୋକମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଯେଉଁ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ପୂଜନ୍ତି, ସେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ମୋର ଘୋଡ଼ାମାନେ କ୍ଳାନ୍ତ, ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଶତ୍ରୁ ରଥୀମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୋହେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଲେନି। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମନୋହର ହସ୍ତିତ ବାକ୍ୟ, ‘ଓ ପାର୍ଥ! ଓ ଅର୍ଜୁନ! ବନ୍ଧୁ! କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ!’ ରାଜା, ମୋ ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କଲେ ମୋ ପାଷାଣ ହୃଦୟ ମଧୁର ହୋଇଯାଏ। ସେଇ ଶୟନ, ଆସନ, ଚଳନ, କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଭୋଜନ ସାଥିରେ, ମୁଁ ବେଳେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମୋ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଭାବି ଭୁଲ କରିଥିଲି, ପିତା ପୁଅ ସମ୍ପର୍କ ଭଳି; ତଥାପି ତାଙ୍କ ଅପାର ସ୍ନେହରେ ସେ ମୋ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଅପରାଧକୁ ଏହି ସବୁକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ଏବେ, ରାଜନ୍, ସେଇ ପରମ ପୁରୁଷ, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଓ ସଙ୍ଗୀ ବିନା, ମୋ ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଜୀବନ ପଥରେ ତାଙ୍କ ମହା କୃତ୍ୟ ରଖ୍ୟା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଚୋରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ନାରୀ ଭଳି ଅସହାୟ ହୋଇଯାଇଛି। ସେଇ ଧନୁଷ, ତୀର, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ଏବଂ ମୁଁ ରଥୀ—ଯାହାଙ୍କ ଆଗରେ ରାଜାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଉଥିଲେ—ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଶକ୍ତ ଓ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ମାୟାର ଜାଦୁରେ ଅଗ୍ନିରେ ପଡ଼ିଥିବା ହୋମ ସାମଗ୍ରୀ ଭଳି। ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଇଚ୍ଛାରେ, ଯଦବଂଶୀମାନେ, ନିଜ ନଗର ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ସ୍ନେହ ନ ଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶାପରେ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ ମୁକ୍କା ମାରି ହତାହତ ହେଲେ। ଭାରୁଣୀ ମଦ ପିଇ, ମଦରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେନି, ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଚାରି ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଦ୭ତ କୌଶଳ ଚଳେ: ତାଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଜୀବମାନେ ପରସ୍ପରେ ହନନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଉନ୍ନତି କରନ୍ତି। ଯେପରି ଜଳରେ ବଡ଼ ମାଛ ଛୋଟ ମାଛକୁ ଖାଏ, ସେପରି ମଣିଷମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦୁର୍ବଳକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଶକ୍ତ ଉପରେ ବିଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି। ଏହିପରି, ପୃଥିବୀର ଭାର ହଟାଇବା ପାଇଁ, ଭଗବାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯଦୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ବଳଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରାଇଲେ। ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଯେଉଁଠି ସମୟ, ସ୍ଥାନ, ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ କଥା ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତ କରେ, ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ସେଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ହୃଦୟ ଶିତଳ ହୁଏ। ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ଅର୍ଜୁନ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ଗାଢ଼ ଭକ୍ତିରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନକୁ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।