ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାମୁନି ନାରଦ ଦେଖିଲେ ଯେ ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଲୀନ ଅଛନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କର କାନ ନିକଟରେ ମୁଁହ ନେଇ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଡାକିଲେ, “ଓ ଜ୍ଞାନ, ଶୀଘ୍ର ଜାଗ ! ଓ ବୈରାଗ୍ୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜାଗ !” ପୁନିପୁନି ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଜାଗେଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ବହୁତ ଚେଷ୍ଟା ପରେ, ସେମାନେ କିଛି ଟିକେ ଉଠିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁଇଜଣ ମୁଦା ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲିପାରୁନଥିଲେ, ଅତି କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଶିଥିଳ ଦେହ ନେଇ ହଂସ ପରି ଅଳସ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଦେହ ଶୁଖି ଲକଡ଼ି ପରି ଧୂସର ଓ ଅଶକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ନାରଦ ଦେଖିଲେ ଯେ ଏହି ଦୁଇ ଜଣ ଭୂଖରେ ଶିଥିଳ ହୋଇ ଆଉ ଏକଥରେ ଶୁଏଉଛନ୍ତି । ସେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି କରି ଭାର୍ଗବ ମନେ ମନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିଲେ—“ଏମିତି ନିଦ୍ରା କେମିତି ଆସିଲା? ଏମିତି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିପରି ହେଲା?” ଏହି ସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଶବ୍ଦ ହେଲା, “ମୁନି, ଚିନ୍ତିତ ହେଉନାହିଁ । ତୁମର ଉଦ୍ୟମ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳିବ; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।” ଏହି ପାଇଁ, ହେ ଦେବମୁନି, ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କର । ମହାପୁରୁଷମାନେ ତୁମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଘୋଷଣା କରିବେ । ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ, ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ନିଦ୍ରା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ତୁରନ୍ତ ଅପସାରିଯିବ ଏବଂ ଭକ୍ତି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଯିବ । ଏହି ଚିତ୍ସ୍ୱର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତେ ଶୁଣିଲେ । ନାରଦ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପାୟ ମୋତେ ଜଣା ନଥିଲା ।” ନାରଦ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଏହି ଦେବଦୁନିଆ ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କଥା ଗୁପ୍ତ ରହିଛି । କ’ଣ ସେ ଉପାୟ? କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧିତ ହେବ?” ପୁନି ଚିନ୍ତା କଲେ, “ଧର୍ମମୟ ପୁରୁଷ କେଉଁଠି ମିଳିବେ? ସେମାନେ କିପରି ଉପାୟ କହିବେ? ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?” ସୂତ ମୁନି କହିଲେ, “ନାରଦ ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରଖି, ଏକ ତୀର୍ଥରୁ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ମହାମୁନିମାନେ ଉପରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସମସ୍ତେ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ । କେହି କହିଲେ—'ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ', କେହି କହିଲେ—'ଏହା ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ', କେହି ନିର୍ବାଚନା ରହିଲେ, କିଛି ଲୋକ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ । ତିନି ଲୋକରେ ବଡ଼ ଚଞ୍ଚଳତା ହେଲା । ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଚମତ୍କାର ଘଟଣା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଲା । ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା ନାହିଁ, ଲୋକେ ଚୁପଚାପ କହିଲେ, “ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ ।” ନାରଦ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ଉପାୟ ଉନ୍ମୋଚନ ହେଉନାହିଁ । ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ଅସାଧ୍ୟ ଘୋଷଣା କଲେ । ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନାରଦ ବଦରୀବନକୁ ଯାଇ ତାହାଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ । ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ ମହାନ ଦେବମୁନି ସନକାଦି ମୁନିମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରବିର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କିରଣ ପରି ଅପୂର୍ବ ତେଜରେ ବିଭାତ୍ସିତ । ପ୍ରଥମ ମୁନି କଥା କହିଲେ । ନାରଦ କହିଲେ, “ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟର କଥା, ଆଜି ଆପଣମାନେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି । ହେ କୁମାରମାନେ, ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ ।” “ଆପଣମାନେ ଯୋଗୀ, ଜ୍ଞାନୀ, ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ, ଏବଂ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ । ସଦା ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବସି, ହରିଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କର ଚରିତ୍ର ଆସ୍ୱାଦନରେ ମତ୍ତ, ଏବଂ ହରି କଥା ପାଇଁ ଜୀବନ ଦେଉଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ହରିନାମକୁ ସର୍ବଦା ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ବୟସର କ୍ଷୟ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଆପଣମାନେ କେବଳ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗିଲେ ମାତ୍ର ହରିଙ୍କ ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ତୁରନ୍ତ ପଦପଦ୍ମରେ ପତିତ ହେଲେ; ଆପଣମାନେ କୃପା କରିଲେ, ସେମାନେ ପୁନି ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଫେରିଗଲେ । ଆଜି ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଲାଗୁଛି; ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ଦୟାକରି ମୋତେ କୃପା କରନ୍ତୁ । ଆକାଶବାଣୀ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି ଉପାୟ କ’ଣ? କିପରି କରିବି? ଦୟାକରି ସବୁ ଖୋଲାସା କରନ୍ତୁ । ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଥାଏ, ସେଠି କିପରି ଶାନ୍ତି ଆସେ? ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଣୀ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ସ୍ଥାପିତ ହେବ?” ତାହାରେ କୁମାରମାନେ କହିଲେ, “ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ ଆଣନ୍ତୁ । ଏହି ଉପାୟ ଏଠି ଅଛି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜ ଭାବେ ସାଧ୍ୟ । ନାରଦ, ଆପଣ ଧନ୍ୟ, ବୈରାଗ୍ୟର ମୁକୁଟମଣି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦାସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ । ଭକ୍ତିପଥରେ ଅଗ୍ରଗାମୀ ଥିବା ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଭକ୍ତି ସ୍ଥାପନ ହେବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ । ବିଭିନ୍ନ ମୁନିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଛନ୍ତି, ଯାହା ଦୁଃସାଧ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରାୟଃ ସ୍ୱର୍ଗ ଫଳ ଦେଉଛି । କିନ୍ତୁ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ବିଶିଷ୍ଟ ମାର୍ଗ ଗୁପ୍ତ ରହିଛି; ଏହାର ଶିକ୍ଷକ ଦୁର୍ଲଭ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମିଳେ । ଆକାଶବାଣୀ ଯେଉଁ ଧର୍ମମୟ କାର୍ଯ୍ୟ କହିଥିଲେ, ଏବେ ଆମେ ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବୁ, ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣନ୍ତୁ । କେହି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, କେହି ତପ, କେହି ଯୋଗ, କେହି ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଜ୍ଞାନ; ଏହା ସବୁ କାର୍ଯ୍ୟ ରୂପେ ପରିଚିତ । ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ଯଜ୍ଞକୁ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବରେ ମନ୍ୟ କରାଯାଏ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ସୂକଦେବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଇଥିବା ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଗାଥା ଅଟୁଟ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ । ଏହାର ଘୋଷଣା ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଆସିଥାଏ; ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ । ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତ ଶ୍ରବଣ ହେଲେ କଳିଦୋଷ ସବୁ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଭୟଭୀତ କୁକୁରା ଭଳି ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଉଛି । ଭକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରେମର ସାର ନେଇ ଘରେ ଘରେ, ଲୋକେ ଲୋକେ ଖେଳିବ ।” ନାରଦ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ବେଦ, ବେଦାନ୍ତ ଓ ଗୀତା ଘୋଷଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଏହି ତ୍ରୟ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ନାହିଁ, କିପରି ଏହା ସମ୍ଭବ?