ଏହି ସମୟରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯିଏଁ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଜାଣ; ସେ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଦେହଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଏଠାରେ ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ସମସ୍ତବୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ; ସମଗ୍ର ଜଗତର ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଛଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ତତ୍ତ୍ୱ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱରୁ ବାହାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ବାସ୍ତବିକ ଅଛି ବୋଲି ଭାବିବା ଯାଉଛି କି? ଯେଉଁମାନେ ମୁରାରିଙ୍କ ମୃଦୁ ପଦପଦ୍ମକୁ ନୌକା ଭାବରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ଯାହାର କୀର୍ତି ଶୁଭ୍ର ଓ ବିଶାଳ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ବଛାର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ; ସେହି ପରମ ଗତିକୁ ସେମାନେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ କେବେ ଦୁଃଖ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲି, ତୁମର ପ୍ରଶ୍ନ ଅନୁସାରେ, ହରିଙ୍କ ଶିଶୁବେଳାର କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ବାଲ୍ୟକାଳର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୀଳାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ। ମୁରାରିଙ୍କ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର ବ୍ୟବହାର—ଦୁଷ୍ଟଦଳନ, ମେଦିନୀରେ କ୍ରୀଡ଼ା, ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ରୂପ ଓ ଭୂମିର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ—ଏହା ଶୁଣିବା ଓ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହିପରି ଶିଶୁବେଳାର କ୍ରୀଡ଼ା—ଲୁଚୁଛି, ପୁଲି ତିଆରି, ବାନର ପରି ଲାଫ ଦେଉଛି—ଏହିପରି କ୍ରୀଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ବ୍ରଜରେ ତାଙ୍କର ବାଲ୍ୟକାଳ କାଟିଲେ। ଏହିପରେ ସୂତ ମୁନି କହିଲେ—ଏପରିଭାବେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମିତ୍ର, ଅର୍ଜୁନ, ତାଙ୍କର ରାଜା ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବଶ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମନ ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ହୃଦୟର କମଳ ଦୁଃଖରେ ମୁଝିଗଲା, ତାଙ୍କ ପ୍ରଭା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା; ସେ କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ ଏବଂ କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ। ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଆଖି ପୁଛି, ଭଗବାନଙ୍କ ବିୟୋଗର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ସଖ୍ୟତା, ନିକଟତା ଓ ପ୍ରେମର ସ୍ମୃତି, ଚାଳକ ସେବା ଇତ୍ୟାଦି ମନେ ପକାଇ, ଭାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁଦ୍ଧୌତ କଣ୍ଠରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଥିଲି, ଯିଏ ମୋର ସ୍ୱଜନ ଭାବେ ଦେଖାଦେଲେ; ଯାହାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟଚକିତ ହେଉଥିଲେ, ସେହି ଶକ୍ତି ଏବେ ମୋ ଠାରୁ ହଟିଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏକ କ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରହିଲେ, ସଂସାର ନିରସ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ବିନା, ମୁଁ ମୃତ ପରି ଅନୁଭବ କରୁଛି। ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗର୍ବିତ ରାଜା ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଜିତି, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଜିତି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପାଇଥିଲି। ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍କାରରେ, ମୁଁ ଖାଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଇଥିଲି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ସେନାକୁ ବଳପୂର୍ବକ ଜିତି, ମାୟାଙ୍କ ତିଆରି ଅଦ୍ଭୁତ ସଭା ପାଇଥିଲି; ଏବଂ ଚାରିଦିଗରୁ ରାଜାମାନେ ତୁମର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶୁଳ୍କ ନେଇଆସିଥିଲେ। ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ଭୀମ, ତୁମର ଉତ୍ତମ ଭାଇ, ଯାହାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ, ସେମାନେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଜିତିଥିଲେ; ସେମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଳ୍କ ଆଣିଦେଇଥିଲେ। ତୁମର ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଅଳଙ୍କୃତ ତୁମର ପତ୍ନୀ, ଜୁଆଡ଼ିଏ ମଣ୍ଡଳରେ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଲୁଜା ଚୁଲି ଓ ଅଶ୍ରୁ ତୁମ ପାଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନେ ହାରିଗଲେ—ସେ ମହିଳାମାନେ ଅତି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ସେଇ ଭଗବାନ ଆମକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ, ଆମେ କେବଳ ଶାକ ଖାଇଥିଲୁ, ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିଲା—ତାଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ତିନି ଲୋକ ତୃପ୍ତି ହୋଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଜଳରେ ବିପଦରେ ଘିରିଥିଲୁ। ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହାସଭାରେ ବିଶେଷ ଆସନ ପାଇଥିଲି। ସେଠାରେ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଚିହ୍ନିତ, ଶତ୍ରୁଦଳନ ପାଇଁ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ମୋ ନିକଟକୁ ଶରଣ ନେଉଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ବିଦାୟ ନେଲେ, ମୋର ସେଇ ଶକ୍ତି ହରାଇଗଲା, ସାଧାରଣ ମଣିଷ ପରି ହେଇଗଲି। ଯାହାଙ୍କ କୃପାରେ, ହେ ସ୍ନେହୀ, ମୁଁ ଏକ ରଥରେ ଅସୀମ କୌରବ ସେନା ସମୁଦ୍ର କଟିପାରିଲି, ମହାବୀରମାନେ ଯେଉଁପରି ଶୌର୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କଲେ; ଶତ୍ରୁଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ ଧନ ଓ ମଣି ଆଣିଥିଲି, ତାଙ୍କର ଅଲୋକିକ ମୁକୁଟ ଆଣିଥିଲି। ସେ, ଚାଳକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋର ଆଗରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ଶୁଭ୍ର ରାତିରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥମାଳାକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଗୁରୁ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିଲେ—ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ରରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମନ ଦମିଯାଉଥିଲା। ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଦ୍ରୋଣ, ଶଲ୍ୟ, ସୈନ୍ଧବ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାବୀରମାନଙ୍କ ଅପରାଜିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ନୃହରିଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିଲେ ନାହିଁ। ପ୍ରଭାସ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଘିରିଥିଲେ, ଯିଏଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନ ମୋତେ ରକ୍ଷା କଲେ; ମୋର ଘୋଡ଼ା ଦୁର୍ବଳ ଥିଲେ ଓ ମୁଁ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ିଥିଲି, ଶତ୍ରୁରଥୀମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁହଁ ହରାଇ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।