ଏକ ଦିନ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଶିଶୁ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନବୀନ ମୂଣ୍ଡା ଓ ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମୟୂର ପଖା ଓ ଫୁଲରେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ବାଂଶୀ ଓ ଶିଙ୍ଗାର ଉତ୍ସବରେ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ହୋଇ, ଗୋପିମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଉତ୍ସବ ମନାଇ, ଗୋପାଳ ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଗୋପବାଳକମାନେ ଗାଁରେ ଉଲ୍ଲାସରେ ଗାଇଲେ, “ଆଜି ଯଶୋଦା ଓ ନନ୍ଦର ପୁଅ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସର୍ପ ନିହତ ହୋଇଛି, ଆମେ ଏହାରୁ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଛୁ।” ଏହି ସମୟରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମରେ କିପରି ଏତେ ଅପୂର୍ବ ଭଲପାଇବା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ଆଗରୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରତି କିଛି ଭାବ ରଖିନଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ସନ୍ତାନରେ ମଧ୍ୟ?” ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେଇ ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ଆଦର୍ଶ; ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଏହାର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତିରୁ ଆସେ। ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଯେତେ ଆସକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ପ୍ରତି ତେତେ ନୁହଁନ୍ତି। ଦେହକୁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେହ ତେତେ ଆଦର୍ଶ ନୁହଁ, ଯେତେ ଆତ୍ମା। ଦେହ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ପ୍ରତି ଆଶା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିଥାଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସବୁଠୁ ଆଦର୍ଶ ମନେ କରନ୍ତି; ଏହି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ଓ ସ୍ଥିର ରହିଛି। ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣ; ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା। ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ତିନି ନିଜ ମାୟାରେ ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ, ଏଠି କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହଁ; ତିନି ହେଉଛନ୍ତି ସ୍ଥିର ଓ ଚଳିତ ତତ୍ତ୍ୱ। ଏହି ଜଗତରେ ତିନି ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ; ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଅନ୍ୟ କିଛି ସତ୍ୟ ହେବା ଅସମ୍ଭବ। ଯେଉଁମାନେ ମୁରାରିଙ୍କ ମୃଦୁ ଚରଣର ନୌକାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଏକ ଛେନା ପାଦ ଚିହ୍ନ ପରି ହୋଇଯାଏ; ଏହା ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି, ଯାହାକୁ କେବେ ଦୁଃଖ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ। ଅପଣେ ଯେ ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ, ହରିଙ୍କ ଶିଶୁ ଓ କିଶୋର ଲୀଳା ଏବଂ ଯାହା ଖ୍ୟାତି ରହିଛି, ସେ ସବୁ ମୁଁ ଏଠି କହିଦେଲି। ମୁରାରିଙ୍କର ଏହି ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଚାଳ-ଚଳନ, ଦୁଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ, ମେଦିନୀରେ ଖେଳ, ତାଙ୍କର ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ରୂପ, ପୃଥିବୀର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ—ଏହା ଶୁଣି ଓ ଗାଇ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ। ଏହି ଶିଶୁ ଲୀଳା—ଲୁଚିବା, ସେତୁ ତିଆରି, ବାନର ପରି ଦୌଡ଼ିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ଭ୍ରଜରେ ତାଙ୍କର ଶିଶୁବାସ୍ତବ ଅତିବାହିତ ହେଲା। ଏହିପରେ, ସୂତ ମହାରାଜ କହିଲେ: ଏଭଳି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସନ୍ତାପିତ ମିତ୍ର, ତାଙ୍କର ରାଜସ୍ୱ ଭାଇ ଅନିଶ୍ଚିତ ମନ ଓ ବିପ୍ରୟାସରେ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବିନା ଚୟନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯିବା, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅନ୍ତ ହୋଇଯିବା; ତିନି ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ। ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଛି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ବିରହରୁ ଅତିବି ଆକୁଳ ହେଲେ। ସେ ସାଙ୍ଗ, ନିକଟତା, ପ୍ରେମ, ଚାରିଅଟିଅର ସେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧ ମନେ ପକାଇ, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ଭାଇ ରାଜାଙ୍କୁ କଣ୍ଠ ଅଟକି ଯାଇ କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: “ମୁଁ ମାୟାରେ ପଡ଼ିଛି, ଓ ବଡ଼ ରାଜା, ହରି ମୋ କିନ୍ତୁ ଉପାଦ୍ରବ କରିଛନ୍ତି; ତିନି ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ସେ ଶକ୍ତି ନେଇଯିବା। ତାଙ୍କର ବିରହରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜଗତ ନିରାନନ୍ଦ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ ବିନା, ମୁଁ ମୃତ ଭଳି ଅନୁଭବ କରୁଛି। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ, ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରେ ସ୍ୱୟଂବର ପ୍ରବେଶ କରି, ଅଭିମାନୀ ରାଜାମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଜିତି, କୃଷ୍ଣାକୁ ପାଇଲି। ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ମୁଁ ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଜିତି, ମାୟା ତିଆରି କଲା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ସଭା ଲଭିଲି; ଏବଂ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦାନ ଆଣିଲେ। ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ବିମା, ତୁମର ନୀତିମାନ ଭାଇ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ, ଭୂମିର ଅଧିପତିମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଜିତିଲେ; ସେମାନେ ଦାନ ଆଣିଲେ। ତୁମର ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ, ତୁମର ପତ୍ନୀ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଶୋଭିତ ହେଲେ, ଗ୍ୟାମ୍ବଲରେ ସଭାରେ ଅପମାନିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ଲୁଚି ଲୁଚି କାନ୍ଦା, ଲୁଚି ଲୁଚି ଚୁଲ ଖୋଲା, ରକ୍ଷକମାନେ ହାରିଥିଲେ—ସେମାନେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ। ତିନି ଆମକୁ ଅଟିବା ଦୁର୍ବାସା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଦେଲେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଆମେ କେବଳ ଶାକ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲୁ, ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଶେଷ ହୋଇଯିବା—ତିନି ଦୟାରେ ତିନି ଜଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଆମେ ପାଣିରେ ବିପଦରେ ରହିଲୁ। ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ମହାଦେବ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ସଂଗୀ ସହ ବିଶ୍ମିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ମୋତେ ଦେଲେ; ଏବଂ ଏହି ଦେହରେ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରର ଦରବାରରେ ବଡ଼ ଆସନ ପାଇଲି। ଏଠାରେ, ମୁଁ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲି, ମୋ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ, ଗାଣ୍ଡିବ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ଶତ୍ରୁ ନିଶ୍ଚୟ ପାଇଁ, ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଏବେ, ଓ ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମର ବିଚ୍ଛେଦରେ ମୁଁ ସେ ଶକ୍ତି ହାରିଛି, ସାଧାରଣ ମାନବ ପରି ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁଁ ଏକ ରଥ ଦ୍ୱାରା କୁରୁ ସେନାର ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରି, ମହାବୀର ମାନେ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତି, ଅନେକ ଧନ ଓ ମଣି ଆଣି, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ ନେଇଯିବା। ତିନି ରଥୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ ରଥୀ ଭଳି ଆଗରେ ଥିଲେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭିତ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଗୁରୁ, ଶାଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସାମ୍ନାରେ—ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନେତାମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମନ ଦମିଗଲା।