କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲ, ତୁମ ପାଇଁ ଆମେ କିଛି ଖାଇନି; ଦୟାକରି ଆସ, ଭଲଭାବରେ ଖାଇବା।” ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ ମିଶି ହସିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଶିଶୁମାନେ ମିଶି ଖାଇଲେ । ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଅଜଗରର ଚର୍ମ ଦେଖାଇଲେ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗାଁକୁ ଫେରିଲେ । ସେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ମୟୂରପଞ୍ଖୀ, ଫୁଲ ଏବଂ ତାଜା ଖଣିଜ ପଥର ଧାରଣ କରି, ବାଁଶୀ ଓ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନିର ଉତ୍ସବରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ । ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କରୁଥିଲା, ଗୋବର୍ଧନ ଗାଁକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ । ଗାଁରେ ଶିଶୁମାନେ ଗାଇଗାଇ କହିଲେ, “ଆଜି ଯଶୋଦା ଓ ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ମହାସର୍ପକୁ ବଧ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛନ୍ତି ।” ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ଏମିତି ପ୍ରେମ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବ ନଥିଲା, ଏପରି ଅପୂର୍ବ ପ୍ରେମ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା?” ଶୁକଦେବ କହିଲେ, “ହେ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ । ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ପ୍ରିୟ । ଦେହଧାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଯେତେ ଆସକ୍ତ, ଏହି ଆସକ୍ତି ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରତି ନୁହେଁ । ଯେଉଁମାନେ ଦେହକୁ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ପ୍ରତି ଏତେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଆତ୍ମା ପ୍ରତି କରନ୍ତି । ଦେହ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଆଶା ସୁଦୃଢ ରହିଥାଏ । ଏହିପରି, ଆତ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ; ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅଛି । କୃଷ୍ଣ ଏହି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଆତ୍ମା । ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ମାୟାରେ ଦେହଧାରଣ କରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଏଠି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ଚେତନ ଓ ଚରାଚର ରୂପେ ବିଦ୍ୟମାନ । ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ବ୍ୟତୀତ ଏଠି କିଛି ନାହିଁ । ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ସତ୍ତାରେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ସେଇ ସତ୍ତା; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ । ଯେଉଁମାନେ ମୁରାରିଙ୍କ କମଳପାଦ ପରି ନଉକାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଗାଁଝିଆ ଛାପର ଦଳି ଭଳି ଛୋଟ ହେଇଯାଏ; ସେହି ପରମ ଗତିକୁ କେବେ କଷ୍ଟ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ । ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୈଶବ ଓ ବାଳ୍ୟ କାଳର କୌତୁକ ଏବଂ ଯାହା ଖ୍ୟାତି ହୋଇଛି, ସେସବୁ ମୁଁ କହିଦେଲି । ମୁରାରିଙ୍କ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଲୀଳା, ଦୁଷ୍ଟ ନାଶ, ମେଖଳାରେ ଖେଳ, ତାଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ, ଭୂମିର ଆଶାପୂରଣ—ଏହି ସବୁ ଶୁଣି ଓ କୀର୍ତ୍ତି କରିଲେ ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିଯାଏ । ଏଭଳି ଛୁଆ ପାଣ୍ଡା, ଲୁଚେଇ ଖେଳ, ବନ୍ଧ ତିଆରି, ମାଙ୍କଡ଼ ଭଳି ଲାଫିବା ଓ ଅନ୍ୟ ଖେଳରେ ବ୍ରଜରେ ଶିଶୁବେଳା କଟିଗଲା । ଏହିପରି ଘଟଣା ପରେ, ସୂତଦେବ କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମିତ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରାଜଶ୍ରୀ ଭାଇଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଓ ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ ଅନୁବନ୍ଧିତ ମନ ଦ୍ୱାରା ବିବଶ ହେଇ ପଡ଼ିଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ହୃଦୟ କମଳ ମୁଝିଯିବା ଲାଗିଲା, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା; ସେ ମାତ୍ର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ । ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଆଖି ପୁଛି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିୟୋଗର ଆକୁଳତାରେ ତଳମଳ କରୁଥିଲେ । ସେ ମିତ୍ରତା, ସାମୀପ୍ୟ, ପ୍ରେମ ଓ ଚାରିଏପଟି ସେବାର ଶୁଭ ସ୍ମୃତି ଉପରେ ଭାବି, ଅଞ୍ଜଳିରେ ଆଉସୁ ଧରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ । ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ଆତ୍ମୀୟ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୂଢ଼ିଯାଇଛି, ଯିଏ ମୋ ପାରାକ୍ରମ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମନେ କରୁଥିଲେ, ନେଇଯାଇଛନ୍ତି । ସେ ଅପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜଗତ ନିରାନନ୍ଦ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଶୁଣିବା ବିନା ମୁଁ ମୃତ ଭଳି ଅନୁଭବ କରୁଛି । ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଗୃହରେ ସ୍ଵୟଂବରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ରାଜାମାନେ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟରେ ମୁଁ ସବୁଠୁ ଜିତି, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲି । ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମୁଁ ଖାଣ୍ଡବବନ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଜିତି, ମାୟା ନିର୍ମିତ ଦିବ୍ୟ ସଭା ଲାଗିଲି; ଚାରିଦିଗରୁ ରାଜାମାନେ ତୁମ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦାନ ଆଣିଥିଲେ । ଭୀମ ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ଦଶହଜାର ହାତୀ ଶକ୍ତି ଥିବା ଭାଇ, ସମସ୍ତ ଭୂପତିଙ୍କୁ ଜିତି ତୁମ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଦେଇଥିଲେ; ସେମାନେ ଦାନ ଆଣିଥିଲେ । ତୁମ ମହାୟଜ୍ଞରେ ତୁମ ରାଣୀ ରାଜସୂୟାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଯିଏ ଜୁଆରୁ ହାରି, ସଭାରେ ଅପମାନିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଅଂଶୁ ତୁମ ପାଦେ ପଡ଼ିଲା, ଚୁଲି ଖୋଲିଗଲା, ରକ୍ଷକମାନେ ହାରିଗଲେ—ସେମାନେ ବଡ଼ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଲେ । ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଥିଲୁ, ଶାକପତ୍ର ଭୁଞ୍ଜି ଦିନ କାଟୁଥିଲୁ, ତାଙ୍କ ଦୟାରେ ତିନି ଲୋକ ତୃପ୍ତି ହେଲା, ଆମେ ଜଳରେ ବିପଦରେ ଅବରୁଦ୍ଧ ହେଲୁ । ତୁମ ଶକ୍ତିରେ ମହାଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଓ ପାର୍ବତୀ ସହ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ, ମୋତେ ଅପନ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଦେହରେ ଇନ୍ଦ୍ରସଭାରେ ବଡ଼ ସ୍ଥାନ ମିଳିଥିଲା । ସେଠାରେ ଦେବମାନେ ମୋ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁକୁ ଦେଖି, ଯାହା ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଜି, ତୁମ ବିଦାୟରେ ଏହି ସବୁ ଶକ୍ତି ହରାଇଯାଇଛି, ମୁଁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭଳି ହୋଇଯାଇଛି । ତାଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ଏକ ରଥ ଦ୍ୱାରା ଅପାର କୌରବ ସେନା ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲି, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ଅନେକ ଧନ ଓ ମଣି ଆଣିଥିଲି । ଯେଉଁ ରଥୀ ମଧ୍ୟରେ ସେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଭୀଷ୍ମ, କର୍ଣ୍ଣ, ଗୁରୁ, ଶଲ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସାମ୍ନା କରି; ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ମନ ଦମିଯାଉଥିଲା ।