ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଲା—ତୁମେ କି ଅସୁଭ ସ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ବିଘ୍ନରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛ? ଚାହିଦାରେ କି ତୁମେ ଅନୁରୋଧକଙ୍କୁ ଦିଆ ଉପହାର କିମ୍ବା ବାଦା କରିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରି ପାରିନାହାନ୍ତି? ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ଦେବାକୁ ଉଚିତ, ସେଉଁଠି କି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଈ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ? ତୁମେ କି ଅନୁଚିତ ନାରୀଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ କରିଛ, କିମ୍ବା ଉପସ୍ଥିତ ନାରୀକୁ ଅସମ୍ବିଧାନ କରିଛ, କିମ୍ବା ତୁମ ସଙ୍ଗୀ ନାରୀଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ କିଛି କରିଛ? ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ପଥରେ କି ତୁମେ ପରାଜିତ ହୋଇଛ? ତୁମେ କି ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଏକା ଖାଇଛ? କିମ୍ବା ଅପମାନଜନକ କିମ୍ବା ତୁମେ ନାହିଁ ପାରିବା ଦୁଃସାଧ୍ୟ କାମ କରିଛ? ପ୍ରିୟ, କି ତୁମର ଆତ୍ମା ସଦା ନିଜ କୁଳରୁ ଶୂନ୍ୟ ଓ ବଞ୍ଚିତ ଅନୁଭୂତି କରେ? କିମ୍ବା ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଭାବୁଛ? ଯଦି ଏହା ନୁହେଁ, ତେବେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଏହିପରେ ମିତ୍ରମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଛ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ। କୌଣସି ଜଣେ ଏଉଁଠି ଏଯାଁ ଖାଇନାହାନ୍ତି; ଆସ, ଭଲ ଭାବେ ଖାଉ।" ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ ହସି ଶିଶୁମାନେ ସହ ଖାଇଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଜଗରର ଚମ୍ର ଦେଖାଇଲେ, ଓ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଲେ। ମୟୂରପଙ୍ଖ, ଫୁଲ ଓ ତାଜା ଖଣିଜରେ ଶୋଭିତ, ବାଂଶୀ ଓ ଦୁଦୁକିର ଉତ୍ସବରେ ମଧୁର, ବଛାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପବିତ୍ର କୀର୍ତି ଗାଇ, ଗୋପୀମାନେ ନୟନେ ଉଲ୍ଲାସ ପ୍ରକାଶ କରି, ସେ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। "ଆଜି ଯଶୋଦା ଓ ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସର୍ପ ନିହତ ହେଲା, ଆମେ ତାହାରୁ ରକ୍ଷିତ," ଏଭଳି ଶିଶୁମାନେ ଗ୍ରାମରେ ଗାଇଲେ। ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମରେ ଏପରି ମହାପ୍ରେମ କିପରି ଉଦ୍ଭବ ହେଲା? ଏପରି ଏହି ନୂତନ ପ୍ରେମ ପୂର୍ବରୁ ନଥିଲା, ନିଜ ସନ୍ତାନ ମାଧ୍ୟମେ ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ଦୟାକରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ଓ ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ; ସନ୍ତାନ, ଧନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ଏହି ଆତ୍ମାର ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ପ୍ରିୟ। ନିଜ ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଯେପରି ଆସକ୍ତି ସବୁଠୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଧିକାରୀ ଭାବରେ ତାହା ନୁହେଁ। ଶରୀରକୁ ଆତ୍ମା ଭାବିଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଏପରି ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଯଦି ଶରୀରକୁ 'ମୋର' ଭାବିଥିବା, ତେବେ ଶରୀର ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଏପରି ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ଶରୀର ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ଆଶା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହେ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ; ଏହା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳ ଜଗତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛି। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା ଅଟୁଟ; ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ଦେହଧାରଣ କରିଛି। ଏଠାରେ ଜଣା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଏକମାତ୍ର ଅଚଳ ଓ ଚଳ ସତ୍ୟ; ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ନିର୍ମିତ; ଏହିପରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ତାହା ନୁହେଁ ଯାହା ଏହି ସ୍ୱଭାବରେ ନାହିଁ, ସେ କିପରି ସତ୍ୟ ହେବ? ମୁରାରିଙ୍କ କୋମଳ ପଦପଙ୍ଖଜର ନାଉକାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା, ଯେଉଁମାନଙ୍କର କୀର୍ତି ପବିତ୍ର ଓ ବଡ଼, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ସାଂସାରିକ ସମୁଦ୍ର ଏକ ଛେନା ମାଉଁ ଭିତି ଭଳି ହୋଇଯାଏ; ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି, ଯାହାକୁ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଛୁଇଁପାରେ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲ, ମୁଁ ଏହା ସମସ୍ତ କଥା ହରିଙ୍କ ଶିଶୁ ଓ ବାଳ୍ୟ କାଳର କ୍ରିୟା ଓ କୀର୍ତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଦେଲି। ମୁରାରିଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ ଏହି ଆଚରଣ—ଦୁଷ୍ଟର ନାଶ, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଖେଳ, ତାଙ୍କ ଦେଖାଓଥିବା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ, ଏବଂ ଭୂମିର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ—ସେ କଥା ଶୁଣିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଜଣେ ଲୋକ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏପରି ଶିଶୁ କ୍ରୀଡା—ଲୁଚିବା, ସେତୁ ତିଆରିବା, ବାନ୍ଦର ଭଳି ଉଡିବା—ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଖେଳରେ, ସେମାନେ ଭ୍ରଜରେ ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟ ଅତିତ କରିଥିଲେ। ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମିତ୍ର, କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କ ରାଜଶ୍ରୀ ଭାଇ ଦ୍ୱାରା ଏକ ବିକଳ୍ପ ନ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ; ଯାହାର ମନ ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ ବିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିସ୍ତାର ପ୍ରତି ଦୁଃଖରେ ତଳିଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ଦୁଃଖରେ ମୁଝିଗଲା, ତାଙ୍କ ତେଜ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଗଲା; ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ସହ ଏକାଉ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୁଃଖରେ କଥା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବଡ଼ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଚକୁ ପୁଛି, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭାରି ଭାବିଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରତା, ଗୁପ୍ତତା ଓ ସ୍ନେହର ସ୍ମୃତି କରି—ଚାରିଅଟ୍ ଚାଳକ ଭାବରେ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା—ତାଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁ ଭରା କଣ୍ଠରେ କଥା କହିଲେ। ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: "ମୁଁ ମୋତେ ଠକାଯାଇଛି, ଓ ବଡ଼ ରାଜା, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ମୋର ସଜନ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ହେଲେ; ଯିଏ ମୋର ଶକ୍ତି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇଥିଲେ, ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିଦେଲେ। ତାଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଜଗତ ନିର୍ଜୀବ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ନ ମିଳିଲେ, ମୁଁ ମୃତ ଭଳି ଅନୁଭବ କରେ, ଏହିପରି କହାଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ, ମୁଁ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଅଭିମାନୀ ରାଜା ସମ୍ମିଳିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୁଁ ସେମାନେ ପରାଜିତ କରି, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଜିତି, କୃଷ୍ଣାକୁ ଲାଭ କରିଥିଲି। ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ, ମୁଁ ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଲି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଶକ୍ତିରେ ଜିତି, ମାୟା ତିଆରି କଲା ଅଦ୍ଭୁତ ସଭା ଲାଭ କରିଥିଲି; ଏବଂ ରାଜାମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତୁମର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଭେଟ ଆଣିଥିଲେ। ତୁମର ଶକ୍ତିରେ, ଓ ରାଜା, ଭୀମ, ତୁମର ଉତ୍ତମ ଭାଇ, ଯାହାର ଶକ୍ତି ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ, ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ରାଜାମାନେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଭେଟ ଆଣିଥିଲେ।