ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଶୋଳେ ହଜାର ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ପାଦସେବାକୁ ନିଜ ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ, ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଯଦୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୁଜାମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବେଞ୍ଜିବାରେ ଦକ୍ଷ, ସଦା ନିର୍ଭୟ, ସୁଧର୍ମା ସଭାକୁ, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ, ନିଜ ପାଦଦ୍ୱାରା ଜୋରକରି ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ଭଗିନୀ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଲେ, "ତୁମେ ଶାରୀରିକ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛ? ମୋତେ ଦେଖାଯାଉଛି ତୁମର ଚାହାରା ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଇଛି। କିଛି ଚାହିଲେ ମିଳିନାହିଁ କି? କିମ୍ବା ଅପମାନ ହୋଇଛ କି? କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରି ଦୂରେ ରହିଛ କି?" ସେ ଆଉ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, "ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ତୁମକୁ ବିଘ୍ନ ଦେଇଛ କି? ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହିଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇଛ କି?" ଏହିପରି ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, "ଶରଣ ଦେବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଈ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ତୁମେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଛ କି?" ଏହିପରି ଅନେକ ପ୍ରସ୍ନ ପଛରେ ଏହି ପ୍ରସ୍ନ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, "ଅସମ୍ବିଧାନ ନାରୀଙ୍କୁ ତୁମେ ସମ୍ପର୍କ କରିଛ କି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ନାରୀ ସମ୍ପର୍କ କରିବା ଉଚିତ, ସେଉଁଥିରେ ତୁମେ ବିଫଳ ହୋଇଛ କି?" "ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହ ଖାଇବା ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ତୁମେ ଏକା କାଇଛ କି? କିମ୍ବା ଅପମାନଜନକ କିମ୍ବା ଅସମର୍ଥ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ କି?" "ନିଜ ପରିବାରଜନ୍ୟ ତୁମେ ମନରେ ଶୂନ୍ୟତା ଓ ବଞ୍ଚିତ ଅନୁଭବ କରୁଛ କି? ଏହିପରି ନୁହେଁ ତାହେଲେ ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ।" ଗୋପମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ, "ତୁମେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଛ! କିଏ ମଧ୍ୟ ଏଯାଁ ଖାଇନାହିଁ; ଆସ, ଭଲଭାବେ ଖାଉ।" ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ, ହସି, ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଖାଇଲେ, ତେଉଁମାନେ ପାଇଁ ଅଜଗରର ଚମଡ଼ ଦେଖାଇଲେ, ଓ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗ୍ରାମକୁ ଫିରିଲେ। ମୟୂର ପାଖ, ଫୁଲ, ନୂତନ ମିନେରାଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବାସୀ ଓ ମୁହୁର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ସବରେ ମଧୁର, ମେଉଁ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିଥିଲା, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହି ଦିନ, ଯଶୋଦା-ନନ୍ଦନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମହା ନାଗ ବଧ ହେଲା ଓ ଆମେ ତାହାରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଲୁ—ଏହିପରି ଶିଶୁମାନେ ଗ୍ରାମରେ ଗାଇଲେ। ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରସ୍ନ କଲେ, "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏତେ ମହା ଭକ୍ତି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏପରି ଭାବ ରଖିନଥିଲେ? ବିସ୍ତାର କର।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ, "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଅନ୍ୟ, ଶିଶୁ, ଧନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବସ୍ତୁମାନେ ବସ୍ତୁତଃ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଯେପରି ଆକର୍ଷଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଏହିପରି ଶିଶୁ, ଧନ, ଘର ଆଦି ପ୍ରତି ଏପରି ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ କେବଳ 'ମୋର' ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।" "ଏହି ଶରୀରକୁ ଆତ୍ମା ଭାବିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଯଦି ଶରୀରକୁ 'ମୋର' ଭାବରେ ଦେଖିବା, ତେବେ ଏହା ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ଶରୀର ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଆଶା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିଥାଏ।" "ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଏହା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ—ଚଳ ଓ ଅଚଳ—ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅଛି। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାର ଆତ୍ମା; ଜଗତ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ଦେହଧାରଣ କରି ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି।" "ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଏହିଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଚଳ-ଅଚଳ ତତ୍ତ୍ୱ; ଭଗବାନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଏଠାରେ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।" "ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ନିଶ୍ଚିତ; ଏହିପରି ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ—ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ନୁହେଁ ଯେଉଁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ତାହା କିପରି ଏଠି ତଥ୍ୟ ହେବ? ମୁରାରିଙ୍କ କମଳ ପାଦରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ମହାନ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସେମାନେ ପାଇଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଏକ ଛୋଟ ବଖର ଚିହ୍ନ ପରି ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି କେଉଁ ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରଭାବିତ ରହିଥାଏ।" "ତୁମେ ମୋତେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲ, ହରିଙ୍କ ଶିଶୁ ଓ ବାଳ୍ୟ କାଳର କଥା, ଯେଉଁ କାହାଣୀ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେମାନେ ମୁଁ କହିଦେଲି।" "ମୁରାରିଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ—ପାପ ନାଶ, କ୍ଷେତ୍ରରେ ଖେଳ, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ରୂପ, ପୃଥିବୀର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ—ଏହା ଶୁଣିବା ଓ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଜନମାନେ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" "ଏପରି ଶିଶୁ ଲୀଳା—ଲୁଚିବା, ବ୍ରିଜ୍ ତିଆରି କରିବା, କୋଳାହଳ କରିବା, ବାନର ପରି ଦୌଡ଼ିବା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ସେମାନେ ବାଳ୍ୟକାଳ ବ୍ରଜରେ କାଟିଥିଲେ।" ଏପରି ଲୀଳା ପରେ, ସୂତ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ: "ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମିତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ନିଜ ରାଜସିଏ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନିଚ୍ଛାରେ ବିଦାୟ ହେଲେ, ଯେଉଁ ଭାଇ ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ ଭର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦରେ ଦୁଃଖିତ।" "ତାଙ୍କର ଚାହାରା ଓ ମନର କମଳ ଦୁଃଖରେ ଶୁଷ୍କ, ତାଙ୍କର ଚାହାରାର ତେଜ ଅନ୍ଧାର, ତିନି କେବଳ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ।" "ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଆଖି ମୁଛି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଚ୍ଛେଦ ଦ୍ୱାରା ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।" "ତାଙ୍କର ମିତ୍ରତା, ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ, ସ୍ନେହ, ଚାରିଅଟରେ ତାଙ୍କର ସେବା—ଏହି ସମ୍ମୃତି ଉପରେ ଭିତି କରି, ତାଙ୍କର ଅଧିକାରୀ ଭାଇଙ୍କୁ ଅର୍ଜୁନ କାନ୍ତା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ:" "ମୁଁ ମୋହିତ ହୋଇଛି, ଓ ମହାରାଜ, ହରି ମୋ ପରିବାରଜନ୍ୟ ଭାବରେ ଆସି, ମୋ ଶକ୍ତି, ଯାହା ଦେବମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ, ନିଅର୍ଜନ କରିଛନ୍ତି।" "ତାଙ୍କ ସହ ବିଚ୍ଛେଦ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଗତ ନିର୍ଜୀବ ଲାଗେ; ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ମୁଁ ମୃତ ଭାବରେ ଅଛି।