ପୃଥିବୀର ମଙ୍ଗଳ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ଯେଉଁ ପ୍ରାଚୀନ, ଅନନ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସେ ଯଦୁବଂଶର ସାଗରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି କି? ଯଦବଂଶୀମାନେ ନିଜ ନଗରରେ ଆଦର ପାଇଁ, ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ପରି ପରମ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି। ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ନାରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରୂପରେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପ୍ରାପ୍ତି ପରି ଭାଗ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପଦସେବାକୁ ନିଜ ପ୍ରଧାନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ମାନିଛନ୍ତି। ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଜର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ଓ ସଦା ନିର୍ଭୟ, ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ଅସେମ୍ବ୍ଲି ହଲ୍ ସୁଧର୍ମାକୁ ନିଜ ପଦରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ନିଜେ ନିଜ ସ୍ନେହିତଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି: “ତୁମେ ନିରୋଗ ଅଛ କି? ମୁଁ ଦେଖୁଛି ତୁମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କମିଯାଇଛି। କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ତ ରହିଗଲା କି, କିମ୍ବା ଅପମାନିତ ହେଲା କି, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଲା କି?” ସେଉଁଠାରେ ଅପଶକୁନ ବା କିଛି ଅଶୁଭ ଧ୍ୱନି ଆଦି ତୁମକୁ ବିପଦେ ନେଇଯାଇନାହିଁ ତ? ଅପେକ୍ଷକଙ୍କୁ ଦାନ କିମ୍ବା ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇ ତୁମେ ପୂରଣ କରିନାହିଁ କି? ଶରଣାଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଈ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିନାହିଁ ତ? ଯେଉଁ ନାରୀଙ୍କୁ ଉପସର୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ଉପସର୍ଗ କରିବାଯୋଗ୍ୟ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠି ସହଚରୀ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଅନୁଚିତ ଭାବେ ଉପସର୍ଗ କରିନାହିଁ ତ? ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଧମ ମାର୍ଗରେ ତୁମେ ପରାଜିତ ହେଲେ କି? ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଂଶୀଭାଗ କରିବା ଉଚିତ୍, ତାହା ତୁମେ ଏକାକି ଖାଇଦେଲେ କି? କିଛି ଅପମାନଜନକ କିମ୍ବା ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲେ କି? ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଶୂନ୍ୟତା ଓ ବଞ୍ଚିତତା ଅନୁଭବ କରୁଛ କି? ଯଦି ଏମିତି କିଛି ନୁହେଁ, ତେବେ ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ। ଏହିପରି ସମୟରେ, ମିତ୍ରମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଏହି ଶୀଘ୍ର ଆସିଥିବା ମହାନ୍ୟାୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ। ଆମେ କେହି ଖାଇନାହିଁ, ଦୟାକରି ଆସନ୍ତୁ, ଭଲଭାବେ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।” ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ, ହସିହସି, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଜନ କଲେ, ସେମାନେ ପାଇଥନ୍ ସ୍କିନ୍ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗାଁକୁ ଫେରିଲେ। ମୟୂରପିଛ, ଫୁଲ ଓ ତାଜା ଖଣିଜ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ବାଂଶୀ ଓ ଶୃଙ୍ଗର ଉଲ୍ଲାସ ଭରା, ବଛାମାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇ, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ନୟନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସେ କୃଷ୍ଣ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗାଁରେ ଶିଶୁମାନେ ଗାଇଲେ: “ଆଜି ଯଶୋଦା ଓ ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ସର୍ପ ହତ୍ୟା ହୋଇଛି, ଆମେ ସେଠାରୁ ରକ୍ଷିତ।” ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏପରି ମହାନ୍ ସ୍ନେହ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଏପରି ନଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଏପରି ଭଲପାଇଲେ? ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ସ୍ବୟଂ ଆତ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଯଥା ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର ଆଦି, ଆତ୍ମା ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଦେହଧାରୀମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ଯେପରି ଆସକ୍ତ, ତେପରି ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର ପ୍ରତି ନୁହେଁ। ଦେହକୁ ଆତ୍ମା ଭାବିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେହ ତ ତା ଅନୁସରଣକାରୀ ପ୍ରତି ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଦେହକୁ ମୋର ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆତ୍ମା ପ୍ରିୟ ଅଧିକ; ଦେହ ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବିତ ରହିବା ଆଶା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହେ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ବୟଂ ଆତ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ତାହା ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଅବସ୍ଥିତ। ଏହି ଆତ୍ମା ହେଉଛନ୍ତି କୃଷ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଆତ୍ମା। ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଏଠି ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏଇ ରୂପ ବ୍ୟତୀତ ଏଠି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ତତ୍ତ୍ୱ ସତ୍ତାରେ ନିର୍ମିତ; ଏହି କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଭୁ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ଏହି ସ୍ବରୂପ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ମୁରାରିଙ୍କ କମଳ ଚରଣ ନାଉକାରେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ବଛାର ଖୁର ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ; ଏହି ପରମ ଗତି କଦାଚିତ୍ ଅପମଙ୍ଗଳ ସ୍ପର୍ଶ କରେନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁପ୍ରକାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ହରିଙ୍କ ଶୈଶବ ଓ ବାଳ୍ୟ କାଳର କ୍ରୀଡା ଏବଂ ଯାହା ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିଦେଲି। ମୁରାରିଙ୍କ ଏହି ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା, ଦୁଷ୍ଟ ନାଶ, ମେଠ ଖେଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ, ଏବଂ ପୃଥିବୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ—ଏହି କଥା ଶୁଣିଲେ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏପରି ଶୈଶବ ଲୀଳା, ଲୁକାଅଛୁ, ସେତୁ ତିଆରି, ବାନର ପରି ଲାଫ, ଏବଂ ଏହିପରି କ୍ରୀଡା କରି, ସେମାନେ ବ୍ରଜରେ ଶିଶୁବେଳା ଅତିବାହିତ କଲେ। ଏହିପରି ଗଥା ପରେ, ସୂତଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମିତ୍ର ଅର୍ଜୁନ, ତାଙ୍କ ରାଜସ୍ୱଳ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନିବାର୍ୟ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ମନ କୃଷ୍ଣ ବିୟୋଗରେ ଅନେକ ସନ୍ଦେହରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ହୃଦୟର କମଳ ଦୁଃଖରେ ମୁଝିଯାଇଥିଲା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଯାଇଥିଲା; ସେ କେବଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ଓ କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ। ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖକୁ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଆଖି ପୋଉଁଛି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିୟୋଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଏକାଦମ୍ବ ହୋଇ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରତା, ନିକଟତା, ଏବଂ ସ୍ନେହକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ରଥୀ, ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସେବା ଭାବକୁ ମନେ ପକାଇ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାଜାଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁସ୍ନିଗ୍ଧ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ: “ମୁଁ ଠକି ଯାଇଛି, ହେ ମହାରାଜ, ଏଇ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ମୋ ବନ୍ଧୁ ଭାବରେ ଆସିଥିଲେ; ଯିଏ ମୋର ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ତାହା ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।