ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭାଇ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭାବରେ ପଚାରିଲେ—"ସୁଷେଣ, ଚାରୁଦେଶ, ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାମ୍ବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣିମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଋଷଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ଏହିପରି ଶୌରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରିଷାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ ସାତ୍ୱତମାନେ କେମିତି ଅଛନ୍ତି? ଯେଉଁମାନେ ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି କି? ଏହି ସମ୍ପ୍ରମାଣିତ ବନ୍ଧୁମାନେ ଆମ ପ୍ରତି ସ୍ମୃତି ରଖନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ସ୍ନେହଶୀଳ, ସେ କି ସୁଧର୍ମା ନଗରରେ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଶୁଭରେ ଅଛନ୍ତି? ଏହି ଅଦିମ, ଅନନ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ଯିଏ ଯଦୁବଂଶର ସମୁଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ଅଛନ୍ତି କି? ଯଦୁମାନେ ନିଜ ନଗରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ମହାବୀରମାନେ ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି। ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ମହିଳା, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ସେବା କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶୀର୍ବାଦ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯଦୁମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ସୁଧର୍ମା ସଭାରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ମୋ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ କି ସ୍ୱସ୍ଥ ଅଛ? ମୋତେ ଦେଖିଲେ ତୁମ ରୂପ ଶ୍ରୀ ହ୍ରାସ ପାଇଛି। କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ତି, ଅପମାନ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିବା ଦ୍ୱାରା ଏହା ହେଲା କି? କିଛି ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅନିଷ୍ଟ ଘଟଣା ତୁମକୁ ବ୍ୟାକୁଳ କରିଲା କି? ଆଶା କରୁଥିବା ଦାତାଙ୍କୁ ଦାନ କିମ୍ବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିପାରିଲା ନାହିଁ କି? ଆଶ୍ରୟ ଦେବାରେ, କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଈ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ତୁମେ ତ୍ୟାଗ କରିଛ କି? ଯାହାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେହି ନାରୀଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟ ନାରୀକୁ କିମ୍ବା ସହଚରୀ ହୋଇଥିବା ନାରୀକୁ ତୁମେ ସମ୍ପ୍ରେଷଣ କରିଛ କି? ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ ମାର୍ଗରେ ହାରିଗଲ କି? ବଡ଼-ଛୋଟଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଏକା ଖାଇଛ କି? କିଛି ଅପମାନଜନକ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ କି? ମୋ ପ୍ରିୟ, ନିଜ ପରିବାରରୁ ମନରେ ଶୂନ୍ୟତା ବା ବଞ୍ଚିତତା ଅନୁଭବ କରୁଛ କି? ଯଦି ଏମିତି କିଛି ନୁହେଁ, ତେବେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ଏପରି ଅନେକ ସ୍ନେହମୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଥିଲା। ଏହା ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ! ତୁମେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଛ! କେହି ଖାଇନାହାନ୍ତି, ଚଳ, ଭଲଭାବେ ଖାଅ।" ଏପରି କହି, ହୃଷୀକେଶ ମିଷ୍ଟି ହସେଇ, ଶିଶୁମାନେ ସହ ଖାଇଲେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଅଜଗର ଚର୍ମ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଅରଣ୍ୟରୁ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଲେ। ମୟୂରପିଛ, ଫୁଲ ଓ ତରୁଣ ଗନ୍ଧ ଖଣିଜ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ବାଂଶୀ ଓ ଶିଂହାର ମହୋତ୍ସବରେ ମନ୍ମୁଗ୍ଧ, ବଛାମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଗୋପୀମାନେ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗ୍ରାମରେ ଶିଶୁମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ—"ଆଜି ଯଶୋଦା ଓ ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ମହା ସର୍ପକୁ ବଧ କରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।" ତା'ପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଏପରି ଗଭୀର ପ୍ରେମ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ନଥିଲା? ଦୟାକରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—"ହେ ରାଜନ୍, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ; ପୁଅ, ଧନ, ଘର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସବୁ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ମାନ୍ୟ। ଯେପରି ନିଜ ଆତ୍ମା ପ୍ରତି ନିବେଶ ସବୁଠୁ ଅଧିକ, ଏହି ଭୂତଳରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ତାହା ପରି ନୁହେଁ। ଶରୀରକୁ ଆତ୍ମା ଭାବିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ପ୍ରତି ଏତେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯେପରି ଆତ୍ମା ପ୍ରତି। ଶରୀର ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଆଶା ଅବିଚଳିତ ରହେ। ଏହିପରି, ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ଏହି ପ୍ରେମ ଉପରେ ଅବଲମ୍ବିତ। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଆତ୍ମା ହିଁ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମା। ତିନି ଜଗତମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଜ ମାୟାରେ ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ସେଇ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ; ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱ ସତ୍ୟରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଯେଉଁମାନେ ମୁରାରିଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ବଛାର ଖୁରା ଚିହ୍ନ ପରି ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ; ସେଠାରେ କୌଣସି ଅପମଙ୍ଗଳ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଲ, ମୁଁ ତାହା କହିଦେଲି—ହରିଙ୍କ ଶିଶୁବେଳାର କୃତ୍ୟ ଓ ବାଳ୍ୟକାଳର ଖ୍ୟାତି। ମୁରାରିଙ୍କ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ଲୀଳା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ବିନାଶ, ମେଘାନ୍ତରେ ଖେଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପ ଓ ପୃଥିବୀର କାମନା ପୂରଣ—ଏହା ଶୁଣି ଓ ଗାଇଲେ ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧି ହୁଏ। ଏପରି ଲୁଚୁଚୋରି, ସେତୁ ବନାଇବା, ବାନର ପରି ଝପଟା ଦେବା ଓ ଅନ୍ୟ ଖେଳରେ ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟକାଳ ବ୍ରଜରେ ବିତିଗଲା। ଏହା ପରେ, ସୂତ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ରାଜସ୍ୱଳ ଭାଇଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିବଶ ହେଲେ, ଯେଉଁ ଭାଇଙ୍କ ମନ ଅନେକ ସନ୍ଦେହ ଓ କୃଷ୍ଣ ବିରହର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଓ ହୃଦୟ ଶୋକରେ ମୁଲାଇଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ତେଜ ହରାଇଯାଇଥିଲା; ଏବଂ ସେ କେବଳ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ, କିଛି କହିପାରୁନଥିଲେ। ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଦୁଃଖ ଦମନ କରି, ହାତରେ ଅଂଶୁ ପୁଞ୍ଛି, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିରହର ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ବିନ୍ଦୁବିନ୍ଦୁ ଅଂଶୁ ଝରୁଥିଲେ। ସେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ, ନିକଟତା, ସ୍ନେହ, ରଥୀ ଭାବରେ ସେବା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ମନେ କରି, ଭାଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଅଂଶୁ ଜଣା ଖଣ୍ଡିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ— "ହେ ମହାରାଜ, ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ ହୋଇଛି, ଯିଏ ମୋ ବନ୍ଧୁ ରୂପେ ଆସିଥିଲେ, ମୋର ଶକ୍ତି ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଉଥିଲେ, ସେଇ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।