ଏକ ସମୟରେ, ବିଦୁର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—“ଦେବକୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସାତଜଣୀ ଭଉଣୀ, ସେମାନଙ୍କର ପତି, ଅନ୍ୟ ମାମାମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ, ଏବଂ ଝିଅଘରମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଅହୁକ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ, ହୃଦିକା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଅକ୍ରୂର, ଜୟନ୍ତ, ଗଦା, ଶରଣ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଶତୃଜିତ ଓ ଅନ୍ୟ ଯାଦବମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି କି? ସତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ ରାମ ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି କି? ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଅନିରୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କର ରମଣୀୟ ଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛନ୍ତି କି? ସୁଶେନ, ଚାରୁଦେଶ, ସାମ୍ବ (ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କର ପୁଅ) ଏବଂ ଅନ୍ୟ କାର୍ଷ୍ଣିମାନେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ରିଷଭା ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୌରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରିଷାନ୍ୟ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସତ୍ୱତମାନେ ଭଲ ଅଛନ୍ତି କି? ଯାଦବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ବାହୁଶକ୍ତିରେ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି କି? ଆମ ମଙ୍ଗଳ ଦେଖିବାକୁ ମିତ୍ରମାନେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ସେ ସୁଧର୍ମା ନଗରରେ ମିତ୍ରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ଆନନ୍ଦରେ ଅଛନ୍ତି କି? ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲରେ, ଆଦି ଅନନ୍ତ ମିତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟ, ଯାଦବବଂଶର ସାଗରରେ ରହିଛନ୍ତି କି? ଯଦି ଯାଦବମାନେ ତାଙ୍କ ନଗରରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାନ ବୀରମାନେ ପରି ଉଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଶୋଳେ ହଜାର ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ନିଜେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟତମୀଙ୍କ ପରି ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପଦସେବାକୁ ମୁଖ୍ୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯାଦବମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଭୟ ରହି, ସୁଧର୍ମା ସଭାଗୃହକୁ, ଯାହା ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଲାଗି ଅନ୍ତର୍ଗତ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସବୁ ପରେ, ବିଦୁର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦୟାପୂର୍ବକ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ—“ତୁମେ କୌଣସି ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ଅଛ? ତୁମ ଚେହେରାର ଚମକ ମିଳିଗଲା ଦେଖି ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ। କୌଣସି ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇନାହିଁ କି, କିମ୍ବା ଅପମାନ ହୋଇଛି, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଛ? କୌଣସି ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ବିଘ୍ନ ଭୋଗିଛ? ଆଶାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହିଁ ଅପୂରଣ କରିଛ? ଶରଣାର୍ଥୀ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଁ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ମହିଳା କିମ୍ବା କୌଣସି ଜୀବ ଆସିଲେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ? ଅନୁଚିତ ମହିଳାଙ୍କୁ ଆଗ୍ରହ କରିଛ, କିମ୍ବା ଯୋଗ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ତୁମ ସହଚରୀଙ୍କୁ? ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ପଥରେ ପରାଜିତ ହୋଇଛ? ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଛ? ଅପମାନଜନକ କିମ୍ବା ତୁମ କ୍ଷମାତା ଉପରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ? ତୁମ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟରେ ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ବଞ୍ଚିତ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ଯଦି ଏମିତି ନୁହେଁ, ତେବେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ।” ଏହି ଭାବରେ, ମିତ୍ରମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଛ, ସ୍ୱାଗତ! କୌଣସି ଜଣେ ଖାଇନାହିଁ, ଦୟାକରି ଭଲ ଭାବରେ ଖାଅ।” ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ ହସି, ଶିଶୁମାନେ ସହିତ ଖାଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଜଗରର ଚମଡ଼ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଗାଁକୁ ଫେରିଲେ। ମୟୂରପଙ୍ଖୀ, ଫୁଲ ଏବଂ ତାଜା ଖଣିଜରେ ଶୋଭିତ, ନାଦସ୍ଵର ଓ ବାଁଶୀର ଉତ୍ସବରେ ମଧୁର, ଛୋଟ ମେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ପବିତ୍ର ପ୍ରଶଂସା ଗାଉଥିବା, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଥିବା, ସେ କୃଷ୍ଣ ବ୍ରଜରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଇ ଦିନ, ଯଶୋଦା ଓ ନନ୍ଦଙ୍କର ପୁଅ କୃଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ମହା ସର୍ପ ହତ ହେଲା ଏବଂ ଆମେ ତାହାରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲୁ—ଏହିପରି ଗାଁରେ ଶିଶୁମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ କିପରି ଏତେ ଭଲ ପ୍ରେମ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବରୁ ନିଜ ଶିଶୁମାନେ ପ୍ରତି ଏତେ ପ୍ରେମ ରଖିନଥିଲେ? ସେ ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବାକୁ ଅନୁଗ୍ରହ କର।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—“ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ; ଅନ୍ୟ, ଶିଶୁ, ଧନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ଏହି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ପ୍ରିୟ। ଶରୀରକୁ ଆତ୍ମା ଭାବିଥିବା ମଧ୍ୟରେ ଶରୀର ଏତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ, ଯେଉଁମାନେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ଶରୀରକୁ ‘ମୋର’ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଆତ୍ମା ପରି ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; ଶରୀର ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ପାଇଁ ଆଶା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିଥାଏ। ତେଣୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ; ଏହି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛି। କୃଷ୍ଣ ଏହି ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାଙ୍କର ଆତ୍ମା; ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ମାୟାରେ ଦେହଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଏଠାରେ ଏକମାତ୍ର ଚେତନ ଏବଂ ଅଚେତନ ସତ୍ୟ; ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଏହି ରୂପ—ଏହି ଜଗତରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅର୍ଥ ଏହି ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ; ଏବଂ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ପାଇଁ ତାହା ବିପରୀତ କିପରି ସତ୍ୟ ହେବ? ଯେଉଁମାନେ ମୁରାରିଙ୍କର କମଳପାଦର ନୌକାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସଂସାରର ସାଗର ଏକ ବଛର ଖୁରର ଚିହ୍ନ ପରି ହୋଇଯାଏ; ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବା, ହରିଙ୍କର ଶିଶୁବାଳ୍ୟର କଥା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୌମାର୍ୟ କଥା ମୁଁ ଏଠାରେ ଏବେ କହିଲି। ମୁରାରିଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ କାଳିଆ ହତ, ମେଉଁ ଚରାଇ, ମନ୍ଦିରେ ଖେଳ, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ, ଭୂମିର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ—ଏହା ଶୁଣି ଏବଂ ପ୍ରଶଂସା କରି, ଜଣେ ଜଣେ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ପାରିବେ। ଏଭଳି ଶିଶୁବାଳ୍ୟ ଖେଳ—ଲୁଚିବା, ସେତୁ ବନାଇବା, ବାନର ପରି ଦୌଡ଼ିବା—ଏହିପରି କ୍ରୀଡାରେ ବ୍ରଜରେ ତାଙ୍କର ବାଳ୍ୟ କାଳ କଟିଗଲା।