ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଶ୍ରୋତାମାନେ, ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି, ଯାହା ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣର ଅଶାନ୍ତି ଓ ଦୁଃଖର ଅନୁଭୂତିରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଏକ ଦିନ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଅଶୁଭ ସଂକେତ ଦେଖାଯାଉଛି। ସେ ଭାବିଲେ: “ଏହି ମହତ ଅପଶକୁନମାନେ ଦେଖି, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ପୃଥିବୀ ଭଗବାନଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶ ଓ ତାଙ୍କର ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସାଙ୍ଗମାନେ ଅନୁପସ୍ଥିତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାର ସମୃଦ୍ଧି ହାରାଇଯାଇଛି।” ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ, ମନ ଅଶାନ୍ତିରେ ଭରିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ବନରେ ବାନରଧ୍ୱଜ ଅର୍ଜୁନ, ଯଦୁପୁରୀରୁ ଫେରି ଆସିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଦେଖିଲେ ଅର୍ଜୁନ ପୂର୍ବବତ୍ ଉତ୍ସାହୀ ଓ ଅଭିମାନୀ ନୁହଁନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଦକୁ ପଡିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ନମ୍ର ଓ ଦୁଃଖିତ, ଅଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରୁଛି। ଭାଇଙ୍କର ଏମିତି ଅବସ୍ଥା ଓ ରୂପାନ୍ତର ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସି, ନାରଦଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “କି ଆମର ଆନର୍ତ୍ତ ପୁରୀର ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ—ମଧୁ, ଭୋଜ, ଦାଶାର୍ହ, ଅହୁକ, ସାତ୍ୱତ, ଅନ୍ଧକ, ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନେ—ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି? ଆମ ମାମା ଶୂର ଓ ତାଙ୍କ ଭାର୍ୟା କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ଆମ ମାମା ଅନକଦୁନ୍ଦୁଭି ଓ ତାଙ୍କ ଭୂନ୍ଧୁମାନେ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ସାତ ଭଉଣୀ, ସେମାନଙ୍କର ପତିମାନେ, ଅନ୍ୟ ମାମାମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ତାଙ୍କ ଜାଉଁ ଝିଅମାନେ, ଦେବକୀ ସହିତ ସମସ୍ତେ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ରାଜା ଅହୁକ, ତାଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ପୁଅ ଓ ଭୂନ୍ଧୁ, ହୃଦିକା ଓ ତାଙ୍କ ପୁଅ, ଅକୃର, ଜୟନ୍ତ, ଗଦ, ଶରଣ ଏମାନେ ସମସ୍ତେ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ଶତୃଜିତ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାୟକ ବଳରାମ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରଥୀ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଚିତ୍ତେ ଅତି ଗଭୀର, ସେ ବଢ଼ି ତୁଷ୍ଟି ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି କି? ସୁଷେଣ, ଚାରୁଦେଶ, ଜାମ୍ବବତୀପୁତ୍ର ସାମ୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଷ୍ଣିମାନେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ରିଷଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ଶୌରିଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଶ୍ରୁତଦେବ, ଉଦ୍ଧବ, ସୁନନ୍ଦ, ନନ୍ଦ, ଶିରିଷାନ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସାତ୍ୱତମାନେ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ବଳରାମ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବଳରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବା ସମସ୍ତେ କୁସଳେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେମାନେ ଆମ ମଙ୍ଗଳ ମନେ ରଖନ୍ତି କି? ଗୋବିନ୍ଦ କୃଷ୍ଣ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରେମିକ, ସେ ସୁଧର୍ମାନଗରୀରେ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ସୁଖେ ଅଛନ୍ତି କି? ସେ ପ୍ରାଚୀନ, ଅନନ୍ତ ବନ୍ଧୁ, ଯଦୁବଂଶର ସମୁଦ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ, ସୁରକ୍ଷା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଦେଉଛନ୍ତି କି? ଯଦୁମାନେ ନିଜ ପୁରୀରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସ୍ୱଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଭୟ ବିନା, ଅନେକ ବଳିଷ୍ଠ ଭୁଜାରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ନିଜ ନଗରୀରେ ବୀରମାନେ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି। ସତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ ଷୋଳ ହଜାର ମହିଳାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦସେବା କରି ଇନ୍ଦ୍ରପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯଦୁମାନେ ନିଜର ବଳିଷ୍ଠ ଭୁଜା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ନିର୍ଭୟ, ସେମାନେ ସୁଧର୍ମା ସଭାଗୃହକୁ ନିଜ ପଦେ ଅଧିକାର କରି ଯାନ୍ତି, ଯାହା ଦେବମାନେ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅନ୍ତେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଭଲ କଥା ଭାବରେ ଜିଜ୍ଞାସା କଲେ: “ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଏବେ କି ରୋଗ ଅନୁଭବ କରୁଛ? ମୋତେ ଦେଖି ଲାଗୁଛି, ତୁମ ତେଜସ୍ ନିର୍ମଳ ନାହିଁ। କି ତୁମେ କିଛି ଚାହିଁ ମିଳିଲା ନାହିଁ, କିମ୍ବା ଅପମାନିତ ହେଲା, କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୂରେ ରହିଲା? କି ତୁମେ କୌଣସି ଅଶୁଭ ଶବ୍ଦ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅପଶକୁନରେ ପୀଡିତ? କି ତୁମେ ଆଶାର୍ଥୀଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ବଞ୍ଚିତ କଲା? କି ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ଚାହିଁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଶୁ, ଗାଈ, ବୃଦ୍ଧ, ରୋଗୀ, ନାରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛ? କି ତୁମେ ଅନୁଚିତ ନାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ପର୍କ କରିଛ, କିମ୍ବା ଯେଉଁଠାରେ ଯିବା ଉଚିତ ସେଠାରେ ଯାଇନାହଁ? କି ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ମାର୍ଗରେ ପରାଜିତ ହେଲା? କି ତୁମେ ବୃଦ୍ଧ-ଶିଶୁଙ୍କ ସହ ଭାଗ କରିବା ଉଚିତ ଖାଦ୍ୟ ଏକାକି ଖାଇଛ? କି ତୁମେ ଅପମାନଜନକ କିମ୍ବା ଅସମ୍ଭବ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ? ପ୍ରିୟ, ତୁମ ହୃଦୟ ନିଜ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୂନ୍ୟ ଓ ବିୟୋଗ ଅନୁଭବ କରୁଛି କି? ଯଦି ଏମିତି ନୁହଁଁ, ତେବେ ଦୁଃଖ କିଛି ନାହିଁ।” ଏହିଭଳି ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ପରେ, ତାଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖ ଓ ଅଶାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିଲା। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ଗୋପମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୃତ ଆଗମନରେ ସ୍ୱାଗତ କରି କହିଲେ: “କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଛ! ଆମେ କେହି ଖାଇନାହିଁ, ଚଳ, ଭଲ ଭାବେ ଖାଅ।” ତା’ପରେ ହୃଷୀକେଶ କୃଷ୍ଣ ହସି କି ଶିଶୁମାନେ ସହ ଖାଇଲେ, ସେମାନେକୁ ଅଜଗର ଚର୍ମ ଦେଖାଇଲେ, ଏବଂ ବନରୁ ଗାଁକୁ ଫେରିଲେ। ମୟୂରପିଛ, ଫୁଲ ଓ ତାଜା ଖଣିଜ ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ, ବାଂଶୀ ଓ ଶୂଙ୍ଗର ଉଲ୍ଲାସରେ ଭରିଥିବା, ବଛାମାନେକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା, ପବିତ୍ର କୀର୍ତ୍ତନ ଗାଉଥିବା, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଙ୍ଗଳ ହୋଇ, ସେ ଗୋପଗ୍ରାମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏହା ଦେଖି ଶିଶୁମାନେ ଗାଁରେ ଗାଇଲେ: “ଆଜି ଯଶୋଦା ଓ ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁଅ କୃଷ୍ଣ ମହା ସର୍ପକୁ ବଧ କରି, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କଲେ।” ଏଉଁ ସମୟରେ ପରିକ୍ଷିତ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମୟରେ କିପରି ଏପରି ମହା ପ୍ରେମ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏପରି ପ୍ରେମ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ? ଦୟାକରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।" ତା’ପରେ ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ; ଅନ୍ୟ, ଯଥା ସନ୍ତାନ, ଧନ, ଘର, କେବଳ ଏହି ‘ଆମ’ ଭାବ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରିୟ ଲାଗେ। ଶରୀରକୁ ଆତ୍ମା ଭାବିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ, ଶରୀର ତୁଳନାରେ ଆତ୍ମାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଭାବନ୍ତି। ଶରୀର ଜରା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ ଆଶା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରହିଥାଏ। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରିୟ ନିଜ ଆତ୍ମା। ଏହି ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ଅବସ୍ଥିତ।